Мукъаддес Китап: Йирмея
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:17:25.913773+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Пейгъамберлернинъ Китаплары
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Пейгъамберлернинъ Китаплары

Пейгъамберлернинъ Китаплары

1. Йирмея

Йирмея

Йирмея

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Йирмея пейгъамбернинъ китабы

Якъын Шаркъны запт эткен кучьлю Ашшур империясы миляттан эвель VII-нджи асырнынъ экинджи ярысында йыкъылды. Онынъ ерине о заман къасдийлилер укюм эткен даа бир девлет Вавилон кельди. О, яваш-яваш Якъын Шаркънынъ мемлекетлерини озюне бойсундырды. Лякин Ханааннынъ дженюбиндеки даа бир девлет – улу тарихынен белли олгъан Мысыр баш котерип башлады. О, Вавилон тарафындан енъиледжек эди, лякин о вакъытта бу шей даа белли дегиль эди. Бельки, Мысыр оны Вавилон уджюминден къуртарыр?

Кучючик Ехуда девлети бу эки буюк мемлекетлер арасында де анда, де мында атылып, сыкъ-сыкъ Мысыр тарафкъа эгиле эди. Ехуданы джезаламакъ ичюн, Вавилон падишасы Невукъаднеццар 597-нджи сенеси яш Ехуда падишасы Еконьяны эсирге алды ве онынъ ерине эмджеси Цидкияны къойды. Амма бир къач йылдан сонъра Цидкия да Вавилонгъа къаршы исьян котерди, ве Невукъаднеццар Ехудагъа къаршы уджюм этти. Эки йыллыкъ къамачавдан сонъра (589–587 с.), баш шеэр Ерусалим къасдийлилернинъ ордусы уджюминден йыкъылды. Вавилонлылар шеэрни бербат этип, онынъ бир чокъ сакинлерини эсирге алып кеттилер.

Бу тарихий вакъиаларнынъ земининде Йирмея пейгъамбер пейда ола. О, Алланынъ сёзюни аман-аман элли йыл девамында еудий халкъына беян этти (620–580 с.). Онынъ пейгъамберлик хызметининъ биринджи йылларында Ёшия падиша падишалыкъ эте эди. О, Аллагъа ишанчлы олып, Ехуданы гуналар ве путперестликтен темизлемеге тырышты. Лякин Ёшиянынъ олюминден сонъра, тахткъа бир сыра падишалар чыкъты (Ехоахаз, Ехояким, Еконья, Цидкия), олар Алланынъ огюнде яманлыкъ япа эдилер. Бу падишаларнынъ ве бутюн халкънынъ озь гуналарындан вазгечип, Аллагъа къайтмагъа истемегенлери ичюн, Йирмея келеджектеки Алланынъ суду акъкъында пейгъамберлик эте эди.

Адет-узьре, Йирмеянынъ агълав йырлары китабынынъ да муэллифи Йирмея сайыла.

Алла Йирмеяны чагъыра (1 б.). Алланынъ Ехуданы суд эткени акъкъында пейгъамберлик (2–20 б.). Падишалар ве ялан пейгъамберлер (21–22 б.). Ехуданынъ келеджектеки адалетли укюмдары акъкъында (23 б.). Невукъаднеццарнынъ келюви ве келеджектеки 70-йыллыкъ ехудалыларнынъ эсирлиги акъкъында пейгъамберлик (24–29 б.). Алланынъ Давут несилининъ гъайрыдан тиклейджеги ве янъы васиетни береджеги акъкъында вадеси (30–33 б.). Йирмея Цидкияны ве рекъавлыларны тенбиелей (34–35 б.). Ехуда падишасы Ехояким Йирмеянынъ тенбиелерини ред эте, онынъ пейгъамберлик бургъу кягъытны якъа (36 б.). Йирмея пейгъамберликлери ичюн зинданда отура (37–38 б.). Невукъаднеццар Ерусалимни запт эте ве харабеге чевире; ехудалылар (ве Йирмея) эсир алынып, Вавилонгъа сюргюн этилелер; Йирмея къуллукъ зынджырларындан азат этиле (39–40 б.). Ехудалылар Мысыргъа къачалар; Йирмея къачувгъа къаршы чыкъа (41–45 б.). Йирмеянынъ Алла халкъларны суд этеджеги акъкъында пейгъамберлиги (46–51 б.). Ерусалимнинъ йыкъылувы (52 б.).

1

Кириш

1^1+Йирмеянынъ сёзлери. Хилкия руханийнинъ огълу олып, о, Биньяминнинъ топрагъындан, Анатот шеэринден эди. 2+Амоннынъ огълу Ёшия Ехудагъа он учюнджи йылы падишалыкъ эткенде, РАББИ Йирмеягъа Озь хаберлерини берип башлады. 3+Сонъра, Ёшиянынъ огълу Ехояким Ехудагъа падишалыкъ эткенде, тап Ёшиянынъ огълу Цидкия Ехудагъа падишалыкъ эткенининъ он биринджи йылына, бешинджи айына, яни Ерусалим халкъынынъ сюргюн этильгенине къадар, Рабби Йирмеягъа хаберлер бере эди.

Рабби Йирмеяны чагъыра

4+РАББИ манъа бойле айтты:

5– Сени ана къурсагъында яратмагъанымдан эвель, сени сайладым. Сен догъмаздан эвель, Мен сени айырып элялладым, халкъларгъа пейгъамбер оларакъ къойдым.

6+– РАББИ-ТААЛЯ! Лаф этмеге уста дегилим, мен пек яшым! – дедим.

7РАББИ исе:

– «Мен пек яшым» деме, – деди манъа. – Сени кимге ёлласам, эр кеске бараджакъсынъ, санъа бутюн буюргъанларымны айтаджакъсынъ. 8+Олардан къоркъма. Мен сенинъ янынъда оладжагъым ве олардан къуртараджагъым, – деди РАББИ.

9+Сонъ РАББИ къолуны узатып, агъзыма тийдирди ве манъа:

– Иште, агъзынъа сёзлеримни къойдым, – деди. 10+– Бакъ, бугунь Мен сени халкълар ве падишалыкъларнынъ устюне къойдым. Сен тюбю-темелинден къыраджакъсынъ ве бозаджакъсынъ, ёкъ этеджексинъ ве йыкъаджакъсынъ, къураджакъсынъ ве сачаджакъсынъ.

Эки руя

11+РАББИ манъа:

– Йирмея, не коресинъ? – деди.

– Бадем терегинден япылгъан таякъны корем, – дедим.

12– Догъру коресинъ, – деди манъа РАББИ. – Мен юкъламайым, айткъанларымны беджереджегим.

13+Башкъа вакъыт РАББИ менден:

– Не коресинъ? – деп сорады.

– Къайнагъан бир къазан корем. Шимальден бу тарафкъа эгильген, – дедим.

14+Сонъ РАББИ манъа бойле деди:

– Ер юзюнде яшагъанларнынъ эписине беля шимальден келеджек. 15+Бакъ, Мен шималь падишалыкъларынынъ бутюн халкъларыны чагъыраджагъым, – дей РАББИ. – Олар келип, Ерусалим къапуларынынъ янында, диварларынынъ чевре-четинде, бутюн Ехуда шеэрлеринде тахтларыны къояджакълар. 16Ишлеген къабаатлары, Менден вазгечкенлери, ябанджы аллаларгъа къокъулы отларны якъкъанлары, къоллары яраткъанларына ибадет эткенлери ичюн Ехуданы суд этип, джезалайджагъым. 17+Сен тур, азырлан! Санъа бутюн буюраджакъларымны оларгъа айт. Олардан къоркъма! Ёкъса, оларнынъ козьлери огюнде сени урып йыкъарым. 18+Бугунь Мен сени, къавийлештирильген шеэр, демир дирек ве тунч бир дивар киби къавий яптым. Сен бутюн мемлекетке къаршы, Ехуда падишаларына, башлыкъларына ве руханийлерине, бу топракънынъ халкъына къаршы оладжакъсынъ. 19Олар санъа къаршы дженк этеджек, амма сени енъип оламайджакълар. Мен сеннен оладжагъым, сени къуртараджагъым, – деди РАББИ.

2

Исраильнинъ гунасы акъкъында

2^1РАББИ манъа бойле деди:

2+– Бар, Ерусалим халкъына беян эт:

РАББИ бойле айта:
– Акъылымда тутам ки,
яшлыгъынъда Манъа ишанчлы эдинъ,
Мени, келин киби, севдинъ,
Меним артымдан сахрагъа,
сачылмагъан топракъкъа кеттинъ.
3+Исраиль – РАББИнинъ азизлиги,
биринджи берекети эдинъ!
Онъа зарар кетирген эр кес къабаатлы сайылды,
башына беля кельди, – дей РАББИ.

4Эй, Якъупнынъ халкъы ве Исраильнинъ эписи сойлары!

РАББИнинъ сёзюни динъленъиз!

5+РАББИ дей ки:

– Деделеринъиз Менде насыл акъсызлыкъ таптылар?

Не ичюн Менден узакълаштылар,
бош путларнынъ артындан кетип,
озьлери де бош олдылар?
6+Олар: «Мысыр топрагъындан бизни чыкъаргъан,
сахрада, къуру ве сувсуз чёльде алып юрген,
олюм къаранлыгъы олгъан топракъта,
бош, адам бармагъан, ич кимсе яшамагъан топракъта
бизни алып кеткен РАББИ не ерде?» – деп сорамадылар.

7+Мейваларыны ве бол берекетини ашанъыз деп,
Мен сизни багъчалар топрагъына кирсеттим.
Сизлер исе топрагъыма кирип,
оны арамладынъыз,

Меним мулькюмни джиренч бир шейге чевирдинъиз.

8+Руханийлер РАББИни къыдырмадылар,
Къанун оджалары Мени танымадылар,
чобанлар Манъа къаршы чыкътылар,
пейгъамберлер Баал адындан пейгъамберлик эте эдилер,
файдасыз путларнынъ артындан юре эдилер.

Алла Озь халкъынен дава эте

9+Шунынъ ичюн сизлернен дава этеджегим, – дей РАББИ, –

торунларынъызнен де дава этеджегим.

10+Кетинъиз де, Киттим адаларына бакъынъыз!

Кедар мемлекетине адам ёллап,
яхшы этип, сорап билинъиз ве огренинъиз.

Бунъа ошагъан бир шей олдымы?

11+Аллалары алла олмаса да,
насылдыр бир халкъ аллаларыны денъиштирдими?

Меним халкъым исе озь шуретли Алласыны
файдасыз путларгъа денъиштирди.

12Эй, коклер, бунъа шашынъыз,
къоркъудан къалтыранъыз, – дей РАББИ.

13+– Халкъым эки яманлыкъ япты:

Мени, джанлы сувлар чокърагъыны быракъты,
озьлерине сув тутмагъан, чатлакъ хавузлар къаздылар.

14Исраиль къулмы я?

Къуллукъта догъдымы?

Не ичюн гъанимет олды о?

15+Яш арсланлар онъа къаршы ырылдады,
сес чыкъарды ве топрагъыны харап этти;
шеэрлери якъылды, адамсыз къалды.

16Ноф ве Тахпанхес халкъы башынъны тыраш эттилер.

17Буны озюнъ озюнъе этмединъми, аджеба?

Сени ёлда юрсеткен РАББИден,
сенинъ Алланъдан вазгечмединъми?

18+Шимди не ичюн Мысыргъа кетесинъ?

Шихор озенинден сув ичмек ичюнми?

Ашшургъа кетмек не керек?

Фират дерьясындан сув ичмек ичюнми?

19Озь яманлыгъынъ сени джезалар,
хиянетлигинъ сени къабаатлар.

Биль де, бакъ:

РАББИден, сенинъ Алланъдан вазгечкенинъ –
фена ве аджджы бир шей,
ичинъде Меним огюмде къоркъунъ ёкъ, –
дей Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы.

Исраильнинъ хаинлиги

20+Боюндырыгъынъны чокътан парчаладым,
багълавларынъны къопардым,
сен де: «Ибадет этмейджегим», – дединъ.
Эр юксек байырда
ве эр даллы терек тюбюнде ороспуландынъ.

21+Мен сени сачкъанда, сен энъ яхшы юзюм пытагъы,
тер-темиз урлукъ эдинъ.

Насыл этип, Меним огюмде кийик юзюм пытагъына чевирильдинъ?

22+Сабуннен ювунсанъ да, башкъа темизлейджек шей къуллансанъ да,
къабаатынъ огюмде къара леке киби олды, –
дей РАББИ-ТААЛЯ.
23«Мен арамланмадым,

Баал путларынынъ артындан юрмедим», – айтаджакъсынъмы?

Вадийде озюнъни насыл туткъанынъны бакъ да,
не япкъанынъны анъла.

Сен анда-мында урулгъан
ойнакъ бир деве киби олдынъ,

24+чёльде оськен эшекке ошадынъ:

джаны истекнен янгъанда,
эшек агъзынен нефес ала.

Ким оны тутып олур?

Оны къыдыргъан эр кес болдурмаз,
чифтлешме заманында оны тапар.

25+Ялынаякъ юрмектен сакъын,
сувсузлыкътан богъазынъны сакъла[*].

Амма сен: «Э-эй, эписи джоюлып кетсин!

Ябанджы аллаларны севем,
оларнынъ артындан кетеджегим», – дединъ.

Исраильнинъ джезасы

26+– Тутулгъан хырсыз насыл масхара олса,
Исраиль эви де:
исраиллилер, падишалары, башлыкълары,
руханийлери ве пейгъамберлери де масхара олды.

27+Олар терекке: «Сен бабамсынъ»,
ташкъа: «Сен мени догъурдынъ», – дейлер.

Манъа юзьлерини дегиль, аркъаларыны чевирдилер.

Амма башларына беля тюшкенде,
олар: «Тур да, бизни къуртар», – деп ялварырлар.

28+Къана, озьлеринъизге япкъан аллаларынъыз къайда?

Беля кельгенде, сизни къуртарып олсалар,
айды, турсунлар!

Шеэрлеринъиз не къадар олса,
о къадар аллаларынъыз да бар, эй, Ехуда!

29Сизге Меннен дава этмеге не керек?

Манъа къаршы эпинъиз чыкътынъыз, – дей РАББИ.

30+– Балаларынъызны бошуна джезаладым,
олар тербиелеримни огренмедилер.

Йыртыджы арслан киби,
къылычларынъызнен пейгъамберлеринъизни ольдюрдинъиз.

31Эй, бугуньки несиль! РАББИнинъ сёзлерине къулакъ асынъыз!

Исраиль ичюн Мен сахра киби эдимми?

Къап-къаранлыкъ бир мемлекет олдыммы?

Сонъ не ичюн халкъым: «Истеген еримизге кетемиз,
энди Санъа къайтмайджакъмыз», – дей?

32+Къыз озь ильванларыны,
келин озь келин урбасыны унутып олурмы?

Халкъым исе сайылмаз куньлерден берли Мени унутты.

33+Севгини тапмакъ ичюн,
не къадар устасынъ!

Яман къадынларны биле буны япмагъа
яхшы огретип оласынъ.

34+Къабаатсыз ёкъсулларнынъ къанынен
урбаларынъ биле булашты.

Сен оларны хырсызлыкъта туттынъмы?

Эписи бир, бунъа бакъмадан:

35«Мен къабаатсызым!

РАББИнинъ ачувы манъа тиймез», – дейсинъ.

Бакъ! «Гуна ишлемедим», – дегенинъ ичюн,

Мен сени суд этеджегим.

36+Неден ёлунъны денъиштирип,
о къадар чокъ долашасынъ?

Ашшур сени насыл масхара эткен олса,

Мысыр да сени масхара этеджек.

37Къолларынънен башынъны тутып, андан чыкъаджакъсынъ,

РАББИ сен ишангъанларны ред этти,
олар санъа бахыт кетирмейджек.

3

Хаин Исраиль

3^1+– «Бир адам апайыны къуваласа,
о да кетип, башкъасынынъ апайы олса,
биринджи акъайы апайына къайтармы?» – дейлер.
Мемлекет бундан арам олмаз эдими?
Сен бир чокъ ойнашларынънен ороспуландынъ,
лякин кене де Манъа къайт! – дей РАББИ.
2+Бош тёпелерге бакъ да корь,
сеннен ороспуланмагъан ер къалдымы?
Сахрада отургъан араплар киби,
ёл четинде оларны беклеп отура эдинъ,
орталыкъны ороспулыгъынъ ве яманлыгъынънен арамладынъ.

3+Онынъ ичюн ягъмурлар кесильди,
баарь ягъмуры да ягъмады.

Сенинъ бетинъ – ороспунынъ бетидир,
ич де утанмадынъ-арланмадынъ.

4Энди кене де Манъа ялварып:

«Бабачыгъым! Яшлыгъымдан берли сен ишанчлы ёлдашым эдинъ!

5+Даима ачувланаджакъсынъмы, аджеба?

Гъазабынъ эбедий сюреджекми?» – демейджексинъми?

Лафынъ бойле,
амма хиянетлик эп япа бересинъ.

Тёвбеге чагъырув

6+Ёшия падишалыкъ эткенде, РАББИ манъа бойле деди:

– Имансыз Исраиль къызы нелер эткенини корьдинъми? Эр юксек байыргъа котерилип, эр даллы терек тюбюне барып, анда ороспулыкъ этти. 7Буларны япкъанындан сонъ, Мен: «Манъа къайт», – дедим, амма о къайтмады. Хаин къызкъардашы Ехуда буны корьди. 8+Имансыз Исраиль къызынынъ ороспу арекетлери ичюн, Мен оны йибердим, айырылышув мектюбини бердим. Хаин къызкъардашы Ехуда ич къоркъмады, лякин кетип, озю ороспулыкъ этип башлады. Мен буны корьдим. 9+Ачыкъ-айдын ороспулыгъындан мемлекет харап олды; эм ташларгъа, эм тереклерге ибадет этип, о, ороспулана эди. 10+Бунъа бакъмадан, хаин къызкъардашы Ехуда юректен дегиль де, алдавнен Манъа къайтты, – дей РАББИ.

11+РАББИ даа:

– Имансыз Исраиль къызы хаин Ехудадан даа догъру олды, – деди. 12+– Кет, бу сёзлерни шимальге илян эт. Айт ки:

Эй, имансыз Исраиль! Арткъа къайт, – дей РАББИ. – Энди башынъа гъазабымны тюшюрмейджегим. Мен мераметлидирим, – дей РАББИ. – Ачувым эбедий олмаз. 13+Тек къабаатынъны таны. РАББИге, сенинъ Алланъа къаршы чыкътынъ, ябанджыларнен эр даллы терек тюбюнде ябанджыларны бол-бол охшай эдинъ. Сесиме исе къулакъ асмадынъ, – дей РАББИ.

14– Арткъа къайтынъыз, эй, ёлдан урулгъан балалар! – дей РАББИ. – Мен сизинъ эфендинъиз олдым. Шеэрлеринъизден бирер адам, къабилелеринъизден экишер адам алып, Сионгъа кетиреджегим, 15+сизге юрегиме яткъан чобанларны береджегим. Олар сизни бильги ве анълавнен отлатаджакълар. 16+Сиз мемлекетте чокъ олгъанда, – дей РАББИ, – о куньлерде халкъ РАББИнинъ Васиет Сандыгъы акъкъында лаф этмейджек. Сандыкъ оларнынъ акъылына кельмейджек, оны хатырламайджакъ, онъа кетмейджек, эм де башкъа сандыкъны олар япмайджакъ. 17О заман Ерусалимге «РАББИнинъ тахты» дейджеклер. Эписи халкълар РАББИнинъ Намы ичюн Ерусалимде топланаджакълар, яман юреклерининъ инатлыгъына коре бир даа арекет этмейджеклер. 18+О куньлерде Ехуда халкъы Исраиль халкъынен топланып, берабер шималь топрагъындан чыкъаджакълар, Мен деделеринъизге берген топракъкъа кетеджеклер.

Алланынъ халкъы путларгъа табына

19– Мен Озюме айттым ки,
сени Озь балам киби саяджагъым,
санъа истеген топрагъынъны,
чокъ халкъларнынъ энъ аджайип пайыны берип оладжагъым.

Мен тюшюндим ки, Манъа «Баба» айтаджакъсынъ,

Менден айырылмайджакъсынъ.

20+Лякин, керчектен де, апай акъайына насыл хаинлик этсе,
сен де, Исраиль эви, Манъа ойле хаинлик эттинъ, – дей РАББИ.

21+Бош тёпеликлерден бир сес, Исраиль огъулларынынъ аджыныкълы агълавы эшитиле. Олар догъру ёлдан урулдылар, РАББИни, оларнынъ Алласыны унуттылар.

22+– Арткъа къайтынъыз, ёлдан урулгъан балалар,
инатлыгъынъызны тедавийлерим.

– Иште, биз Санъа келемиз.

Сен – РАББИ, бизим Алламызсынъ.

23Керчектен де, байырлардан ве чокътан-чокъ дагълардан
тек алдав келе,
Керчектен де, РАББИ, бизим Алламыз, –
Исраильнинъ Къуртарыджысыдыр!

24Яшлыгъымыздан башлап, деделеримизнинъ эмегини,
къой-эчкилеримизни ве туварларымызны,
огъул ве къызларымызны арам шейлер ашады.

25+Утанч ичинде ятамыз, масхаралыгъымыз бизни къаплай;
биз ве деделеримиз яшлыгъымыздан бу куньге къадар

РАББИнинъ, Алламызнынъ огюнде гуна япа эдик,

РАББИнинъ, Алламызнынъ сесине къулакъ асмай эдик.

4

Раббиге къайтынъыз!

4^1+– Эй, Исраиль, сен къайткъанда,

Манъа къайтаджакъсынъ, – дей РАББИ.

– Юзюмнинъ огюнден джиренч шейлерни узакълаштыргъанда,
бир даа манасыз долашмайджакъсынъ;

2+РАББИнинъ Адынен ант этип,
акъикъатнен, адалетнен ве догърулыкънен ант этеджексинъ;

Рабби халкъларгъа яхшылыкъ этеджек,
ве олар Оны макътайджакълар.

3+РАББИ Ехуда акъайларына
ве Ерусалим халкъына бойле дей:

– Ишлетильмеген топрагъынъызны сюрюнъиз,
тикенлер арасында сачманъыз.

4+Ехуда акъайлары, Ерусалим халкъы!

РАББИ ичюн сюннет олунъыз,
юреклеринъизни сюннет этинъиз.

Ёкъса, гъазабым атеш киби ягъаджакъ,
яман япкъанларынъыз ичюн сёнмейип янаджакъ.

Шимальден кельген беля

5+– Ехудада хабер этинъиз,
Ерусалимде бильдиринъиз,
мемлекет бою бору чалып, айтынъыз,
бар сесинъизнен къычырынъыз:

«Топланынъыз, айдынъыз, къавийлештирильген шеэрлерге кетейик!»

6+Сионгъа сигнал беринъиз,
токътамаздан къачынъыз!
Мен шимальден беляны,
эр шейни йыкъаджакъ фелякетни алып кетиреджегим.

7+Арслан ормандан еринден чыкъа,
халкъларны харап этмеге келе,
мемлекетинъизни бош ве бакъымсыз этмек ичюн,
озь еринден чыкъа.
Шеэрлеринъ йыкъыладжакъ,
адамсыз къаладжакъ.

8+Онынъ ичюн чувал токъумасына сарылынъыз,
аджджы агъланъыз,
РАББИнинъ янгъан ачувы бизден къайтмайджакъ.

9– О куню, – дей РАББИ, –
падиша да, башлыкълар да рухтан тюшеджеклер,
руханийлернинъ отьлери патлайджакъ,
пейгъамберлер шашып къаладжакълар.

10+О заман:

– Ах, РАББИ-ТААЛЯ! – дедим. –

Аджеба, «Сизде тынчлыкъ-аманлыкъ оладжакъ», – дегенде,
бу халкъны ве Ерусалимни алдаттынъмы?

Олар къылычтан джан береджекми?

11О заман бу халкъкъа ве Ерусалимге айтыладжакъ:

– Сахрадаки бош тёпеликлерден
халкъымнынъ къызына сыджакъ ель уфюреджек,
амма онен арманда савурмакъ,
кепекни айырмакъ мумкюн дегиль,

12+Мен ёллагъан ель бундан даа кучьлю оладжакъ,
о заман Мен сизлерни суд этеджегим.

13+Бакъынъыз, душман, булут киби, котериле,
дженк арабалары – боран кибидир,
атлары къарталлардан чабик!

Вай-вай-вай! Ёкъ оладжакъмыз!

14+Эй, Ерусалим, къуртулмакъ ичюн,
юрегинъни яман шейлерден темизле.

Къара ниетлеринъ ичинъде даа не къадар къаладжакъ?

15Дандан бир сес эшитиле,
Эфраим дагъларындан фена хабер келе!
16Халкъларгъа бильдиринъиз,
Ерусалимни хабердар этинъиз ки,
узакъ мемлекеттен алкъагъа аладжакъ аскерлер келелер,

Ехуда шеэрлеринде къычыралар,
17+чёль къаравуллары киби,
Ерусалимнинъ чевресини саралар.

– Шеэр Манъа къаршы чыкъты, – дей РАББИ. –
18+Бунынъ эписини башынъа
арекетлеринъ ве япкъанларынъ тюшюрдилер.
Яманлыгъынъ аджджы джеза кетирди,
юрегинъни урды.

19+Ах, ичим-багърым, ичим-багърым!

Юрегим яна, юрегим сызлай,
сусып оламайым!

Джаным боразан сесини,
дженк давушларыны эшите!

20+Беля артындан беля келе:

бутюн мемлекет бошап къалды,
чадырларым апансыздан йыкъылды,
перделерим бир аньде ёкъ олды.

21Байракъларны даа чокъ кореджегимми,
боразан сесини не къадар эшитеджегим?

22+– Халкъым акъылсыз,

Мени танымайлар.

Олар – акъылсыз балалар,
ич бир шейни анъламайлар.

Яманлыкъ япмагъа усталар,
яхшылыкъ этмеге исе бильмейлер.

Мемлекетнинъ йыкъылувы

23+Мен мемлекетке бакътым,

о, бакъымсыз ве боштыр;
кокке бакътым, ярыкъ ёкътыр.
24+Дагъларгъа бакътым,
иште, тепренелер,
бутюн байырлар къалтырайлар.
25+Бакътым, бир инсан ёкъ,
коктеки эписи къушлар къачкъанлар.

26+Бакътым, берекетли топракъ сахрагъа чевирильген,

РАББИнинъ къызгъын ачувындан
бутюн шеэрлери харап олгъандыр.

27+РАББИ бойле дей:

– Бутюн мемлекет бакъымсыз оладжакъ,

амма бутюнлей йыкъылмайджакъ.

28+Мемкелет агълайджакъ,
юкъарыдаки коклер къарараджакъ.

Мен айттым, къарар эттим,
пешман этмейджегим,
ниетимден къайтмайджагъым.

29Эр шеэрнинъ халкъы

атлыларнен окъчуларнынъ гудюрдисинден къачаджакъ;
кими орманларгъа кетеджек,
кими къаяларгъа тырмашаджакъ.
Эписи шеэрлер бакъымсыз къаладжакъ,
анда кимсе яшамайджакъ.
30+Эй, сен, йыкъылгъан шеэр,
энди не япаджакъсынъ?
Ал урба кийсенъ де,
озюнъни алтын ильванларнен безетсенъ де,
козьлеринъе сурьме къойсанъ да,
бошуна озюнъни яраштырасынъ.
Ойнашларынъ сенден вазгечти,
джанынъны алмагъа истейлер.

31+Дерди туткъан къадыннынъ къычырувыны,

биринджи баласыны догъгъан къадынны,

Сион къызынынъ сесини киби эшитем.

О, къолларыны узатып:

«Вай-вай-вай! Белягъа огърадым!

Мени ольдюргенлернинъ огюнде такъаттан кесильдим», – дей.

5

Ерусалимнинъ гунасы

5^1+– Ерусалимнинъ сокъакъларында юрюнъиз,
чеврелерини бакъып, билинъиз,
шеэр мейданларында къыдырынъыз.
Эгер адалетли кишини,
догърусыны къыдыргъан адамны тапсанъыз,
бу шеэрни багъышлайджагъым.
2+РАББИнинъ Адынен ант этселер де,
ялан айтып емин этелер.

3+Я РАББИ, козьлеринъ акъикъатны корьмейджекми?

Сен оларны урдынъ –
олар такъаттан кесильмеди;
къырып ташладынъ –
джезаны къабул этмеге истемейлер,
таштан къатты олдылар,
тёвбе этмеге истемедилер.
4+Мен тюшюндим:
– Фукъаре олгъаны ичюн,
оларгъа акъыл етмей,

РАББИнинъ ёлуны, Алланынъ Къануныны бильмейлер.

5+Буюк олгъанларгъа барайым да,
оларнен лаф этейим.
РАББИнинъ ёлуны,
Алланынъ Къануныны олар билелер.
Лякин олар да боюндырыкъны къырдылар,
багълавларыны узьдилер.
6+Онынъ ичюн ормандан арсланлар чыкъып,
оларгъа атыладжакъ,
сахрадаки къашкъырлар парчалайджакъ,
шеэрлерининъ огюнде оларны леопардлар беклейджек,
андан чыкъкъан эр кес парчаланаджакъ.

Акъсыз ишлери пек чокълашты,
хиянетлиги пек буюк олды.

7+– Насыл этип, санъа буны багъышлайым?

Огъулларынъ Менден вазгечтилер,
алла олмагъанларынен ант этип башлады.

Мен оларны тойдура эдим,
олар исе ороспулана,
топ-топ ороспуларнынъ эвлерине бара эди.

8+Олар бесленген айгъырлардыр,
эр бири къомшусынынъ апайына кишней.

9+Аджеба, Мен бунынъ ичюн джезаламаммы? – дей РАББИ. –

Мытлакъа оларнынъ акъларыны береджегим!

10+Диварларына тырмашынъыз,
эр шейни йыкъынъыз,
амма бутюнлей ёкъ этменъиз.
Багъчаларыны харап этинъиз,
олар энди РАББИнинъ дегиль.
11Исраиль халкъы ве Ехуда халкъы
Манъа хаинлик эттилер, – дей РАББИ.

12+Олар РАББИ акъкъында ялан айттылар:

«РАББИ ёкъ, башымызгъа беля тюшмез,
не къылыч, не ачлыкъ корьмейджекмиз.

13+Пейгъамберлер – ель кибидир,
оларда РАББИнинъ сёзлери дегиль,
оларгъа оларнынъ айткъанлары япыладжакъ».

14+Шунынъ ичюн РАББИ, Ордуларнынъ Алласы бойле дей:

– Бойле сёзлер айткъанлары ичюн,
сёзюм агъзынъда атеш оладжакъ,
бу халкъны да одун киби этеджегим,
ве атеш оларны якъып ёкъ этеджек.

15+Бакъынъыз, Исраиль халкъы!
Узакътан сизге къаршы бир халкъны,
кучьлю, къадимий бир халкъны кетиреджегим,
– дей РАББИ. –
Сиз оларнынъ тилини бильмезсиз,
не дегенлерини анъламазсыз.
16+Аскерлернинъ эписи – кучьлю ве юреклидир,
окълукълары ачыкъ бир мезар кибидир.

17+Олар бутюн берекетинъизни ве ашларынъызны ашайджакълар,
огъулларынъызны ве къызларынъызны ольдюреджеклер,
къой-эчкилеринъизни ве малынъызны ашап битиреджеклер,
юзюм ве инджирлеринъизни ашап къояджакълар,
сиз ишангъан къавийлештирильген шеэрлеринъизни
къылычларнен йыкътыраджакълар.

18– Амма о куньлерде биле сизни бутюнлей ёкъ этмейджегим, – дей РАББИ. 19+– «РАББИ, бизим Алламыз бизге буларны не ичюн япты?» – деп сорагъанларгъа бойле джевап бер: «Менден вазгечтинъиз, мемлекетинъизде ябанджы аллаларгъа хызмет эттинъиз, шунынъ ичюн де сизинъ олмагъан мемлекетте ябанджы аллаларгъа хызмет этеджексинъиз».

Алла Озь халкъыны сакъындыра

20Якъупнынъ халкъына илян этинъиз,
Ехуда топрагъында хабер этинъиз:
21+– Эй, акъылсыз ве таш юрекли халкъ,
козьлери олгъан, амма корьмеген,
къулакълары олгъан, амма эшитмеген адамлар,
буны динъленъиз:
22+Менден къоркъмакъ керексинъиз,
Меним огюме къалтырамакъ меджбурсынъыз.
Денъизге эбедий сынъыр оларакъ,
къумны къойдым,
денъиз сынъырыны кечалмаз.
Далгъалары огге ынтылсалар да,
кечип оламаз,
гудюрдеселер де,
сынъырдан чыкъып оламаз.
23+Амма бу халкънынъ юреги инат ве исьянджы,
аркъасыны чевирип, озь ёлларындан кеттилер;
24+«РАББИ, бизим Алламыз озь вакътында,
эм баарьде, эм кузьде бизге ягъмурларны бере,
оракъ вакъты ичюн афталарны сайлай.

Айдынъыз, Ондан къоркъайыкъ!» – деп тюшюнмедилер.

25Сизден буларны акъсыз япкъанларынъыз алды,
бу эйиликни сизден гуналарынъыз узакълаштырды.

26+Халкъымнынъ арасында яман адамлар бар.
Къуш тутмакъ ичюн ерде яткъанлар киби,
къапкъан къоялар, адамларны туталар.
27Къушларгъа толу бир къафес киби,
эвлери ялангъа толудыр,
онынъ ичюн олар юкселип, байыдылар,
28+шишманлады ве семирдилер,
яманлыкъ япмагъа уста олдылар,
оксюзнинъ давасыны адалетсиз суд этип,
арам къазанч алалар,
фукъарелернинъ ишини адалетнен чезмейлер.

29+Аджеба, Мен бунынъ ичюн джезаламаммы? – дей РАББИ. –

Бойле халкънынъ акъларыны бермемми?

30Бу мемлекетте шашыладжакъ ве къоркъунчлы шейлер япыла:

31+пейгъамберлер ялан пейгъамберлик этелер,
оларнынъ ярдымынен руханийлер башлыкъ этелер,
халкъым да буны бегене.

Амма сонъунда не япаджакъсынъыз?

6

Ерусалимнинъ алкъагъа алынувы

6^1+Эй, Биньяминнинъ балалары, Ерусалимден къачынъыз!

Текъоада боразан чалынъыз!

Бет-Хаккеремде атешнен бир сигнал беринъиз,
шимальден яманлыкъ, буюк бир къырылув якъынлаша.

2Дюльбер ве назлы Сион къызыны ёкъ этеджегим.

3Чобанлар озь айванларынен онъа келеджеклер,
чевресинде чадырларыны къураджакълар,
эр кес озь айванларыны отлатаджакъ.

4+– Онъа къаршы азиз дженкке азырланынъыз,
турунъыз, уйледе ёлгъа чыкъайыкъ!

– Вай-вай-вай, башымызгъа беля!

Кунь къарарып башлады,
акъшам кольгелери кет-кете узаналар.

5– Айды, турунъыз, гедже де ёлгъа чыкъайыкъ,
къалелерини харап этейик!

6+Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Тереклерини кесинъиз,

Ерусалимге къаршы уджюм обаларыны япынъыз.

Бу шеэр джезаланаджакъ,
ичи эр тюрлю зорбалыкъкъа толу.

7+Чокъракъ сувны фышкъырткъаны дайын,

Ерусалим де яманлыкъны фышкъырта.

Анда зулум ве хырсызлыкъ токътамай,
адамларнынъ азаплары ве яралары эр вакъыт козюм огюндедир.

8Эй, Ерусалим! Джезагъа къулакъ ас,
ёкъса, Мен сенден узакълашырым,
сени бакъымсыз топракъкъа чевиририм,
анда кимсе яшамайджакъ.

Исраильнинъ ялан ве кяр къыдырмаларында къабаатланмасы

9Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Сонъки салкъымына къадар юзюм джыйылгъаны киби,

Исраильде къалгъанларны да ойле топлайджакълар.

Юзюм джыйгъан бирев киби,
къолларынъны пытакъларгъа узат.

10+– Эшитсинлер деп, кимнен лаф этейим?

Кимни тенбиелейим?

Къулакълары къапалы, эшитип оламайлар,

РАББИнинъ сёзлерини динълемеге истемейлер,
оларны бегенмейлер.

11+Мен РАББИнинъ ачувына толудырым,
оны ичимде тутып оламайым.

– Сокъакъта оны балаларгъа,
топлангъан йигитлернинъ устюне ягъдыр.

Апайнен акъай да,
къартларнен къарт деделер де тутуладжакъ.

12+Эвлери, тарлалары ве апайлары
башкъаларнынъ къолуна кечеджек.

Къолумны мемлекетте яшагъанларгъа къаршы узатаджагъым, –
дей РАББИ.
13+– Эм кучюги, эм буюги –
эр кес арам къазанчны къыдыралар;
эм пейгъамберлер, эм руханийлер –
эписи алдаталар.

14+Халкъымнынъ джан яраларыны тек сёзде яхшы этелер;

«Аманлыкъ! Аманлыкъ!» – дейлер,
амма аманлыкъ ёкъ.

15+Пис ишлерни япкъанда, утандылармы?

Ёкъ! Ич утанмайып, къызарып бозармайлар да!

Онынъ ичюн тюшкенлернинъ арасына тюшеджеклер,
джезанен кельгенимде,
ерге йыкъыладжакълар, – дей РАББИ.

16+РАББИ бойле дей:

– Туткъан ёлларынъызда токътанъыз,
бакъынъыз, эвельки ёллар акъкъында сораштырынъыз,
догъру ёл къайда олгъаныны тапынъыз да,
о ёлнен кетинъиз.

О заман джанларынъыз ичюн
раатлыкъ ерини тападжакъсынъыз.

Амма олар:

«О ёлнен кетмейджекмиз», – дедилер.

17+Сизге къаравуллар къойып:

«Боразан сесини динъленъиз», – дедим,
амма олар: «Динълемейджекмиз», – дедилер.

18Бойлеликнен, миллетлер, динъленъиз!

Эй, джемаат, башларына нелер келеджегини билинъиз!

19+Динъле, мемлекет!

Мына, бу халкъкъа яман беляны ёллайджагъым,
къара фикирлерининъ акъларыны кетиреджегим.

Сёзлериме къулакъ асмадылар,

Къанунымны ред эттилер де.

20+Шевадан кетирильген къокъулы май,
узакъ бир мемлекеттен кельген къокъулы къамыш

Манъа не керек?

Бутюнлей якъыладжакъ къурбанларынъызны къабул этмейим,
къурбан ве бахшышларынъызны бегенмейим.

21+Бунынъ ичюн РАББИ бойле дей:

– Бу халкънынъ огюне ёлдан ураджакъ шейлерни къояджагъым,
бабалар да, огъуллар да оларгъа сюрюнеджеклер,
къомшу да достунен берабер гъайып оладжакъ.

Шимальден кельген беля акъкъында

22+РАББИ бойле дей:
– Иште, шимальден бир халкъ келе,
дюньянынъ кенарындан кучьлю миллет котериле,
23къолларында мызракънен яй туталар,
олар шефкъатсыз ве мераметсизлер,
сеслери денъиз гудюрдиси кибидир.
Сеннен дженк этмек ичюн, эй, Сион къызы,
бир адам киби тизилип, ат чаптыралар.

24+– Олар акъкъында хабер кельгенинен,
рухтан тюштик.

Догъургъан къадынны киби,
бизни агъры ве дерт сарды.

25+Тарлагъа чыкъманъыз, ёл бою юрменъиз!

Душман къылычны котерди,
орталыкъны къоркъу къаплады.

26+Эй, халкъымнынъ къызы!

Чувал токъумасына сарыл,
тозгъа йыкъыл.

Бирден-бир огълунъны джойгъан киби,
аджджы-аджджы агъла;
гъайып этиджи бизге апансыздан келеджек.

27+– Халкъымнынъ ёлларыны сынап, бильмек ичюн,
сени оларнынъ арасына ерлештирдим,
бир къале киби эттим.

28Олар эписи ёлдан урулгъан инатлардыр,
башкъаларны яманлап яшайлар.

Олар бакъыр ве демирдир,
эписи бозукъ арекет этелер.

29Корюк уфюре-уфюре,
къуршунны атеште ирите,
амма иритиджи бошуна гъайрет этти,
яманлар айырылмадылар.
30+Оларгъа «ред этильген кумюш» дейджеклер;
РАББИ оларны ред этти.

7

Йирмеянынъ Ерусалимге къаршы пейгъамберлиги

7^1РАББИ Йирмеягъа бойле деди:

2+– РАББИнинъ Эви къапусында турып, буны беян эт:

Эй, Ехуданынъ бутюн халкъы, РАББИге ибадет этмеге бу къапулардан кирген адамлар! РАББИнинъ сёзюни динъленъиз! 3+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей:

Туткъан ёлларынъызны ве ишлеринъизни догъурланъыз. О заман сизге бу ерде яшамагъа разылыкъ берерим. 4+«РАББИнинъ Сарайы, РАББИнинъ Сарайы, РАББИнинъ Сарайы бу ердедир!» – деген алдатыджы сёзлерге ишанманъыз. 5+Эгер туткъан ёлларынъызны ве ишлеринъизни керчектен догъурласанъыз, адамларнынъ арасында адалетли суд этсенъиз, 6ябанджыларны, оксюзлерни ве тул апайларны хорламасанъыз, бу ерде къабаатсыз адамларны ольдюрмесенъиз, башынъызгъа беля чыкъарып, башкъа аллаларнынъ артындан кетмесенъиз, 7+о заман сизлерге бу ерде, чокътан деделеринъизге берген топракъта яшамагъа разылыкъ береджегим. 8Иште, сиз алдатыджы сёзлерге ишанып отурасынъыз, олар сизге файда кетирмейджек.

9+Хырсызлайсынъыз, ольдюресинъиз, ороспуланасынъыз, ялан айтып, ант этесинъиз, Баал путуна къокъулы отларны якъасынъыз, сизге белли олмагъан башкъа аллаларнынъ артындан юресинъиз, 10сонъ исе Меним Адымнен адлангъан Эвиме келип, огюмде турасынъыз ве: «Бизлер къуртулдыкъ», – дейсинъиз ве озь пис ишлеринъизни япа бересинъиз. 11+Фикирлеринъизге коре, Меним Адымнен адлангъан бу Эв айдутлар къобасына чевирильди? Мен нелер япкъанынъызны корем, – дей РАББИ.

12– Башында Адымны ерлештирген ериме Шилогъа кетинъиз, Исраиль халкъымнынъ яманлыгъы ичюн онъа не япкъанымны корюнъиз. 13+Мен сизге сабадан айттым, сизлер исе динълемединъиз, сизлерни чагъырдым, амма джевап бермединъиз, – дей РАББИ. – Энди, бутюн яман ишлеринъизни япкъанынъыз ичюн, 14Шилогъа не япкъан олсам, сиз ишангъан, Меним Адымнен адлангъан Эвиме, деделеринъизге ве сизге берген бу ерге де айнысыны япаджагъым, 15+эписи къардашларынъыздан, Эфраимнинъ бутюн эвлятларындан насыл вазгечкен олсам, сизлерден де вазгечеджегим.

16+Сен исе, Йирмея, бу халкъ ичюн дува этме, олар ичюн не ялвар, не сора, Меним огюмде оларны къорчалама. Мен сени динълемейджегим. 17Ехуда шеэрлеринде ве Ерусалимнинъ сокъакъларында нелер япкъанларыны корьмейсинъми? 18Балалар одун топлай, бабалары атеш якъа, къадынлар Коклернинъ Къыраличесине пите пиширмек ичюн хамыр басалар. Мени ачувландырмакъ ичюн, олар башкъа аллаларгъа ичимлик бахшышларыны кетирелер. 19Лякин Мени ачувландыралармы? – дей РАББИ. – Ёкъ, озьлерини масхара этелер.

20+Онынъ ичюн РАББИ-ТААЛЯ дей ки:

– Бакъынъыз, бу ернинъ устюне, адамларнынъ, айванларнынъ, тарладаки тереклернинъ, топракънынъ берекетине ачувымны ве гъазабымны тёкеджегим. Атеш киби, янып башлайджакъ ве сёнмейджек.

21+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей:

– Бутюнлей якъыладжакъ къурбанларынъызны башкъа къурбанларынъызгъа къошунъыз да, эт ашанъыз. 22+Деделеринъизни Мысыр топрагъындан чыкъаргъан куню Мен бутюнлей якъыладжакъ къурбанлар ве башкъа къурбанлар акъкъында оларгъа ич бир шей айтмадым, ич бир шейни буюрмадым. 23+О заман исе оларгъа буны буюрдым: «Сесимни динъленъиз, ве Мен сизинъ Алланъыз олурым, сиз де Меним халкъым олурсынъыз. Сизде яхшылыкъ олсун деп, эр буюргъан ёлумдан юрюнъиз». 24+Амма олар не динъледи, не къулакъ астылар, лякин инат олып, юреклерининъ яман ниетлерине коре яшадылар, Манъа юзьлерини дегиль, аркъаларыны чевирдилер. 25+Деделеринъиз Мысыр топрагъындан чыкъкъан куньден башлап бу куньгедже Мен сизлерге къулларым пейгъамберлерни ёллай эдим, эр кунь сабадан ёллай эдим. 26+Амма олар Мени динълемедилер, къулакъ асмадылар ве инат олып, деделеринден бетер олдылар.

27Оларгъа бутюн бу сёзлерни айтаджакъсынъ, амма сени динълемейджеклер; оларны чагъыраджакъсынъ, амма джевап бермейджеклер. 28О вакъыт оларгъа: «Бу халкъкъа РАББИнинъ, Алласынынъ сесини динълемей ве насиатыны къабул этмей, – айт. – Акъикъат гъайып олды, агъызларындан алынды».

29Узун сачынъны кес де ат, байырларда агълав тюркюсини йырла. РАББИ бу несильге ачувланып, олардан вазгечип, кетти.

30+– Ехуда огъуллары козюм огюнде яман шейлер япты, – дей РАББИ. – Адымнен адлангъан Эвимде пис шейлерни къойдылар ве оны арамладылар, 31+огъулларыны ве къызларыны атеште якъып къурбан этмек ичюн, Бен-Хинном вадийинде Тофет ибадет тёпесини къурдылар. Буны Мен буюрмадым, шу, акъылыма биле кельмеди. 32Шунынъ ичюн бакъынъыз, ойле куньлер келеята ки, о ер Тофет я да Бен-Хинном вадийи дегиль, Ольдюрюв вадийи адланаджакъ, – дей РАББИ. – Ер къалмагъаны ичюн, олюлерни Тофетте джыяджакълар. 33+Бу халкънынъ олюлери кок къушларына ве кийик айванларгъа аш оладжакъ, ве ич кимсе оларны къуваламайджакъ. 34+Ехуда шеэрлеринде, Ерусалим сокъакъларында къуванч ве шенълик сеслерини токътатаджагъым, келиннен киевнинъ сеслерини кеседжегим, ве мемлекет харап оладжакъ.

8

8^1– О заман, – дей РАББИ, – Ехуда падишаларынынъ, башлыкъларынынъ, руханийлерининъ, пейгъамберлерининъ, Ерусалимде яшагъанларнынъ кемиклерини мезарларындан чыкъараджакълар 2+ве кунешнинъ, айнынъ ве бутюн кок ордусынынъ тюбюнде дагъытаджакълар. Оларны Ерусалим халкъы севген, оларгъа хызмет эткен, артындан юрген, къыдыргъан, табынгъан эди. Кемиклер джыйылмайджакъ да, дефн олмайджакъ, топракънынъ устюнде кубре киби ятаджакъ. 3+Бу яман къабиледен бутюн сагъ къалгъанлар яшайышкъа коре олюмни сайлайджакълар. Мен оларны къувалайджакъ бутюн ерлерде, олар сагъ къаладжакъ топракъларда айны шей оладжакъ, – дей Ордуларнынъ РАББИси.

Гуна ичюн джеза

4– Оларгъа айт:

РАББИ бойле дей:

Адам ерге йыкъылып, аякъкъа турмазмы?

Ёлуны джойып, арткъа къайтмазмы?

5Ойле олса, не ичюн Ерусалим халкъы инатланып,
эр вакъыт долаша?
Олар ялангъа къатты япыштылар,
арткъа къайтмакътан вазгечтилер.
6Мен гъайретнен динъледим,
лякин догърусыны айтмадылар,
кимсе озь яманлыгъы ичюн пешман этмеди,
кимсе «Недир япкъаным?» – деп сорамады,
дженкке атылгъан ат киби,
эр бири озь ёлуна къайтты.
7+Озь заманларыны коктеки лейлек биле билир;
гогерджин, къарылгъач ве турна
учып келеджек заманыны беклер.
Халкъым исе РАББИнинъ къарарларыны бильмез.
8+Насыл ола да, сизлер:
«Бизлер акъыллымыз,
бизде РАББИнинъ Къануны бар», – дейсинъиз?
Амма иште, кятиплернинъ яланджы къалеми
Къанунны ялангъа чевирди.
9Акъыллы адамлар масхара олды,
къоркъып, къапкъангъа тутулды.
Олар РАББИнинъ сёзюни ред эттилер,
акъыллары недедир?
10+Бунынъ ичюн апайларыны башкъаларына,
тарлаларыны башкъа сабыларгъа береджегим.

Олар, эм кучюги, эм буюги арам къазанчны къыдыралар,
эм пейгъамберлер, эм руханийлер эписи алдаталар.

11+Халкъымнынъ джан яраларыны тек сёзде яхшы этелер;

«Аманлыкъ! Аманлыкъ!» – дейлер,
амма аманлыкъ ёкъ.

12+Пис ишлерни япкъанда, утандылармы?

Ёкъ! Ич утанмайып, къызарып бозармайлар да!

Онынъ ичюн тюшкенлернинъ арасына тюшеджеклер,
джезанен кельгенимде,
ерге йыкъыладжакълар, – дей РАББИ.

13+– Берекетлерини бутюнлей джыяджагъым, – дей РАББИ.

Юзюм багъында бир юзюм данеси,
инджир терегинде бир инджир къалмайджакъ,
япракълары да солып къуруйджакъ.

Оларгъа не берген олсам, гъайып оладжакъ.

14+«Не ичюн отурамыз?

Азырланынъыз, къавийлештирильген шеэрлерге барайыкъ да,
анда гъайып олайыкъ.

РАББИ, бизим Алламыз, бизни гъайып олмагъа тайинледи,
бизге зеэрли сувны ичиртти;

Онъа къаршы гуна ишледик.

15+Аманлыкъ бекледик,
эйилик кельмеди.

Шифа заманыны бекледик,
иште, къоркъунчлы белялар кельди».

16+Душман атларынынъ хырылдысы Дандан эшитиле,
айгъырларнынъ кишнемесинден бутюн ер юзю титрей.

Душманлар келеджек,
эм мемлекетни ве устюндеки эр шейни,
эм шеэрни ве анда эписи яшагъанларны ёкъ этеджек.

17+– Бакъынъыз, Мен сизге къаршы йыланларны,
зеэрли йыланларны ёллайджагъым;
оларгъа къаршы ич бир ырым кечмез,
олар сизлерни чакъаджакълар, – дей РАББИ.

Хаинлик ичюн джеза

18Къасеветимде ич кимсе гонълюмни алмаз,

юрегим такъаттан кесиле.

19+Иште, узакъ мемлекеттен халкъымнынъ къызы къычыра:

«Сионда РАББИ ёкъмы, аджеба?

Падиша анда дегильми?»

– Ябанджы бош путларынен

Мени не ичюн ачувландырдылар? – дей Рабби.

20– Оракъ вакъты кечти, яз битти,

биз исе къуртулмадыкъ.

21+– Халкъым къызынынъ янгъанындан

мен де янам,
агълайым, къоркъугъа далдым.

22+Гилад еринде мельэм ёкъмы, анда эким ёкъмы?

Не ичюн халкъымнынъ ярасы яхшы олмады?

9

9^1+Ах, башым сув олса,
козьлерим де козьяш чокърагъы олса эди,
гедже-куньдюз халкъымнынъ ольдюрильгенлери ичюн агълар эдим.

2+Сахрада манъа раатлыкъ ери олса эди!

Халкъымны ташлап, кетер эдим.

Оларнынъ эписи ороспулар, хаинлер джемиетидир!

3+Керильген яй окъ атмагъа азыр олгъаны киби,
тиллери ялан айтмагъа азырдыр;
олар кучьлю, амма курешлери акъикъат ичюн дегиль,
бир яландан башкъасына кечелер
ве Мени бильмейлер, – дей РАББИ.
4+– Эр кес достундан сакъынсын,
къардашларынынъ ич бирине ишанмасын;
эр къардаш башкъасына къапкъан къоя,
эр дост башкъасыны яманлай.
5Дост достны алдата,
кимсе догърусыны айтмай.
Тиллерини ялан айтмагъа огреттилер,
бар кучюнен гуна япып, болдуралар.
6Сен, Йирмея, хиянетлик ортасында яшайсынъ.
Хиянетлиги ичюн,
олар Мени танымагъа истемейлер, – дей РАББИ.

7+Онынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Бакъынъыз, оларны иритип сынайджагъым.

Халкъыма башкъа не япып олурым?

8+Тиллери – ольдюриджи бир окъ,
агъызлары хиянетликке толудыр.

Къомшуларынен достане лаф этсе де,
юреклеринде онъа къапкъан къоялар.

9+Оларны бунынъ ичюн джезаламаммы, аджеба? – дей РАББИ. –

Бойле халкъкъа акъларыны бермемми?

10+Дагълар ичюн агълап къычыраджагъым,
чёль отлакълары ичюн аджджы агълайджагъым,
олар толусынен янып биткендир,
олардан кимсе кечмей.
Айванларнынъ манърагъаны эшитильмей,
эм кок къушлары, эм кийик айванлар эр кес къачып кетти.

11+Ерусалимни таш обасына,
шакъалларнынъ ювасына чевиририм;
Ехуда шеэрлерини бакъымсыз этеджегим,
оларда ич кимсе яшамаз.

12Буны анълайджакъ акъыллы адам бармы?

РАББИнен лаф эткен адам не ерде?

Мемлекет не себептен гъайып олгъаныны анълатсын,
адамсыз чёль киби неден харап олгъаныны бильдирсин.

13РАББИ деди ки:

– Оларгъа берильген Къанунымдан вазгечтилер, сесимни динълемедилер, сёзюме коре арекет этмедилер, 14амма юреклерининъ инатлыгъына коре яшадылар, деделери огреткенлери киби, Баал путларынынъ артындан юрдилер.

15+Бунынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей:

– Мына, Мен бу халкъкъа аджджы отларны ашатаджагъым,
зеэрли сув ичмеге береджегим.

16+Не озьлерине, не деделерине белли олмагъан халкълар арасында оларны дагъытаджагъым,
артларындан къылыч ёллайджагъым
ве оларны бутюнлей ёкъ этеджегим.

17+Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Тюшюнинъиз, агъламакъ ичюн къадынларны чагъырынъыз.

Бу иште энъ уста сойларыны чагъырынъыз, кельсинлер.

18+Ашыкъып кельсинлер де, бизлер ичюн агъласынлар,
козьлеримиз козьяш тёксюн,
кирпиклеримизден сувлар акъсын.

19Сиондан агълав сеси эшитиле:

«Бизим эр шейимиз тутып алынды,
буюк масхара олдыкъ.

Мемлекетимизни ташлап кетемиз,
эвлеримиз йыкъылды».

20Эй, къадынлар, РАББИнинъ сёзюни динъленъиз,
агъызындан чыкъкъан эр сёзге къулакъ асынъыз.
Къызларынъызгъа агъламакъны огретинъиз,
бири-биринъизге агълав тюркюлерини йырламакъны окъутынъыз.

21Олюм пенджерелеримизге тырмаша,
къалелеримизге кире,
сокъакъларда балаларны ольдюре,
мейданларда йигитлерни ёкъ эте.

22+Айт:

РАББИ бойле дей:

– Чёльде кубре киби, олюлер джайылып ятаджакълар,
орулгъан богъдай киби, ерге йыкъыладжакъ,
ве кимсе оларны джыймайджакъ.

23+РАББИ бойле дей:

– Акъыллы адам акъыллыгъынен,
кучьлю адам къудретинен,
бай адам байлыгъынен макътанмасын.

24+Бирев макътанса,

Мени анълагъанынен ве бильгенинен макътансын.

Мен – РАББИм! Дюньяда севгинен яхшылыкъ этем,
адалет ве догърулыкънен суд этем.

Мен булардан разы олам, – дей РАББИ.

25– Мына, ойле куньлер келеята ки, Мен сюннетли корюнгенлерни, амма керчектен де сюннетсиз олгъанларны джезалайджагъым, – дей РАББИ. 26+– Мысырлыларны, ехудалыларны, эдомлыларны, аммонлыларны, моавлыларны, сахрада яшагъан, зулюфлерни тыраш эткенлернинъ эписини джезалайджагъым. Бутюн бу халкълар сюннетсиздир, бутюн Исраиль халкъынынъ юреги исе сюннет олмагъандыр.

10

Путларгъа ве Аллагъа табынув акъкъында

10^1Исраиль эви! РАББИнинъ санъа айткъанларыны динъле!

2РАББИ бойле дей:

– Башкъа халкъларнынъ ёлуны огренменъиз,
миллетлер къоркъкъан кок аляметлеринден къоркъманъыз.

3Халкъларнынъ низамнамелери – бош бир шейдир.
Ормандан терек кеселер,
уста къолларынен, балта ярдымынен оны ишлете,
4+кумюш ве алтыннен безете,
еринден къыбырдамасын деп,
чёкючнен урып, мыхларнен пеките.

5+Хыяр бостанында къушларны къоркъузмакъ ичюн къоюлгъан шей киби, путлар туралар,
ич бир шей айтып оламайлар,
юрип оламагъанлары ичюн, оларны ташыйлар.

Олардан къоркъманъыз!

Олар зарар кетирип оламайлар,
яхшылыкъ да къолларындан кельмей.

6+Я РАББИ, Сен киби ёкъ!

Сен улусынъ!

Къудретинъ ичюн Сен намлысынъ!

7+Халкъларнынъ Падишасы!

Сенден ким къоркъмаз?

Сенден къоркъмагъа – догъру арекеттир!

Халкъларнынъ эписи акъыллы адамлары арасында,
эписи падишалыкъларында Санъа ошагъан ёкъ!

8Путларгъа ибадет эткенлер ахмакъ ве акъылсыздыр,
бош путларнынъ тенбиеси теректен келе!
9+Кумюш япракълары Таршиштен кетирильди,
алтын Уфаздан кельди,
уста къуюмджынынъ къоллары оларны ясады,
оларнынъ устюне мор ве мавылы къырмызы урба кийдирильди,
путларнынъ эписи – акъыллы усталарнынъ ишидир.

10Амма РАББИ-Тааля – акъикъаттыр!

О, Тири Алла ве эбедий Падишадыр!

Ер юзю гъазабындан титрей,
халкълар ачувына даянып оламай.

11+Оларгъа бойле дейджексинъиз:

«Ерни ве коклерни яратмагъан аллалар
ерден, кокнинъ тюбюнден ёкъ оладжакълар».

Аллагъа шан-шурет бильдирген гимн

12+Рабби Озь кучюнен ерни яратты,
акъылынен дюньяны пекитти,
анълавынен коклерни джайды.
13+О гудюрдесе, коктеки сувлар шувулдар,
ер юзюнинъ кенарындан О, булутларны кетирир,
ягъмур арасында яшын яратыр,
анбарларындан ель уфюртир.
14+Эр бильгисиз адам акъылсыздыр;
путларны яраткъан уста утаныр;
онынъ ириткени – ялан, онда рух ёкътыр.
15Олар бош, кулькюнчли бир шейдир,
джеза вакъты кельгенде, олар ёкъ оладжакълар.
16+Якъупнынъ пайы исе оларгъа ошамаз;
Алла эр шейни яратты,
ве Исраиль – Онынъ шахсий халкъы.
Алланынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИсидир.

Келеяткъан сюргюнлик акъкъында

17Алкъагъа алынгъан шеэрде отургъанлар!

Ерден богъчаларынъызны джыйынъыз.

18РАББИ бойле дей:
– Бакъынъыз! Шимди мында яшагъанларны
мемлекеттен фырлатып атаджагъым,
оларны белягъа огъратаджагъым,
беляны бутюнлей биледжеклер.

19+– Вай-вай-вай! Мен дерт чекем,
ярам пек агъыра.
Озюме: «Бу тек хасталыкъ,
онъа даянаджагъым», – деген эдим.
20+Чадырым бошады, эписи йиплери къопты;
балаларым менден айырылып, кетти;
чадырымны къураджакъ,
перделеримни асаджакъ кимсе къалмады.

21+Чобанлар акъылсыз олды,

РАББИни къыдырмайлар.

Онынъ ичюн ишлери онъундан кельмеди,
бутюн айванлары да дагъылды.

22+Иште, хабер эшитиле,
шималь мемлекетинден буюк гудюрди келе!

Ехуда шеэрлерини харап этеджек,
шакъалларгъа юва япаджакъ.

23+– Я РАББИ, мен билем ки,
адамнынъ омюри къолунда дегиль,
башына келеджегини денъиштирмек къолундан кельмез.

24+Я РАББИ, мени ачувынъда дегиль де,
адалетнен джезала,
ёкъса мен бутюнлей гъайып оладжагъым.

25+Сени бильмеген халкъларгъа гъазабынъны тёк,

Адынъны чагъырмагъан миллетлерге ачувынъны ягъдыр.

Олар Якъупны ашадылар,
оны ашап битирип, ёкъ эттилер,
яшагъан ерини харап эттилер.

11

Бозулгъан васиет акъкъында

11^1РАББИ Йирмеягъа айткъан сёзлер.

2– Бу васиетнинъ сёзлерини динъле, оларны Ехуда халкъына ве Ерусалимде яшагъанларгъа анълат. 3+Оларгъа бойле айт:

РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Бу васиетнинъ сёзлерини динълемеген адам лянетлидир! 4+Деделеринъизни Мысыр топрагъындан, демир ириткен собадан чыкъаргъанда, оларгъа буны айтып, васиетимни бердим: “Сесимни динъленъиз ве Мен буюргъан эр шейни беджеринъиз. Сиз Меним халкъым олурсынъыз, ве Мен сизинъ Алланъыз олурым. 5+О заман деделеринъизге берген антымны беджереджегим, оларгъа сют ве бал акъкъан топракъны, бугунь сизинъ олгъан топракъны береджегим”».

– Ойле олсун, я РАББИ, – деп джевап бердим.

6РАББИ манъа:

– Ехуда шеэрлеринде, Ерусалимнинъ сокъакъларында бутюн бу сёзлеримни илян эт, – деди. – Бойле айт: Бу васиетнинъ сёзлерини динъленъиз ве оларны беджеринъиз. 7Мысыр топрагъындан чыкъаргъан кунюмден башлап, бу куньгедже Мен деделеринъизни даима тенбиелей эдим, къайта-къайта: «Сесимни динъленъиз», – деп къандыра эдим. 8+Амма олар динълемедилер, къулакъ асмадылар, эр бири озюнинъ къара юрегининъ инатлыгъына коре яшай эдилер. Бу васиетте буюргъанларымны беджермегенлери ичюн, Мен онда бутюн айтылгъаныны башларына кетирдим.

9+РАББИ манъа деди ки:

– Ехуда акъайлары Ерусалимде яшагъанларнен берабер келиштилер, 10+деделерининъ эвельки къабаатларына къошулдылар, Меним сёзлеримни динълемедилер, ябанджы аллаларнынъ артындан кеттилер, оларгъа хызмет эттилер. Исраиль ве Ехуда халкълары Мен деделерине берген васиетимни боздылар. 11+Онынъ ичюн РАББИ бойле дей: Бакъынъыз! Мен башларына беля тюшюреджегим, ве олар ондан къуртулып оламайджакълар. Менден ярдым истейджеклер де, Мен оларны эшитмейджегим. 12+О заман Ехуда шеэрлеринде ве Ерусалимде яшагъанлар къокъулы отларны якъкъан аллаларына бараджакълар, олардан ярдым истейджеклер. Амма олар башларына тюшкен беляларында ич бир ярдым этип оламайджакълар.

13+Шеэрлеринънинъ сайысы къадар аллаларынъ да бар, эй, Ехуда! Ерусалим сокъакъларынынъ сайысы къадар джиренч аллаларгъа къурбан ерлерини къурдынъыз, Баалгъа къокъулы отларны якъмакъ ичюн ерлерни яптынъыз.

14+– Сен исе, Йирмея, бу халкъ ичюн ялварма, не сора, не дува окъу. Озь беляларында Мени чагъыргъанларында, оларны эшитмейджегим.

15+– Севгили халкъым Меним Эвимде къаладжакъмы?

О япкъан яманлыкълары пек чокъ,
азиз къурбанларнынъ этлери биле
онынъ къабаатларыны багъышламагъа ярдым этмез.

Яманлыкъ япкъанда, олар къуваналар.

16+РАББИ санъа «Аджайип мейвалы дюльбер ешерген зейтюн тереги» адыны берди.

Амма кучьлю гудюрдисинен чевре-четине атеш ёллады,
ве пытакълары къырылды.

17+Сени сачкъан Ордуларнынъ РАББИси башынъа беля кетирмеге къарар берди, чюнки Исраиль ве Ехуда халкълары яманлыкъ яптылар, Баалгъа къокъулы отларны якъып, Мени ачувландырдылар.

Йирмеягъа къаршы фитне

18РАББИ манъа хабер этти де, мен бильдим. Оларнынъ яман япкъанларыны Сен манъа косьтердинъ. 19+Юваш бир къозу киби олып, союлмагъа алып кетирильген эдим ве оны бильмедим. Манъа къаршы къара ниетлендилер, манъа бойле дей эдилер:

– Гуллеп тургъан терекни гъайып этермиз,
оны тирилернинъ арасындан ёкъ этейик,
ады биле анъылмасын.

20+– Ордуларнынъ РАББИси! Сен джанларны ве юреклерни сынап, адалетнен суд этесинъ! Оларны джезалайджагъынъны корьмеге ёл бер манъа! Давамны мен Санъа ташладым!

21+Анатот шеэринде яшагъанлар: «РАББИнинъ Адындан пейгъамберлик этме, ёкъса сени къолларымызнен ольдюреджекмиз», – дейлер ве джанынъны къыдыралар. Онынъ ичюн РАББИ дей, 22Ордуларнынъ РАББИси бойле айта:

– Мына, оларны джезаларым; йигитлери къылычнен ольдюриледжеклер, огъулларынен къызлары ачлыкътан оледжеклер. 23Кимсе сагъ къалмайджакъ, оларны джезалайджакъ йылда Анатот акъайларынынъ башына беля тюшюреджегим.

12

Йирмеянынъ ялварувы

12^1+– Я РАББИ, Сен адалетлисинъ,
даваларымнен Санъа келеджегим.

Сеннен къарарларынъ акъкъында лаф этмеге истейим:

не ичюн яманларнынъ ишлери онъундан келелер?
Не ичюн имансызлар боллукъ ичинде яшайлар?
2+Сен оларны сачтынъ,
олар тамыр атып, осьтилер
ве мейва берелер.
Адынъ агъызларындан тюшмей,
лякин юреклери Сенден узакъ.
3+Я РАББИ, Сен мени билесинъ,
манъа бакъасынъ,
юрегимнинъ Санъа ишангъаныны сынайсынъ.
Къойларны киби, оларны соймагъа айыр,
ольдюрилюв кунюне азырла!
4+Устюндеки яшагъанларнынъ яманлыгъы ичюн
ер юзю не вакъыткъадже чекишеджек,
чёльдеки отлар не вакъыткъадже сарарып соладжакъ?

Адамлар: «Алла келеджегимизни бильмей», – дегенлери ичюн,
айванларнен къушлар ёкъ олды.

Алланынъ джевабы

5– Эгер сен джаяв кеткенлернен берабер чапып, ёрулсанъ,
атлыларнен насыл ярышаджакъсынъ?

Эгер тюм-тюз ерде йыкъылсанъ,

Иордандаки чалыларда[*] не япаджакъсынъ?

6+Эм агъа-къардашларынъ, эм бабанънынъ эви санъа хаинлик япалар,
артынъдан юксек сеснен къычыралар.

Санъа яхшы шейлер айтсалар биле, инанма.

7Эвимни ташлап кеттим,
къысметим олгъан халкъымны къалдырдым,
душманларнынъ къолуна джанымнынъ къуванчыны бердим.

8Халкъым Манъа ормандаки арслан киби олды,
Манъа къаршы ырылдады,
онынъ ичюн онъа хор бакътым.

9+Халкъым Манъа чубар йыртыджы къуш киби олды,
башкъа йыртыджы къушлар да оны сарды.
Кетинъиз, эписи кийик айванларны топланъыз,
оны ашап битиринъиз.
10+Чокъ чобан юзюм багъымны бозды,
Меним топракъ пайымны аякънен таптады;
севимли топракъ пайымны бакъымсыз чёльге чевирдилер.

11Оны харап сахрагъа чевирдилер;
йыкъыкъ олып, о, огюмде агълай,
бутюн мемлекет харап олды.

Кимсенинъ иши де ёкъ.

12Чёльдеки байырларгъа гъайып этиджилер кельди,
мемлекетнинъ бир кенарындан башкъа кенарынадже

РАББИнинъ къылычы ольдюре,
кимсе аман-эсен къуртулмаз.

13+Олар богъдай сачтылар, лякин тикен джыйдылар,
чекишип, такъаттан кесильдилер,
амма файдасыны корьмедилер.

Утанынъыз! Сизинъ къазангъанынъыз –

РАББИнинъ алевли гъазабыдыр.

Исраильнинъ къомшуларына Раббининъ ваделери

14+РАББИ бойле дей:

– Исраиль халкъыма берильген топрагъына уджюм эткен эписи яман къомшуларымны топрагъындан къувалайджагъым, Ехуда халкъыны да араларындан чыкъараджагъым. 15+Лякин чыкъаргъанымдан сонъ, оларгъа мерамет этип, кене къайтараджагъым, эр бирини озь топракъ пайына, озь мемлекетине алып кетиреджегим. 16+Халкъыма Баалнынъ адынен ант этмеге огреткенлери киби, Меннен, РАББИнинъ Адынен ант этмеге ве халкъымнынъ ёлундан юрмеге огренселер, халкъымнынъ арасында яшамагъа ерлери оладжакъ. 17Мени динълемеген халкъны исе тюбю-тамырындан чыкъарып, ёкъ этеджегим, – дей РАББИ.

13

Кетен къушакъ

13^1+РАББИ манъа:

– Бар да, озюнъе кетен бир къушакъ сатын ал. Оны белинъе сар, сувгъа къойма, – деди.

2РАББИ буюргъаны дайын, бир къушакъ сатын алып, белиме сардым.

3РАББИ кене меннен лаф этип:

4– Сатын алгъан белинъдеки къушакъны ал да, турып Перат озенине[*] бар. Къушакъны анда бир къая чатлагъына сакъла, – деди.

5РАББИ буюргъаны киби, мен кетип, къушакъны Ператкъа якъын бир ерде сакъладым.

6Баягъы вакъыт кечкен сонъ, РАББИ манъа:

– Тур, Перат озенине кет, Мен анда сакъламагъа буюргъан къушакъны ал, – деди.

7Мен Ператкъа кеттим, сакълагъан еримден къушакъны къазып чыкъарып алдым. Амма къушакъ чюрюген, ич бир шейге ярамайджакъ эди.

8О вакъыт РАББИнинъ хабери манъа кельди.

9– РАББИ бойле дей: Мына, Ехуданынъ къопайлыгъыны, Ерусалимнинъ буюк къопайлыгъыны бойле чюрютеджегим. 10Бу яман халкъ сёзлеримни динълемеге истемей, юрегининъ инатлыгъына коре яшай, ябанджы аллаларнынъ артындан юре, оларгъа хызмет ве ибадет эте. Олар бу къушакъ киби оладжакъ, ич бир шейге ярамайджакъ. 11Къушакъ адамнынъ белине насыл якъын олса, бутюн Исраиль халкъыны ве бутюн Ехуда халкъыны Озюме якъынлаштырдым, – дей РАББИ. – Олар Меним халкъым, намым, макътав йырым ве дюльбер шуретим оладжагъыны истедим, амма олар Мени динълемедилер.

Шарап бардакълары

12Онынъ ичюн оларгъа бойле айт:

– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Бардакъны шарапкъа толдуралар». Олар санъа: «Бардакъны шарапкъа толдургъанларны бизлер бильмеймизми, аджеба?» – дегенде, 13+оларгъа айт: «РАББИ бойле дей: Бакъынъыз, бу мемлекетте яшагъан эр кесни: Давутнынъ тахтында отургъан падишаларны, руханийлерни, пейгъамберлерни, Ерусалимде яшагъанларнынъ эписини сархошлаткъандже шарапкъа толдураджагъым, 14+бири-бирлерине ураджагъым, бабаларны огъулларынен берабер ёкъ этеджегим, – дей РАББИ. – Аджымайып, пешман олмайып, мерамет этмейип, оларны бутюнлей ёкъ этеджегим».

Кибирлиликтен сакъындырув

15Динъленъиз, къулакъ асынъыз, кибирленменъиз.

РАББИ бойле дей:
16+РАББИни, сизинъ Алланъызны шуретленъиз!
Бир кунь О, къаранлыкъ ёллайджакъ,
къараргъан дагъларда
аякъларынъыз сюрюнип башлайджакъ.
Сиз ярыкъ беклейджексиз,
Рабби исе оны олюм кольгесине,
къою къаранлыкъкъа чевиреджек.
17+Эгер бунъа къулакъ асмасанъыз,
кибирлилигинъиз ичюн
джаным гизли ерде агълайджакъ,
окюр-окюр къычыраджакъ
козьлерим аджджы козьяш тёкеджек,
РАББИнинъ халкъы эсирге алынаджакъ.

18+Падиша ве онынъ апайына бойле айт:

– Ерге отурунъыз! Шуретинъизнинъ таджы башынъыздан тюшти. 19Негев шеэрлери алкъагъа алынды, оларны къуртараджакъ сою ёкъ. Бутюн Ехуда сюргюн этильди, халкъны бутюнлей сюргюн эттилер.

20+Козьлеринъизни котерип бакъынъыз,
шимальден кельгенлерни корюнъиз.

Санъа берильген айванлар,
аджайип къой-эчкилеринъ не ерде?

21+Базыларгъа озюнъе башлыкъ этмеге огреттинъ.

Рабби санъа кельгенде,
не айтаджакъсынъ?

Догъургъан къадыннынъ дерди киби,
сени де дерт тутмайджакъмы?

22+«Булар неден башыма кельди?» – ичинъден дейджексинъ.

Гуналарынънынъ чокълугъындан этегинъ ачылды,
аврет ерлери корюндилер.

23Хушлу озь терисининъ тюсюни,
леопард озь лекелерини денъиштирип олурмы?

Сизлер де, яманлыкъ япмагъа огренип,
яхшылыкъ япып олурсынъызмы?

24+Чёль елинен савурылгъан тоз киби,
сизлерни дагъытаджагъым.
25+Мен санъа берген къысметинъ,
пайынъ будыр, – дей РАББИ. –
Сен Мени унуттынъ ве ялангъа ишандынъ.

26+Шунынъ ичюн урбанънынъ этеклигини чыкъараджагъым,
бетинъе къадар котереджегим,
аврет ерлеринъни ачыкъ этеджегим.

27+Ороспулыкъ эткенинъни, истекнен кишнегенинъизни,
фаишеликлеринъни ве чёльдеки тёпеликлерде япкъан джиренч ишлеринъни корьдим.

Вай-вай-вай санъа, эй, Ерусалим!

Бундан сонъ да темизленмейджексинъми?

Не замангъадже ойле къаладжакъсынъ?

14

Къургъакълыкъ

14^1Къургъакълыкъ акъкъында РАББИнинъ Йирмеягъа берген хабери.

2+– Ехуда агълай, шеэр къапулары йыкъылды,
ер устюнде ята-ята къарардылар;
Ерусалимде къычырувлар котериле.
3Мырзалар хызметчилерини сувгъа ёллайлар,
олар къую янына келип, сув тапамайлар,
бош савутнен къайталар.
Утанып чекинелер,
башларыны орьтелер.
4+Ягъмур олмагъаны ичюн,
мемлекетте ер чатлады,
топракъны ишлегенлер де утанып,
башларыны орьтелер.

5Ала кийик биле янъы догъгъан баласыны чёльде ташлай,
отлар да ёкъ.

6Кийик эшеклер байырларда турып,
шакъал киби зорнен нефес алалар.

Козьлери сёнген, отлар да ёкъ.

7+– Гуналарымыз бизни къабаатлайлар,
лякин, я РАББИ, Адынъ ичюн бир шейлер яп да!

Пек чокъ хаинлик эттик,

Санъа къаршы гуна ишледик.

8+Эй, Исраильнинъ Умюти!

Яман вакъытларындаки Къуртарыджысы!

Не ичюн мемлекетте бир ябанджы дайынсынъ,
ялынъыз геджелемек ичюн кирген ёлджу кибисинъ?

9Не ичюн шашкъан бир адамгъа,
къуртармагъа кучю олмагъан аскерге ошайсынъ?

Лякин, я РАББИ, эписи бир Сен арамыздасынъ,

Адынънен адланамыз.

Бизни быракъма!

10+Бу халкъ акъкъында РАББИ бойле дей:

– Аякъларыны тутмайып,
токътамаздан кезмеге севгенлери ичюн,
РАББИ олардан разы дегиль,
къабаатларыны акъылында тутар,
гуналары ичюн джезалар.

11+РАББИ манъа:

– Бу халкънынъ эйилиги ичюн дува этме, – деди. 12+– Ораза тутаджакълар, лякин къычырувларыны эшитмейджегим. Бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны ве ашлыкъ бахшышларыны кетиреджеклер, амма олардан разы олмайджагъым. Оларны къылычнен, ачлыкънен ве ольдюриджи хасталыкънен ёкъ этеджегим.

13+О вакъыт:

– Ах, РАББИ-ТААЛЯ! – дедим. – Пейгъамберлер оларгъа: «Къылычны корьмейджексинъиз, ачлыкъ сизге кельмейджек. Бу ерде мен сизге даимий тынчлыкъ-аманлыкъ береджегим», – дейлер.

14+РАББИ манъа:

– Пейгъамберлер Меним Адымдан ялан пейгъамберлик этелер, – деди. – Мен оларны не ёлладым, не эмир бердим, не де оларгъа бир шей айттым. Олар сизге ялан руяларны, фалджылыкъны, бош шейлерни, юреклерининъ арзуларыны айтып, пейгъамберлик этелер. 15+Онынъ ичюн РАББИ бойле дей: Мен ёлламагъан, амма Адымдан пейгъамберлик япкъан пейгъамберлер: «Бу мемлекетте къылыч да, ачлыкъ да олмайджакъ», – дейлер, лякин бойле пейгъамберлер къылыч ве ачлыкънен ёкъ этиледжеклер. 16+Олар пейгъамберлик эткен халкъ къылычтан ве ачлыкътан гъайып олып, Ерусалимнинъ сокъакъларында ятаджакълар. Оларны да, апайларыны, огъулларыны, къызларыны да комеджек кимсе олмайджакъ. Япкъан яманлыкъларыны озьлерининъ башларына тюшюреджегим. 17+Оларгъа бойле хабер эт:

– Козьлерим гедже-куньдюз, токътамаздан козьяш тёксюн;
халкъымнынъ къызыны чокъ урдылар,
ве о йыкъылды, пек агъыр яраланды.
18+Тарлагъа чыкъсам,
анда къылычнен ольдюрильгенлер яталар,
шеэрге кирсем,
ачлыкътан битип кеткенлерни корем.

Пейгъамбернен руханий биле мемлекет бою долашалар,
ич бир шейни анъламайлар.

19+– Керчектен де, Сен Ехуданы ред эттинъми?

Сионгъа нефретнен бакъасынъмы?

Не ичюн бизни чекиштиресинъ?

Не ичюн шифа тапып оламаймыз?

Тынчлыкъ-аманлыкъны беклей эдик,
яхшылыкъ кельмеди.

Шифа кореджек вакътыны бекледик,
къоркъуларны таптыкъ.

20+Я РАББИ! Япкъан яманлыкъларымызны,
деделеримизнинъ гуналарыны билемиз.

Керчектен де, Санъа къаршы гуна ишледик.

21+Адынъ ичюн бизге хор бакъма,
шуретли тахтынъны ашалама!

Хатырла! Бизге берильген васиетинъни четке ташлама!

22+Халкъларнынъ бош путлары ягъмур ягъдыралармы?

Кок озю-озюнден ягъмур ягъдырамы?

Сен – РАББИсинъ, бизим Алламызсынъ!

Биз Санъа ишанамыз,
тек Сен бутюн буларны япасынъ!

15

Ехуданынъ джезаланмасы

15^1+РАББИ манъа деди ки:

– Мусанен Смаил огюмде турып, ялварсалар биле, бу халкъкъа юрегим ятмаз. Оларны огюмден къувала, кетсинлер. 2+Сенден: «Къайда кетейик?» – деп сорасалар, айт оларгъа: «РАББИ бойле дей: Олюм ичюн айырылгъанлар ольсюн, къылыч ичюн айырылгъанлар ольдюрильсин, ачлыкъ ичюн айырылгъанлар ач олсун, эсир ичюн айырылгъанлар сюргюнликке кетсин».

3+Оларгъа дёрт джезаны ёллайджагъым, – дей РАББИ. – Ольдюрмек ичюн къылычны, парчаламакъ ичюн копеклерни, ашап битирмек ве ёкъ этмек ичюн йыртыджы къушларнен кийик айванларны ёллайджагъым. 4+Ехуда падишасы, Хизкиянынъ огълу Менашше Ерусалимде япкъанлары ичюн, бутюн ер юзюндеки падишалыкълар джезасыны корип, къоркъаджакълар.

5+Сени ким аджыр, эй, Ерусалим?

Сенинъ ичюн ким языкъсыныр?

Санъа ким якъынлашыр?

Алынъны ким сорар?

6Сен Мени ташлап кеттинъ, – дей РАББИ, –

Манъа аркъанъны чевирдинъ.

Мен къолумны санъа къаршы котерип,
сени гъайып этеджегим.

Сени аджымакътан ёрулдым.

7Мемлекетнинъ шеэрлери къапуларында
халкъымны уфюрип савурдым[*],
баласыз къалдырдым,
халкъымны ёкъ эттим,
лякин эписи бир туткъан ёлларындан къайтмадылар.

8Тул къадынлары денъиз къумундан чокъ олды,
уйле вакътында йигитлернинъ аналарына къаршы
гъайып этиджини ёлладым,
къоркъу ве дешет оларны апансыздан къаплады.
9+Еди балалы къадын эсини джойып,
сонъки нефесини ала.
Даа куньдюз олгъанда, кунеши батты,
утанды, масхара олды.
Сагъ къалгъанларны душманларгъа береджегим,
олар къылычнен ольдюриледжеклер, – дей РАББИ.

Йирмеянынъ дувасы ве Раббининъ джевабы

10+Вай-вай-вай! Башыма беля!
Ах, анам! Сен мени догъып,
давалашкъан адам олдым,
бутюн ернен къавгъалаштым!
Не борджкъа бердим,
не борджкъа алдым,
лякин мени эр кес къаргъай.

11РАББИ бойле деди:

– Сонъунъ хайырлы оладжакъ.

Беля ве сыкъынты вакътында
душманларынъ санъа ялвараджакълар.

12Демирни, шимальден кельген демирни ве бакъырны
ким къыраджакъ?[*]
13+Япкъан гуналарынъ ичюн
бутюн мемлекетинъ бою сени чайпайджакълар,
байлыкънен хазинелеринъни ич одемесиз аладжакълар.

14+Сени душманларынъа,
сен бильмеген мемлекетке ёллайджагъым;
гъазабымнынъ алеви туташты,
атеш киби, санъа къаршы янып башлады.

15+– Я РАББИ, Сен эр шейни билесинъ!

Мени акъылынъа кетир ве кель манъа,
мени къувалагъанларны джезала.

Чокъ сабырлы олгъанынъ ичюн, джанымны алма.

Сенинъ ичюн ашалангъанымны биль.

16+Сёзлеринъ огюме келип-кечмез, мен оларны юттым;
олар манъа къуванч, юрегиме шенълик олды.

РАББИ, Ордуларнынъ Алласы!

Адынънен адлангъаным.

17+Мыскъылджыларнынъ арасында кулип отурмадым,
къолунъ тюбюнде олгъанда, бир озюм къалдым,
Сен мени ачувгъа толдурдынъ.
18+Не ичюн хасталыгъым кечмей,
не ичюн ярам яхшы олмайып, шифаны къабул этмей?

Алдатыджы бир чокъракъ,
ишанчсыз сувлар дайын, манъа оладжакъсынъмы, аджеба?

19Бунъа РАББИ бойле джевап берди:

– Эгер тёвбе этсенъ,
сени арткъа алып кетиреджегим,
кене огюмде тураджакъсынъ.

Бош шейлерден къыйметлисини айры этсенъ,

Меним агъзым киби лаф этеджексинъ.

Халкъ санъа келеджек,
сен исе оларгъа кетмейджексинъ.

20+Сени бу халкъ ичюн къавий бакъыр дивар киби этеджегим.

Олар санъа къаршы дженк этеджеклер,
амма енъалмайджакълар.

Мен янынъда оладжагъым,
сени къорчалап, къуртараджагъым, – дей РАББИ.

21– Яман адамлардан сени сакълайджагъым,
душман къолундан сени къуртараджагъым.

16

Беля куню

16^1РАББИ манъа:

2– Озюнъе апай алма, бу ерде не огъулларынъ, не къызларынъ олсун, – деди. 3– Бу мемлекетте догъгъан огъулларнен къызлар ве оларны догъургъан ана-бабалары акъкъында РАББИ бойле дей: 4+Олар чекишип оледжеклер, артларындан кимсе агъламайджакъ, эм де оларны джыймайджакълар. Ер устюнде кубре киби оладжакълар. Къылыч ве ачлыкътан ёкъ оладжакълар, джесетлери кок къушлары ве кийик айванлар ичюн аш оладжакълар.

5+РАББИ бойле дей:

– Дженазе дувасы олгъан эвге барма, агъламакъ ичюн барма, эмир Алла айтма. Мен бу халкътан тынчлыкъ-аманлыкъны, мераметимни ве шефкъатымны узакълаштырдым, – дей РАББИ. 6+– Бу мемлекетте буюклер де, кучюклер де оледжек, комюльмейджеклер. Олар ичюн агъламайджакълар; къасеветнен беденини яралагъан, башыны тыраш эткен сою олмайджакъ. 7Ольгеннинъ артындан янып отургъанларында, бераберликте отьмек ашап, къасеветини пайлашаджакъ кимсе тапылмайджакъ. Ана-бабаларынынъ артындан янгъанларында, савутны оларгъа узатып, гонъюллерини кимсе алмайджакъ. 8Байрам олгъан эвге де барма, анда отурма, ашама-ичме.

9+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей:

– Бакъынъыз! Мында къуванч ве шенълик сесини, келин-киев сесини сенинъ куньлеринъде, козюнъ огюнде кеседжегим.

10+Бутюн бу сёзлерни халкъкъа айтып бергенинъде, олар санъа: «Бу буюк беляны РАББИ не себептен башымызгъа тюшюрди? РАББИнинъ, бизим Алламызнынъ огюнде япкъан акъсызлыгъымыз, ишлеген гунамыз недедир?» – дегенде, 11+айт оларгъа: «Деделеринъиз Мени ташладылар, – дей РАББИ, – башкъа аллаларнынъ артындан кеттилер, оларгъа хызмет этип, ибадет эттилер. Олар Мени ташладылар, Къанунымны беджермедилер. 12+Сиз исе деделеринъизден даа бетер этесинъиз. Эр биринъиз юрегинъизнинъ яман инатлыгъына коре яшайсынъыз, Мени динълемейсинъиз. 13+Онынъ ичюн сизни бу мемлекеттен чыкъарып, не сиз, не деделеринъиз бильмеген мемлекетке атаджагъым. Анда гедже-куньдюз башкъа аллаларгъа хызмет этеджексинъиз, ве Мен сизге мерамет эйлемейджегим».

14– Онынъ ичюн бакъынъыз! – дей РАББИ. – Ойле куньлер келеяталар ки, о заман: «Исраиль огъулларыны Мысыр топрагъындан чыкъаргъан РАББИ тиридир!» – айткъанлар тапылмайджакълар. 15+Бунынъ ерине: «Исраиль огъулларыны шималь мемлекетинден ве бутюн башкъа Озю къувалагъан мемлекетлерден чыкъаргъан РАББИ тиридир!» – айтаджакълар. Оларны деделерине берген топракъларгъа къайтараджагъым.

16+– Энди оларны тутмагъа чокътан-чокъ балыкъчыларны ёллайым, – дей РАББИ. – Сонъ чокътан-чокъ авджыларны ёлларым да, оларны эр дагъдан, эр байырдан, эр къаянынъ чатлакъларындан къуваларлар. 17+Бутюн туткъан ёллары козюм огюндедир, Менден бир шей сакъланмаз, къабаатлары да козюмден къачмаз. 18+Энъ эвеля, акъсызлыкълары ве гуналары ичюн оларны къатты джезалайджагъым, чюнки Меним топрагъымны джиренч олюлернен арамладылар ве Меним мемлекетимни писликлерге толдурдылар.

19+– Я РАББИ! Сен меним кучюмсинъ,
беля куню мени къорчалайсынъ ве сакълайсынъ.

Дюньянынъ кенарларындан

Санъа халкълар келип:

«Деделеримиз бизге къалдыргъанлары –
ялынъыз яланлар, бош шейлер
ве файдасыз путлар, – дейджеклер.

20+– Адам озюне аллаларны япып олурмы?

Олар аллалар да дегиль!»

21Онынъ ичюн шимди оларгъа бильдиреджегим,
къудретли кучюмни косьтереджегим.

О заман Адым – РАББИ олгъаныны биледжеклер!

17

Ехуданынъ гунасы ве джезасы

17^1+Ехуданынъ гуналары демир алетнен язылды,

юреклеринде ве къурбан ерининъ бойнузларында
эльмаз уджлу тишнен оюлды.
2+Юксек байырлардаки, гурь тереклер тюбюндеки
Ашера путуна табынма диреклери
ве къурбан ерлери акъкъында
санки огъуллары деп къайгъыралар.
3+Мемлекеттеки дагъымны, мал-мулькюнъни,
бутюн байлыгъынъны чайпамагъа ёл ачаджагъым,
мемлекетинъде ишлеген гуналарынъ ичюн,
ибадет тёпеликлеринъни харап этеджегим.
4+Озь къабаатынъа ола, санъа берген къысмет
сенден алынаджакъ.
Санъа белли олмагъан мемлекетте
душманларынънынъ къулу оладжакъсынъ.
Сиз ачувымны алевлендирдинъиз,
о эбедий янаджакътыр.

Инсафлы адам Раббиге ишаныр

5+РАББИ бойле дей:

– Адамгъа ишангъан, кишилернинъ кучюне инангъан,
юреги РАББИден узакълашкъан адам лянетлидир.
6+О, сахрадаки тикенли чалы киби оладжакъ,
яхшылыкъ кельгенини корьмейджек,
сыджакъ чёльде, тузлу ве адамсыз ерде ерлешеджек.

7+РАББИге ишангъан,
умютини РАББИге багълагъан адам бахтлыдыр!
8+О, акъкъан сувлар янында сачылгъан,
дерья янына тамыр аткъан терекке ошар,
къара сыджакътан къоркъмаз.
Япракълары ешиль,
къургъакълыкъ заманда къасеветленмез,
мейва бермекни токътамаз.
9Адамнынъ юреги эр шейден алдатыджы
ве пек бозукъ;
оны ким анълап олур?
10+– Мен, РАББИ, юрекнинъ ичини корем,
адамнынъ джаныны сынайым,
эр адамгъа арекетлерине ве япкъан ишлерине коре
акъларыны берем.

11+Йымырталар устюнде отургъан,
амма чипче чыкъармагъан кеклик киби,
байлыгъыны акъсыз къазангъан адам да ойледир.

Омюрининъ ортасында байлыгъыны джояджакъ,
сонъунда ахмакъ олып чыкъар.

12Азизлигимизнинъ ери –
эвель-эзельден юксельген шурет тахтыдыр.

13+РАББИ, Сен – Исраильнинъ ишанчысынъ!

Сени ташлап кеткенлер эписи масхара оладжакълар.

Сени ред эткенлернинъ адлары куль устюнде языладжакъ;
олар РАББИни, тири сувнынъ чокърагъыны быракътылар.

14Шифа бер манъа, РАББИ, о заман яхшы олурым!

Къуртар мени, ве мен къуртулырым!

Мен Сеннен макътанам!

15+Олар манъа:

«Къана, РАББИнинъ сёзю не ерде?

Ерине кельсин, бакъайыкъ», – дейлер.

16Сенинъ чобанынъ олмагъа ашыкъмай эдим,
беля кунюни де истемедим, Сен буны билесинъ.

Агъзымдан чыкъкъан эр сёзюм юзюнъ огюндедир.

17+Меним ичюн къоркъунчлы олма,
беля кунюмде Сен – сакълангъан еримсинъ.

18+Мени къувалагъанлар утансынлар,
мен исе масхара олмам;
олар титресинлер, мен исе титремейим;
башларына беля кунюни тюшюр,
оларны къатты джезанен джезала.

Раатлыкъ куню – азиздир

19РАББИ манъа бойле деди:

– Ехуда падишаларынынъ кирип чыкъкъан къапуларына, Халкъ Къапусына ве Ерусалимнинъ эписи къапуларына бар да, анда тур. 20Халкъкъа айт: «Эй, Ехуданынъ падишалары, бутюн Ехуда ве Ерусалимде яшагъанлар, бу къапуларгъа киргенлернинъ эписи! РАББИнинъ сёзюни динъленъиз! 21+РАББИ бойле айта: Джанларынъызны сакъламакъ ичюн, раатлыкъ куню юклер ташыманъыз, оларны Ерусалимнинъ къапуларындан кирсетменъиз, 22+раатлыкъ куню эвлеринъизден де юклерни чыкъарманъыз, ич бир тюрлю иш этменъиз, баба-деделеринъизге буюргъаным киби, раатлыкъ куню сизге мукъаддес куню олсун. 23Деделеринъиз Мени не динъледи, не де къулакъ астылар. Оларнынъ энъселери къатты олды, Мени динълемедилер, огютлеримни де къабул этмедилер. 24Эгер сиз Мени динълесенъиз, – дей РАББИ, – раатлыкъ куню бу шеэрнинъ къапуларындан бир тюрлю юк ташымасанъыз, бир тюрлю иш этмесенъиз, эгер раатлыкъ кунюни мукъаддес куню сайсанъыз, 25+о заман Давутнынъ тахтында отургъан падишаларнен башлыкълар бу шеэрнинъ къапуларындан киреджеклер. Арабаларында ве атларында юрген олар ве башлыкълар, Ехуда халкъы ве Ерусалимде яшагъанлар киреджеклер, ве бу шеэрде эбедиен адамлар яшайджакълар. 26+Ехуда шеэрлеринден, Ерусалимнинъ чеврелеринден, Биньяминнинъ топрагъындан, тегиз Шефела еринден, дагълыкътан ве Негев еринден келеджеклер, РАББИнинъ Эвине бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны ве башкъа къурбанларны, ашлыкъ бахшышларыны, къокъулы майларны ве шукюр бахшышларыны кетиреджеклер. 27+Лякин Мени динълемесенъиз, раатлыкъ куню сизде мукъаддес куню олмаса ве бу куньде Ерусалимнинъ къапуларындан юк кирсетсенъиз, шеэр къапуларында атеш янаджакъ ве Ерусалимнинъ сарайларыны якъып, ёкъ этеджек ве ич сёнмейджек».

18

Чёльмекчи ве бардакъ

18^1+РАББИнинъ Йирмеягъа айткъан сёзлери.

2– Тур, чёльмекчининъ эвине бар, санъа анда хабер береджегим.

3+Мен чёльмекчининъ эвине кеттим, бакъсам, о чарх устюнде чалыша эди. 4Чёльмекчининъ чамурдан япкъан савуты къолунда дагъылгъанда, о чамурдан истегени дайын башкъа савут япа эди.

5РАББИ манъа кене деди:

6+– Исраиль халкъы! Бу чёльмекчининъ япкъаныны Мен де сизнен япып олмаммы? – дей РАББИ. – Чёльмекчининъ элинде чамур не олса, сиз де Меним къолумда ойлесинъиз, Исраиль эви! 7+Бир аньде Мен бирде-бир халкъ я да падишалыкъ акъкъында къарар этип олам ве оларны къырып ташлайджагъым, ёкъ этеджегим, ве олар гъайып оладжакълар. 8+Амма Мен джезаламагъа истеген халкъ яман ишлеринден къайтса, Мен де онъа япаджакъ яманлыкътан вазгечем. 9Бир аньде Мен бирде-бир халкъ я да падишалыкъ акъкъында къарар чыкъарып олам ве оларны къавий этем ве къуветлештирем. 10+Лякин о халкъ сесимни динълемейип, козюм огюнде яман шей япсалар, онъа яхшылыкъны япмакътан вазгечеджегим.

11+Бойледже, Ехуда акъайларына ве Ерусалимде яшагъанларгъа РАББИнинъ сёзлерини бильдир: «Мына, Мен сизге къаршы бир яманлыкъ япмагъа азырланам. Онынъ ичюн эр биринъиз яман ёлунъыздан къайтынъыз, ёлларынъызны ве ишлеринъизни тюзетинъиз». 12+Амма олар: «Акъылгъа биле кетирме! Озь тюшюнджелеримизге коре яшайджакъмыз, яман юреклеримизнинъ инатлыгъына коре арекет этеджекмиз», – дейлер.

13Бунынъ ичюн РАББИ бойле дей:

– Халкълардан соранъыз,
бунъа ошагъан бир шейни ким эшитти?

Исраиль къызы пек джиренч шейлер япты.

14Ливаннынъ къаялы дагъларында къар эксилирми?

Узакътан акъкъан сувукъ сувлар кесилирми?
15+Халкъым исе Мени унутты,
бош путларгъа къокъулы отларны якъалар,
къадимий ёлундан урулдылар,
юрюльген ёлдан дегиль де, насылдыр сокъачыкътан кеттилер.

16+Шунынъ ичюн мемлекетлери къоркъунчлы оладжакъ,
эбедий масхаралыкъкъа огърайджакъ.

Андан эр кечкен адам къоркъуда къалып,
башыны саллайджакъ.

17+Куньдогъуш ель киби олып,
оларны душманларынынъ огюнде савураджагъым.

Беля куньлеринде оларгъа юзюмни дегиль,
аркъамны чевиреджегим.

Къорчалав акъкъында Йирмеянынъ риджасы

18+Олар исе:

– Айдынъыз, Йирмеягъа къаршы келишейик, – дедилер. – Къанун руханийлернен къаладжакъ, насиат акъыллы адамлардан кетмейджек, пейгъамберлер хабер этип береджеклер. Келинъиз, оны лафнен урып йыкъайыкъ, айткъанларына къулакъ асмайыкъ.

19– Динъле мени, я РАББИ,
душманларымнынъ сесини эшит!
20+Яхшылыкъкъа яманлыкъ япылырмы?
Олар исе джаныма чукъур къазалар.
Юзюнъ огюнде тургъанымны,
олар ичюн яхшылыкъ тилегенимни,
олардан гъазабынъны къайтаргъанымны унутма.
21+Бунынъ ичюн огъулларына ачлыкъ ёлла,
оларны къылычнен ольдюр;
апайлары баласыз, тул къалсын,
акъайлары ольдюрильсин,
йигитлери дженкте къылычтан ольсюн.

22+Апансыздан оларгъа душман аскерлерини ёлла,
эвлеринден агълавлар эшитильсин.

Мени тутмакъ ичюн, чукъур къазалар,
аякъларыма гизли къапкъан къойдылар.

23+Мени ольдюрмеге эписи ниетлерини билесинъ, я РАББИ!

Къабаатларыны багъышлама,
оларнынъ гунасы эр вакъыт огюнъде олсун.

Сенинъ огюнъде йыкъылып къалсынлар,
оларны гъазабынънен джезала.

19

Къырылгъан бардакъ акъкъында

19^1+РАББИ манъа бойле деди:

– Бар, чёльмекчиден бир балчыкъ бардакъ сатын ал. Халкънынъ ве руханийлернинъ акъсакъалларыны чагъыр 2+ве Чамур Череплернинъ Къапусына[*] якъын Бен-Хинном вадийине бар. Анда санъа айтаджакъ сёзлеримни къычырып айт:

3+«Ехуда падишалары ве Ерусалимде яшагъанлар! РАББИнинъ хаберини динъленъиз! Исраильнинъ Алласы, Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Бакъынъыз, бу ерге бир беля тюшюреджегим. Онынъ акъкъында эр эшиткеннинъ къулакълары къоркъудан чынълайджакъ. 4+Олар Мени ташлап кеттилер, бу ерни ябанджы бир ерге чевирдилер; озьлерине, деделерине ве Ехуда падишаларына белли олмагъан башкъа аллаларгъа бу ерде къокъулы отларны якътылар; бу ерни къабаатсызларнынъ тёкюльген къанына толдурдылар. 5+Огъулларыны атеште Баалгъа къурбан этип якъмакъ ичюн, ибадет тёпеликлерини къурдылар. Бойле шейни Мен не буюрдым, не айттым, бунынъ акъкъында тюшюнмедим биле. 6Онынъ ичюн ойле куньлер келеяталар ки, бу ер Тофет я да Бен-Хинном вадийи бир даа адланмайып, Ольдюрюв вадийи деп адланаджакъ, – дей РАББИ.

7+Ехуда ве Ерусалимнинъ бутюн тюшюнип-чыкъаргъанларыны бу ерде ёкъ этерим. Душманлары оларны къылычнен ольдюреджеклер, джанларыны къыдыргъанлар оларны ерге йыкътыраджакълар. Мевталарыны кок къушларынен кийик айванларгъа аш оларакъ береджегим. 8+Бу шеэрни харап этеджегим, оларны корьгенлер хор бакъаджакълар. Андан эр кечкен шашып къаладжакъ, шеэрден къалгъан йыкътырмагъа бакъып, сызгъыраджакъ. 9+Оларгъа огъулларынынъ ве къызларынынъ этини ашаттыраджагъым. Сыкъынты вакътында, джанларыны къыдыргъан душманлар оларны алкъагъа алгъанда, олар бири-бирлерини ашайджакълар».

10Сонъ сеннен кельген акъайларнынъ козю огюнде бардакъны къыр 11+ве оларгъа: «Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Балчыкъ бардагъы къырылгъанда, янъыдан япылмайджакъ. Мен бу халкъны ве бу шеэрни де ойле къыраджагъым. Ер къалмагъанындан себеп, олюлери Тофетте джыйыладжакълар», – айт.

12Бу шеэрнен ве анда яшагъанларнен ойле япаджагъым, – дей РАББИ, – шеэрни де, Тофет киби, арам этеджегим. 13+Ерусалимнинъ эвлери ве Ехуда падишаларынынъ сарайлары, Тофет киби, арам сайыладжакълар, чюнки бу эвлернинъ дамларында бутюн кок ордуларына къокъулы отларны якътылар ве башкъа аллаларгъа ичимлик бахшышларыны кетирдилер.

14+РАББИнинъ буюргъанына коре пейгъамберлик эткен сонъ, Йирмея Тофет еринден къайтты, РАББИ Эвининъ азбарында турды ве бутюн халкъкъа:

15– Исраильнинъ Алласы, Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Бакъынъыз! Мен бу шеэрге ве чевресиндеки эписи койлерге айткъан бутюн беляларны тюшюреджегим. Олар энъселерини къаттырып, инат олдылар, сёзлеримни динълемедилер, – деди.

20

Йирмея ве Пашхур

20^1Иммернинъ огълу Пашхур руханий, РАББИ Эвининъ баш незаретчиси Йирмеянынъ бойле пейгъамберлик эткенини эшиткен сонъ, 2+Йирмея пейгъамберни урды ве РАББИ Эвининъ юкъары Биньямин Къапусы янында къалыпкъа къойды. 3+Айланыр куню Пашхур Йирмеяны къалыптан чыкъарды. Йирмея онъа:

– РАББИ сенинъ Пашхур адынъны Магор-Миссавив[*] адына чевирди, – деди. 4– РАББИ бойле дей: Бакъ! Санъа да, сени севгенлерге де къоркъунчлы шей оладжакъ. Козьлеринънинъ огюнде душманлар оларны къылычнен ольдюреджеклер. Вавилон падишасынынъ къолуна бутюн Ехуданы береджегим, о, базыларыны къылычнен ольдюреджек, базыларыны Вавилонгъа сюргюн этеджек. 5+Душманларнынъ къолларына бу шеэрнинъ бутюн байлыгъыны: бутюн барлыкъ-вариетини, эписи къыйметли шейлерини, Ехуда падишаларынынъ эписи зенгинликлерини береджегим. Олар эписини чайпап аладжакълар ве Вавилонгъа алып кетеджеклер. 6+Сен, Пашхур, ве эвинъде эписи яшагъанлар сюргюнликке кетеджексинъиз. Вавилонгъа келип, анда оледжексинъ ве анда джыйыладжакъсынъ. Сен ялан пейгъамберлик эткен севимли достларынъ да сеннен оладжакълар.

Йирмеянынъ айтынувы

7+– Мени алдаттынъ, я РАББИ, мен алдандым;
менден кучьлю олып, мени енъдинъ.
Эр кунь устюмден кулелер,
эр кес мени мыскъыллай.
8Лафымны башлар-башламаз,
зорбалыкъ акъкъында багъырам,
хырсызлыкъ акъкъында къычырам.
РАББИнинъ сёзю ичюн мени яманлайлар,
эр кунь меним устюмден кулелер.

9+«Бир даа РАББИни акъылларына кетирмейджегим,

Ады акъкъында бир даа айтмайджагъым», – деп тюшюндим,
амма юрегимде бир атеш киби янды,
кемиклеримни якъкъан дайын олды.

Оны ичимде тутмагъа тырыштым,
амма оламадым.

10+Этрафымда чокъ лафларны эшиттим,
орталыкъны къоркъу къаплады.

«Оны чакъынъыз! Эр кеске айтып берсинлер», – дейлер.

Меннен муаббет яшагъанларнынъ эписи
энди абынгъанымны беклеп отуралар;
«Бельки, алданаджакъ да,
сонъ оны енъип, джезалармыз», – дейлер.

11+Амма меннен РАББИ,
къоркъунчлы дженкчи кибидир.
Бунынъ ичюн мени къувалагъанлар абынырлар
ве мени енъалмазлар, буюк масхара оладжакълар.

Ниетлерини беджермейджеклер,
лякин эбедиен масхара оладжакълар,
ич бир вакъыт адамларнынъ акъылларындан чыкъмайджакъ.

12+Ордуларнынъ РАББИси! Сен догъру адамны сынайсынъ,
акъылыны ве юрегини коресинъ.

Оларны джезалайджагъынъны корейим,
давамны Сенинъ къолунъа бердим де!

13+РАББИге йырланъыз,

РАББИни макътанъыз!

О, фукъаренинъ джаныны яманларнынъ къолундан къуртарды!

14+Догъгъан кунюм лянет олсун!

Анам мени тапкъан куню хайырлы олмасын!

15Бабама: «Огълунъ олды!» – хаберини кетирген,
оны пек къувандыргъан адам лянет олсун!

16+О адам, РАББИ аджымаздан йыкътыргъан шеэрлер киби олсун!

Саба къычырувларны, уйледе телюке багъырувны эшитсин!

17+О мени анамнынъ къурсагъында ольдюргейди,
анам манъа мезар олгъайды,
къурсагъы да эбедий юклю къалгъайды.

18+Анамнынъ къурсагъындан неге чыкътым?

Дерт ве къаарь корьмеге,
куньлеримни масхаралыкъ ичинде битирмегеми?

21

Ерусалимнинъ йыкъылувы акъкъында хабер

21^1+РАББИден Йирмеягъа кельген хабер. О вакъыт Цидкия падиша Йирмеягъа Малкиянынъ огълу Пашхурны ве Маасеянынъ огълу Цефанья руханийни ёллады ве олар:

2+– Бизим адымыздан РАББИге ялвар. Вавилон падишасы Невукъаднеццар бизге къаршы дженк этмеге кельди. Бельки РАББИ бизлерге насылдыр, Онынъ аджайип шейлерине ошагъан, бир шей яратыр да, Невукъаднеццар бизден чекилир, – дедилер.

3Йирмея оларгъа бойле джевап берди:

– Цидкиягъа айтынъыз: 4Исраильнинъ Алласы, РАББИ бойле дей: Бакъынъыз, къолунъыздаки дженк алетлеринъизни сизден аладжагъым, диварларынъызны алкъагъа алгъан Вавилон падишасына ве къасдийлилерге къаршы дженк эткен силяларынъызнынъ эписини бу шеэрнинъ ортасында топлайджагъым. 5+Къолумны сизге къаршы котерип, Мен Озюм къудретнен, хышымнен, гъазапнен ве буюк ачувнен сизге къаршы дженк этеджегим. 6Бу шеэрде яшагъанларны ёкъ этеджегим: адамлар да, айванлар да къоркъунчлы хасталыкътан оледжек. 7+Ондан сонъ да, – дей РАББИ, – Ехуда падишасы Цидкияны ве хызметчилерини, бу шеэрде сагъ къалгъанларны, ольдюриджи хасталыкътан, къылычтан ве ачлыкътан къуртулгъан халкъны Вавилон падишасы Невукъаднеццарнынъ къолуна, джанларыны къыдыргъан душманларынынъ къолуна береджегим. Олар халкъны аджымайып, къылычнен ольдюреджеклер, джанларыны багъышламайджакъ, мерамет этмейджеклер.

8+Халкъкъа буны айт: РАББИ бойле дей: Сизинъ огюнъизде омюр ёлу ве олюм ёлу бар. 9+Бу шеэрде къалгъанлар къылычтан, ачлыкътан, ольдюриджи хасталыкътан оледжек. Шеэрден чыкъкъанлар ве сизни алкъагъа алгъан къасдийлилерге озьлери берильгенлер исе яшайджакълар ве джанларыны къуртараджакълар. 10+Мен бу шеэрге чевирилип, яхшылыкъ япмам, яманлыкъ япаджагъым, – дей РАББИ. – Бу шеэр Вавилон падишасынынъ къолуна кечеджек, ве падиша шеэрни якъаджакъ.

11Ехуда падишасынынъ эвине айт:

– РАББИнинъ сёзюни динъленъиз:

12+Эй, Давутнынъ эви! – дей РАББИ. –

Сабадан адалетнен суд этинъиз,
белягъа къалгъан адамны зорбанынъ къолундан къуртарынъыз.

Ёкъса, гъазабым атеш киби туташаджакъ,
япкъан яманлыкъларынъыз ичюн янаджакъ,
кимсе оны сёндюрип оламайджакъ.
13+Эй, вадийде яшагъан, тюзлюктеки къая!
Мен санъа къаршым! – дей РАББИ. –
«Бизге къаршы ким чыкъаджакъ,
эвлеримизге ким киреджек?» – дейсинъиз.
14+Амма япкъанларынъызгъа коре
сизни джезалайджагъым, – дей РАББИ. –
Сизинъ орманынъызда атеш туташтыраджагъым,
бутюн чевресини якъып ёкъ этеджегим.

22

Тёвбе этмеге чагъырув

22^1РАББИ бойле деди:

– Ехуда падишанынъ эвине барып, шу хаберни айт:

2«Давутнынъ тахтында отургъан Ехуда падишасы! Сен, хызметчилеринъ ве бу къапулардан кирген халкъ, РАББИнинъ хаберини динъленъиз! 3+РАББИ бойле айта: Адалетнен ве догърулыкънен арекет этинъиз; джаны агъыргъанларны зорбанынъ къолундан къуртарынъыз; кельмешекнинъ, оксюзнинъ ве тул апайнынъ джаныны агъырттырманъыз, оларгъа акъсызлыкъ этменъиз. Бу ерде къабаатсыз къанны тёкменъиз. 4+Бу сёзлерни беджерсенъиз, бу эвнинъ къапуларындан эм Давутнынъ тахтында отургъан, арабаларында ве атлар устюнде юрген падишалар, эм де хызметчилери ве халкъы киреджеклер. 5+Лякин бу сёзлерни динълемесенъиз, Озюмнен ант этем ки, – дей РАББИ, – бу эв харап оладжакъ». 6РАББИ Ехуда падишасынынъ эвине бойле дей:

Сен Манъа, Гилад дагълары киби,
Ливан тёпелери киби, гузельсинъ,
лякин Мен сени адамсыз шеэрлерге,
бакъымсыз сахрагъа чевиреджегим.
7+Санъа къаршы гъайып этиджилерни азырладым,
эр бирининъ къолуна алетлерни бердим.
Олар энъ яхшы кедр тереклеринъни кесип,
атешке атаджакълар.

8+Чокъ халкълар бу шеэрден кечип, бири-биринден: «Не ичюн РАББИ бу буюк шеэрге буны япкъан экен?» – деп сорайджакълар. 9+Оларгъа: «Олар Алласынынъ, РАББИнинъ васиетини къалдырдылар, башкъа аллаларгъа ибадет эттилер, оларгъа хызмет эттилер», – деп джевап береджеклер.

10+Ольгеннинъ артындан агъламанъыз,
онъа янманъыз;
сюргюнликке кеткеннинъ артындан
аджджы-аджджы агъламанъыз,
о энди къайтмайджакъ,
тувгъан топрагъыны корьмейджек.

11Бабасы Ёшиядан сонъ Ехуда падишасы олгъан ве мындан чыкъып кеткен Ёшиянынъ огълу Шаллум акъкъында РАББИ бойле айта: «О мында башкъа къайтмайджакъ, 12+сюргюнликке кеткен ерде оледжек, бир даа бу топракъны корьмейджек».

13+Эвини яланнен,
юкъары одаларыны адалетсизликнен къургъан,
башкъа адамны парасыз чалыштыргъан,
акъкъыны бермеген адамнынъ башына беля!
14«Озюме балабан бир эв,
бол-сал юкъары одалар япаджагъым» дегеннинъ башына беля!

Эвинде пенджерелер ачар,
кедр агъачынен къаплар,
къырмызы боянен боялар.

15+Чевре-четинъни кедр агъачынен къаплагъанынъ ичюн
падиша олмагъа истейсинъми?

Бабанъ тойгъандже ашап-ичти,
амма адалетли ве догъру шейлер япты,
онынъ ичюн ишлери онъундан кельди.

16+О ёкъсул ве фукъаренинъ ишлерини адалетнен суд этти,
онынъ ичюн ишлери онъундан кельди.

Бойле япып, о, Мени бильмеге не олгъаныны косьтерди! – дей РАББИ.

17– Сенинъ не козьлеринъ, не акъылынъ бар!

Сен тек арам къазанчкъа ынтыласынъ,
къабаатсыз къанны тёкесинъ,
зулум ве зорбалыкъ япасынъ.

18+Бунынъ ичюн РАББИ Ехуда падишасы, Ёшиянынъ огълу Ехояким акъкъында бойле дей:

Онынъ артындан:

«Ах, къардашым! Вах, къызкъардашым!» – деп агъламайджакълар.

Онынъ артындан:

«Ах, эфендим! Вах, дженаплары!» – деп агъламайджакъ.

19+Оны, эшек киби, джыяджакълар,

Ерусалим къапуларындан сюйреп чыкъараджакълар,
тышары атаджакълар.

Ерусалимнинъ дерди

20+Ливан дагъларына чыкъып къычыр,
сесинъ Башан еринде эшитильсин.

Аварим дагълыгъындан агъла.

Эписи ойнашларынъ енъильди.

21Тынчлыкъ куньлеринъде сеннен лаф эткенде,
сен: «Динълемейджегим», – дединъ.

Озюнъни яшлыгъынъдан бойле туттынъ,
сёзюмни ич динълемединъ.

22Ель бутюн чобанларынъны бакъаджакъ,
ойнашларынъ эсирликке кетеджеклер.

О заман бутюн яманлыкъларынъ ичюн утанаджакъсынъ,
масхара оладжакъсынъ.

23+Сен Ливан дагъларында яшайсынъ,
юванъны кедр тереклеринде къурасынъ!

Догъгъан къадыннынъ дерди киби азап башынъа тюшкенинде,
не де аджыныкълы алгъа къаладжакъсынъ!

Еконья акъкъында

24+– Озюмнен ант этем, – дей РАББИ. – Эй, Ехуда падишасы, Ехоякимнинъ огълу Еконья сагъ элимдеки юзюк олсанъ да, сени андан чыкъарып атар эдим. 25Джанынъны къыдыргъанларнынъ къолларына, сен къоркъкъан адамларгъа, Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццарнынъ ве къасдийлилернинъ къолуна сени береджегим. 26+Сени де, сени догъгъан ананъны да сиз догъмагъан бир ябанджы мемлекетке атаджагъым, ве анда оледжексинъиз. 27Джанынъыз къайтмагъа истеген топракъкъа исе бир даа къайтмаджакъсынъыз.

28+– Бу адам Еконья – хор олгъан, сынгъан савутмы, аджеба?

Я да о, бир шейге кечмеген бардакъмы?

Оларны не ичюн котерип аттылар?

Оны да, сой-сопларыны да
не ичюн оларгъа белли олмагъан мемлекетке котерип аттылар?

29+Ах, топракъ, топракъ, топракъ!

РАББИнинъ сёзюни динъле!

30+РАББИ бойле дей:

Бу адамны баласыз оларакъ язынъыз,
омюрбилля о огъурсыз оладжакъ.

Эвлятларындан ич кимсе бахыт корьмейджек,

Давутнынъ тахтында отурмайджакъ,

Ехудада бир даа падишалыкъ этмейджек.

23

Чобанларнынъ башына беля

23^1+– Отлагъымнынъ къойларыны дагъыткъан ве ёкъ эткен чобанларгъа беля! – дей РАББИ. 2Онынъ ичюн РАББИ, Исраильнинъ Алласы, халкъымны бакъкъан чобанларгъа бойле дей:

– Сизлер къойларымны дагъыттынъыз, оларны къачырдынъыз, оларны бакъмадынъыз. Бакъынъыз! Яман ишлеринъиз ичюн сизни джезалайджагъым, – дей РАББИ. 3+– Халкъымдан къалгъанларны бутюн олар къувулгъан мемлекетлерден топлайджагъым, отлакъларына къайтараджагъым. Олар анда балалы олып артаджакълар. 4+Оларгъа чобанларны къояджагъым, бу чобанлар къойларымны бакъаджакълар. Ондан сонъ олар бир даа къоркъмайджакълар, отьлери патламайджакъ ве джоюлмайджакълар, – дей РАББИ.

5+– Мына, бойле куньлер келеята ки,

Мен Давутнынъ эвлядыны, Инсафлы Пытакъны юксельтеджегим,

– дей РАББИ. –

Падиша падишалыкъ этмеге башлайджакъ.

О, акъыллы олып, ер юзюнде адалетнен суд этеджек.

6+Онынъ куньлеринде Ехуда къуртуладжакъ,

Исраиль къоркъусыз яшайджакъ.

Онъа: «РАББИ бизни акълай», – айтаджакълар.

7Онынъ ичюн бойле куньлер келеята ки, – дей РАББИ, – энди: «Исраиль огъулларыны Мысыр топрагъындан чыкъаргъан РАББИ тиридир!» – дегенлер тапылмайджакъ. 8+Бунынъ ерине: «Исраиль огъулларыны шималь мемлекетинден ве бутюн башкъа Озю къувалагъан мемлекетлерден чыкъаргъан ве алып кетирген РАББИ тиридир!» – дейджеклер. Олар озь топракъларында яшайджакълар.

Яланджы пейгъамберлер

9Пейгъамберлер акъкъында.

Юрегим ичимде сызлай,
кемиклерим титрей.
РАББИнинъ огюнде, Онынъ азиз сёзлери ичюн,
мен сархош киби олдым,
башыны шарап айландыргъан адамгъа чевирильдим.

10Мемлекет ороспулыкъкъа толу,
къаргъыш ичюн окюр-окюр агълай,
чёль отлакълары къуруды.
Олар яманлыкъ япмагъа ниетленелер,
яланда кучь тапалар.
11+Эм пейгъамберлер, эм руханийлер бозулды,

Эвимде биле яманлыкъларыны корьдим, – дей РАББИ.

12+– Онынъ ичюн юреджек ёллары
къаранлыкъта тайгъакъ ерлер киби оладжакъ.

Оларны итеп, олар анда йыкъыладжакълар.

Башларына яман беля тюшюреджегим,
джеза вакъты якъынлаша, – дей РАББИ.

13+– Самарие пейгъамберлери арасында чиркин шей корьдим:

олар Баалнынъ адынен пейгъамберлик этип,

Меним халкъымны, Исраильни ёлдан урдылар.

14+Ерусалим пейгъамберлери арасында да къоркъунчлы шейни корьдим:

ороспулыкъ этелер, яланнен яшайлар,
яманлыкъ эткенлерге къол туталар,
кимсе яманлыгъындан къайтмай.
Меним ичюн эписи – Содом киби,
шеэрнинъ халкъы – Гомора киби олды.
15+Онынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси
пейгъамберлер акъкъында бойле дей:

– Бакъынъыз! Оларгъа аджджы отларны ашатаджагъым,
зеэрли сув ичиреджегим,
чюнки Ерусалим пейгъамберлеринден чыкъкъан имансызлыкъ
бутюн мемлекетке джайрады.

16+Ордуларнынъ РАББИси айта ки:

– Сизге пейгъамберлик эткен пейгъамберлернинъ айткъанларыны динълеменъиз,
олар сизни алдаталар,

РАББИнинъ агъзындан чыкъкъан шейлерни дегиль де,
юреклериндеки истеклерини айталар.

17+Манъа хор бакъкъан адамларгъа даима:

«РАББИ дей: Сизде аманлыкъ оладжакъ!» – айталар.

Юреклерининъ инатлыгъына коре арекет эткенлерге:

«Башынъызгъа беля тюшмейджек», – дейлер.

18+Амма РАББИнен акъыл танышып,
эписини корип, Онынъ сёзюни ким эшитти?

Онынъ сёзюне къулакъ асып эшиткен ким?

19+Бакъынъыз! РАББИнинъ гъазабынен боран къопты,
къоркъунчлы боран яманларнынъ башына тюшеджек.

20+Юрегининъ ниетлерини беджермегендже,

РАББИнинъ ачувы ятышмаз.

Сиз буны сонъки куньлерде ачыкъ анълайджакъсынъыз.

21+Мен бу пейгъамберлерни ёлламадым,
олар озьлери чапып кельдилер.
Оларгъа ич бир шей айтмагъа буюрмадым,
олар озьлери пейгъамберлик эттилер.
22Меним ниетлеримни бильселер,
сёзлеримни халкъыма бильдирир эдилер,
оларны яман ёлларындан
ве яман ишлеринден къайтарыр эдилер.

23+Аджеба, Мен тек янынъызда олгъанымда, Алла оламмы?

Узакъ олгъанымда, Алла дегилимми? – дей РАББИ.

24+– Адамлар Меним козьлеримден
гизли ерге сакъланып олурмы? – дей РАББИ. –

Мен коклернен ерни толдурмайыммы? – дей РАББИ.

25+Меним Адымдан ялан пейгъамберлик эткен пейгъамберлерининъ айткъанларыны эшиттим. «Мен тюш корьдим! Тюш корьдим!» – дейлер. 26Бу даа чокъкъа бараджакъмы? Ялан ве алдавнен пейгъамберлик эткен пейгъамберлернинъ акъылларында бир шей къалдымы? 27+Деделери Баал ичюн Адымны насыл унуткъан олсалар, олар да бири-бирлерине тюшлерини анълатып, халкъыма Адымны унуттырмагъа истейлерми? 28Тюш корьген пейгъамбер оны тюш киби анълатсын, амма Меним сёзюмни алгъан адам оны догъру бильдирсин. Богъдайнынъ янында саман недир? – дей РАББИ. 29– Меним сёзюм атеш киби дегильми? Къаяларны парлагъан чёкюч киби дегильми? – дей РАББИ.

30+– Онынъ ичюн Мен пейгъамберлерге къаршым, – дей РАББИ. – Олар сёзлеримни бири-биринден хырсызлайлар. 31Бакъынъыз! Мен пейгъамберлерге къаршым. Олар озь сёзлерини айтып: «РАББИ бойле деди», – дейлер, – дей РАББИ. 32+– Бакъынъыз! Ялан тюшлер корьген пейгъамберлерге къаршым, – дей РАББИ. – Бу тюшлерни айтып, яланнен ве бош лафларынен халкъымны ёлдан уралар. Мен оларны ёлламадым, айтмагъа оларгъа буюрмадым. Олардан бу халкъкъа бир тюрлю файда ёкъ, – дей РАББИ.

33– Халкътан бири, бир пейгъамбер я да руханий сенден: «РАББИ санъа насыл пейгъамберлик буюрды?» – деп сораса, оларгъа РАББИнинъ хаберини айт, бойле джевап бер: «Насыл пейгъамберлик? “Мен сизлерни ташлап кеттим”, – дей РАББИ». 34Эгер бир пейгъамбер, руханий я да халкътан башкъа бирев: «Бу – РАББИнинъ хабери», – десе, Мен бу адамны да, эвини де джезалайджагъым. 35Бири-биринъизге, агъа къардашына: «РАББИ насыл джевап берди?» я да: «РАББИ не деди?» – айтынъыз. 36Бир даа РАББИнинъ хаберини акъылларынъызда тутмайджакъсынъыз. Эр кеснинъ сёзю озь пейгъамберлик хабери олды, Тири Алланынъ, Ордулар РАББИсининъ, Алланъызнынъ сёзлерини исе боздынъыз. 37Пейгъамберден бойле деп сора: «РАББИ санъа насыл джевап берди?» я да «РАББИ не деди?» 38Эгер сизлер: «РАББИнинъ хабери», – десенъиз, РАББИ айта ки: Мен сизге: «РАББИнинъ хабери» деп айтманъыз, дедим, сизлер исе: «РАББИнинъ хабери» айтасынъыз. 39Шунынъ ичюн Мен сизлерни бутюнлей унутаджагъым, сизни ташлап кетеджегим, деделеринъизге берген шеэрден де юзюмни чевиреджегим. 40+Сиз эбедиен хор ве масхара оладжакъсынъыз, масхаралыгъынъыз ич бир вакъыт унутылмайджакъ.

24

Инджир толу эки сепет

24^1+Вавилон падишасы Невукъаднеццар Ехуданынъ падишасыны Ехоякимнинъ огълу Еконьяны ве Ехуданынъ башлыкъларыны, усталарыны, демирджилерини Ерусалимден сюргюн этип, оларны Вавилонгъа алып кетирген сонъ, РАББИ манъа Сарайынынъ огюнде къоюлгъан эки сепет инджир косьтерди. 2+Сепетлернинъ биринде пек яхшы, биринджи джыйылгъан инджирлер бар эди; экинджисинде ярамай, ашамагъа чареси олмагъан ярамай инджирлер бар эди.

3РАББИ менден:

– Йирмея, не коресинъ? – деп сорады.

– Инджир, – деп джевап бердим. – Пек яхшы инджирлерни ве пек ярамай инджилерни корем. Ойле ярамай ки, ашалмайджакъ къадар ярамай.

4Бунъа РАББИ манъа бойле деди:

5– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: Мындан къасдийлилернинъ топрагъына къувалангъан Ехуда сюргюнлерини, бу яхшы инджирлер киби, яхшы саяджагъым. 6+Оларгъа бакъып, яхшылыкъ этеджегим, бу мемлекетке къайтараджагъым. Оларны яхшы ерлештиреджегим, ёкъ этмейджегим; терекни киби, оларны сачаджагъым, тамырларынен чыкъармайджагъым. 7+Мен – РАББИ олгъанымны бильсинлер деп, оларнынъ акъылларыны ачаджагъым. Олар Меним халкъым оладжакълар, Мен де оларнынъ Алласы оладжагъым. Бутюн джан-юрегинен Манъа бериледжеклер.

8+Амма ашалмайджакъ, ярамай бозукъ инджирлер акъкъында РАББИ бойле дей: Ехуданынъ падишасы Цидкияны, онынъ башлыкъларыны, Ерусалимде къалгъанларны, эм мемлекетте отургъанларны, эм Мысыр топрагъында яшагъанларны ярамай инджир киби япаджагъым. 9+Бутюн ер юзюндеки падишалыкъларынынъ козюнде олар джиренч ве къоркъунчлы бир шей оладжакълар. Оларны яманлайджакълар, устьлеринден куледжеклер, эр къувалангъан ерлерде оларны мыскъыллайджакъ ве къаргъайджакълар. 10+Оларгъа къаршы къылыч, ачлыкъ, ольдюриджи хасталыкъларны ёллайджагъым ве оларгъа ве баба-деделерине берген топракътан ёкъ этеджегим.

25

Сюргюнликнинъ етмиш йылы

25^1+Ёшиянынъ огълу Ехояким дёртюнджи йылы Ехуданынъ падишасы олгъанда, Невукъаднеццар биринджи йылы Вавилонда падишалыкъ эткенде, Йирмеягъа РАББИден бутюн Ехуда халкъы акъкъында хабер этильди. 2Йирмея пейгъамбер бу хаберни Ехуда халкъына ве Ерусалимнинъ бутюн адамларына еткизип, бойле деди:

3+– Амоннынъ огълу Ёшия 13-юнджи йылы Ехудада падишалыкъ эткенинден башлап бу куньгедже, 23 йыл РАББИ манъа хаберлер берип, мен бу хаберлерни сизге еткизе эдим. Оларны сизге къайта-къайта текрарлай эдим, сизлер исе динълемей эдинъиз. 4+РАББИ сизлерге къайта-къайта бинълердже пейгъамбер къулларыны ёллады, амма сиз динълемей ве къулакъ асмай эдинъиз. 5+Сизлерге: «Эр биринъиз яман ёлунъыздан, яман ишлеринъизден къайтынъыз ве РАББИ асырдан асыргъа деделеринъизге берген топракъта яшанъыз, – дедилер. 6+– Башкъа аллаларнынъ артындан юрменъиз, оларгъа хызмет ве ибадет этменъиз, эткен ишлеринъизнен Мени гъазапландырманъыз, Мен де сизлерге яманлыкъ этмем».

7– Амма сиз Мени динълемединъиз, – дей РАББИ. – Эткен ишлеринъизнен Мени гъазапландыра эдинъиз ве озьлеринъизге яманлыкъ эттинъиз.

8Онынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Меним сёзлеримни динълемегенинъиз ичюн, 9+Мен эписи шималь халкъларыны чагъырып, топлайджагъым ве къулума, Вавилон падишасы Невукъаднеццаргъа ёллайджагъым, оларны бу мемлекетке, анда яшагъанларгъа, чевресиндеки бутюн халкъларгъа къаршы алып кетиреджегим ве оларны ёкъ этеджегим. Оларны къоркъунчлы шей этип, масхара этеджегим, ве олар эбедиен харап оладжакълар, – дей РАББИ. 10+– Оларнынъ арасында севинч ве къуванч сеслери, киев-келин сеслери, дегирмен ташларынынъ давушлары кесиледжеклер, къандиллер де ярыгъыны бермейджеклер. 11+Бутюн бу топракъ бакъымсыз ве харап оладжакъ. Бу халкълар Вавилон падишасына етмиш йыл девамында хызмет этеджеклер. 12Етмиш йыл кечкен сонъ, – дей РАББИ, – къабаатлары ичюн Вавилон падишасыны ве халкъыны, эм де къасдийлилернинъ топрагъыны джезалайджагъым, эбедий бакъымсыз сахрагъа чевиреджегим. 13+О топракъ акъкъында айткъан бутюн сёзлеримни беджереджегим, Йирмеянынъ бу халкъларгъа айткъан ве бу китапта язылгъан бутюн пейгъамберлик сёзлерини ерине кетиреджегим. 14+Чокъ сайылы халкълар ве буюк падишалар оларны да къул этеджек. Япкъан ишлери ве къолларындан чыкъкъан эр шейлерине коре акъларыны береджегим.

Алла халкъларны суд эте

15+РАББИ, Исраильнинъ Алласы манъа бойле деди:

– Элимден хышым шарабына толу савутны ал да, Мен сени ёллайджакъ эписи халкъларгъа ичир. 16+Олар шарап ичип, салланаджакълар ве Мен оларгъа къаршы ёллайджакъ къылычнынъ огюнде делиреджеклер.

17+Мен РАББИнинъ элинден савутны алып, РАББИ мени ёллагъан эписи халкъларны ичирдим. 18Ерусалим шеэри, Ехуда шеэрлери, падишаларынен башлыкълары ондан ичти ве, бугунь корюнгени киби, харап ве бакъымсыз олдылар, масхарагъа ве къаргъышкъа чевирильдилер. 19+Эм де Мысыр падишасы фыравунгъа ве хызметчилерине, башлыкъларына ве бутюн халкъына, 20+эписи ябанджыларына; Уц топрагъынынъ эписи падишаларына, Фелестин топрагъынынъ эписи падишаларына – Ашкелон, Гъаза ве Экрон шеэрлерине, Ашдодда сагъ къалгъанларына; 21+Эдомгъа, Моавгъа, Аммон огъулларына; 22+Тир шеэрининъ эписи падишаларына, Сидон шеэрининъ эписи падишаларына; денъизнинъ башкъа тарафындаки мемлекетлернинъ падишаларына; 23+Дедан, Тема топракъларына, Буз халкъына, зулюф сачларыны къыркъкъан эписи халкъларгъа; 24Арабистаннынъ эписи падишаларына, сахрада яшагъан чешит тюрлю халкъларнынъ эписи падишаларына; 25+Зимрийнинъ эписи падишаларына, Элам топрагъынынъ эписи падишаларына ве Мадай топрагъынынъ эписи падишаларына; 26бири-бирине якъын ве узакъ олгъан эписи шималь падишаларына; ер юзюндеки эписи халкъларнынъ падишаларына РАББИнинъ гъазап савутындан ичирдим. Эр кестен сонъ Шешах[*] падишасы да ичеджек.

27+Оларгъа бойле айт:

– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Ичинъиз, сархошланынъыз, къусунъыз ве ерге йыкъылынъыз. Мен сизге къаршы ёллайджакъ къылычнынъ огюнде ерден турманъыз». 28+Эгер олар къолунъдаки савутны алмагъа ве ичинден ичмеге истемеселер, оларгъа айт: «Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Мытлакъа ичеджексинъиз! 29+Бакъынъыз! Адымнен адлангъан шеэрге беля кетирмеге башлайым. Джезасыз къаладжакъсынъызмы? Ёкъ, джезасыз къалмайджакъсынъыз! Ер юзюнде яшагъанлар эписининъ башларына къылычны чагъырам, – дей Ордуларнынъ РАББИси».

30+Онынъ ичюн бутюн бу пейгъамберлик сёзлерини оларгъа бильдирип, бойле айт:

РАББИ юксекликтен гудюрдейджек,
мукъаддес еринден сес береджек,
Озюнинъ къой аранына дешетли гурьлейджек,
юзюм эзгенлер киби,
ер юзюнде яшагъанларнынъ устюне къычыраджакъ.

31Гудюрди ер юзюнинъ четлерине къадар етеджек.

РАББИ халкъларнен дава этеджек,
эр бир джанны суд этеджек,
яманларны къылычнен ольдюреджек, – дей РАББИ.

32+Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Бакъынъыз, беля халкътан халкъкъа кече,
дюньянынъ четлеринден буюк боран котериле.

33+О куню РАББИ адамларны дюньянынъ бир четинден башкъа четинедже ольдюреджек. Оларнынъ артындан кимсе козьяш тёкмейджек, оларны кимсе топлап джыймайджакъ. Ер юзюнде кубре киби оладжакълар.

34+Эй, чобанлар, агъланъыз, аджджы-аджджы агъланъыз!

Сюрю ёлбашчылары, тозгъа йыкъылынъыз!

Сизни соймагъа ве дагъытмагъа куньлер кельди.

Паалы савут киби тюшип, чиль-парча оладжакъсынъыз.

35Чобанлар къачып оламайджакъ,
къойларны бакъкъан ёлбашчылары къуртулып оламайджакълар.

36Чобанларнынъ агълавы,
къойларны бакъкъан ёлбашчыларынынъ къычырувы эшитиле.

РАББИ оларнынъ отлакъларыны ёкъ эте,

37РАББИнинъ алевли гъазабы тынч эвлерни гъайып эте.

38Арслан къобасындан киби,

РАББИ Озь еринден чыкъты,

Онынъ алевли гъазабындан ве ёкъ этиджи ачувындан
оларнынъ топрагъы сахрагъа чевирильди.

26

Йирмеянынъ суд этильмеси

26^1+Ёшиянынъ огълу Ехояким Ехудада падишалыкъ этип башлагъанда, РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

2+– РАББИ бойле дей: РАББИ Эвининъ азбарында тур да, Ехуданынъ шеэрлерининъ эписинден ибадет этмек РАББИнинъ Эвине кельген эр кеске, санъа буюраджакъ эписи сёзлеримни айт, бир сёзни къачырма. 3+Бельки, олар сени динълерлер ве яман ёлларындан къайтырлар. О заман фикиримни денъиштиреджегим ве оларнынъ яман ишлери ичюн башларына тюшюреджек беляны ёлламайджагъым. 4+Оларгъа айт: РАББИ бойле дей: Эгер Мени динълемесенъиз ве сизге берген Къануныма коре яшамасанъыз, 5+сизге ёллагъан къулларым-пейгъамберлернинъ сёзлерине къулакъ асмасанъыз (Мен оларны сизге къайта-къайта ёллайым, сиз исе оларны динълемейсинъиз), 6бу Эвнен Шилогъа япкъанымны япарым, ве бутюн ер юзюндеки халкълар бу шеэрни къаргъайджакълар.

7Йирмея бу сёзлерни РАББИнинъ Эвинде беян этти, ве руханийлер, пейгъамберлер ве бутюн халкъ оларны эшиттилер. 8Йирмея бутюн халкъкъа РАББИ буюргъанларынынъ эписини айтып битирген сонъ, руханийлер, пейгъамберлер ве бутюн халкъ оны тутып: «Сен ольмек керексинъ! – дедилер. 9– Не ичюн сен РАББИнинъ Адындан пейгъамберлик этип, бу Эв Шило дайын оладжагъыны ве бу шеэр харап ве адамсыз къаладжагъыны айтасынъ?» Бутюн халкъ РАББИнинъ Эвинде Йирмеянынъ къаршысында топланды.

10+Ехуда башлыкълары бунынъ акъкъында эшиткен сонъ, падишанынъ сарайындан чыкътылар да, РАББИнинъ Эви янына келип, РАББИ Эвининъ янъы къапуларынынъ янында отурдылар. 11Руханийлер ве пейгъамберлер башлыкъларгъа ве бутюн халкъкъа:

– Бу адам олюм джезасына ляйыкъ! Сиз озь къулакъларынъызнен эшиткенлеринъиз дайын, о, бу шеэрге къаршы пейгъамберлик эте, – дедилер.

12Йирмея исе эписи башлыкъларгъа ве бутюн халкъкъа:

– Бу Эвге ве шеэрге къаршы сиз эшиткен пейгъамберлик этмеге мени РАББИ ёллады, – деди. 13+– Энди арекетлеринъизни ве ишлеринъизни яхшы этинъиз, РАББИнинъ, сизинъ Алланъызнынъ сесини динъленъиз. Сонъ РАББИ сизни аджып, сизге азырлагъан беляны япмаз. 14+Манъа кельгенде исе – мен къолунъыздадырым. Козьлеринъизде не яхшы ве адалетли олып корюнсе, манъа япынъыз. 15Лякин шуны къатиен билинъиз ки, мени ольдюрсенъиз, озьлеринъиз, бу шеэр ве шеэрлилер къабаатсыз къанымны тёккенинъиз ичюн къабаатлы оладжакъсынъыз. Керчектен де, эписи бу сёзлерни сизге айтмагъа мени сизге РАББИ ёллады!

16Сонъ башлыкълар ве бутюн халкъ руханийлернен пейгъамберлерге:

– Бу адам олюм джезасына ляйыкъ дегильдир! О бизлерге РАББИнинъ, Алламызнынъ Адындан айткъан эди, – дедилер.

17+Ерли акъсакъаллардан базылары ерлеринден турып, бутюн халкъ джемаатына:

18+– Ехуда падишасы Хизкиянынъ куньлеринде морешетли Микъа пейгъамберлик этип, бутюн Ехуда халкъына бойле деди: «Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: Сион дагъы, тарла киби, сюрюледжектир, Ерусалим таш обасына чевириледжектир, бу Эв тургъан дагъ да орман байыры оладжакътыр!» 19+Лякин Ехуданынъ падишасы Хизкия ве бутюн ехудалы оны бунынъ ичюн ольдюрдилерми? Падиша РАББИден къоркъып, Онъа ялвармадымы? Сонъ РАББИ оларны аджып, оларгъа айткъан беляны ёлламады. Бизлер исе озь джанларымызгъа буюк яманлыкъ япамыз, – дедилер.

20+Даа бир адам, Кирьят-Ярим шеэринде яшагъан Шемаянынъ огълу Урия, РАББИнинъ Адындан пейгъамберлик этти. О да бу шеэрге ве бу топракъкъа къаршы, Йирмеянынъ бутюн айткъаны киби, пейгъамберлик этти. 21+Ехояким падиша, эписи башлыкълары ве аскерлери онынъ сёзлерини эшитип, оны ольдюрмеге истеди. Буны эшиткен Урия къоркъып, Мысыргъа къачып кетти. 22+Лякин Ехояким падиша Акъборнынъ огълу Элнатанны ве башкъаларны онынъ артындан Мысыргъа ёллады. 23Урияны Мысырдан чыкъарып, Ехояким падишагъа кетирдилер. Падиша оны къылычнен ольдюрип, мевтаны халкъ мезарлыгъына атты.

24+Амма Шафаннынъ огълу Ахикъам Йирмеягъа къол тутты ве Йирмеяны ольдюрмеге халкъкъа ёл бермеди.

27

Ехуда Вавилоннынъ падишасына хызмет этеджек

27^1+Ёшиянынъ огълу Цидкия[*] Ехудада падишалыкъ этип башлагъанда, РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

2+– РАББИ манъа бойле деди: Озюнъе тыршав ве боюндырыкъ яп ве бойнунъа кечир. 3+Сонъ Ерусалимге, Ехуда падишасы Цидкиягъа кельген эльчилер ярдымынен Эдомнынъ падишасына, Моавнынъ падишасына, Аммон огъулларынынъ падишасына, Тир шеэрининъ ве Сидон шеэрининъ падишаларына айны ойле сойларыны ёлла. 4Озь падишаларына бойле айтмагъа эльчилерге буюр:

Ордулар РАББИси, Исраильнинъ Алласы, эфендилеринъизге бойле дей: 5+«Мен ер юзюни, адамларны ве ер юзюндеки айванларны Озюмнинъ буюк къудретимнен, кучьлю къолумнен яраттым ве Озюм истеген адамнынъ къолуна бердим. 6+Шимди бутюн бу топракъларны къулума Вавилон падишасы Невукъаднеццаргъа берем, тарла айванларны биле, онъа хызмет этсинлер деп, берем. 7+Онынъ ве мемлекетининъ йыкъыладжакъ вакъты-саати кельмегендже, бутюн халкълар онъа, огълуна ве торунына хызмет этеджеклер. Онъа чокъ халкълар ве буюк падишалар хызмет этеджеклер.

8+Эгер насылдыр бир халкъ я да падишалыкъ Вавилон падишасына Невукъаднеццаргъа хызмет этмеге истемесе, бойнуны Вавилон падишасынынъ боюндырыгъына эгмесе, бу халкъны Мен къылычнен, ачлыкънен ве ольдюриджи хасталыкънен джезалайджагъым, – дей РАББИ. – Оларны падишанынъ къолунен бутюнлей ёкъ этеджегим. 9+Сизлерге: “Вавилон падишасына хызмет этмейджексинъиз”, – деген пейгъамберлеринъизни, ырымджыларынъызны, тюшлерни корьгенлеринъизни, аляметлерни бакъып келеджекни айткъанларынъызны ве этнеджилеринъизни динълеменъиз. 10+Олар сизлерге ялан пейгъамберлик этелер. Оларны динълесенъиз, сизлерни мемлекетлеринъизден узакълаштыраджагъым, къувалайджагъым ве гъайып этеджегим. 11Бойнуны Вавилон падишанынъ боюндырыгъына эгген ве онъа хызмет эткен халкъны исе Мен онынъ топрагъында къалдырырым. О халкъ озь топрагъыны ишлетип, анда яшайджакъ», – дей РАББИ.

12+Эписи бу сёзлерни мен Ехуда падишасы Цидкиягъа айтып:

– Бойнунъызны Вавилон падишасынынъ боюндырыгъына эгинъиз, онъа ве онынъ халкъына хызмет этинъиз ве сагъ къалынъыз, – къоштым. 13+– РАББИнинъ айткъанына коре, Вавилон падишасына хызмет этмеген эр бир халкъ къылычтан, ачлыкътан ве ольдюриджи хасталыкътан ёкъ оладжакъ. Санъа ве халкъынъа ойле ольмеге не керек? 14Сизлерге: «Вавилон падишасына хызмет этмейджексинъиз», – деген пейгъамберлерининъ сёзлерине къулакъ асманъыз, олар сизге ялан пейгъамберлик этелер. 15РАББИ: «Мен оларны ёлламадым, – дей. – Олар Меним Адымдан ялан пейгъамберлик этелер. Оларны эшитсенъиз, Мен сизни ве сизге пейгъамберлик эткен пейгъамберлеринъизни къуваларым, ве сизлер гъайып олурсынъыз».

16+Руханийлерге ве бутюн бу халкъкъа мен бойле дедим:

– РАББИ бойле дей: Сизге пейгъамберлик этип: «Мына, тезден РАББИ Эвининъ савутлары Вавилондан арткъа къайтарыладжакъ», – деген пейгъамберлернинъ сёзлерине къулакъ асманъыз, олар сизге ялан пейгъамберлик этелер. 17Оларны динълеменъиз, Вавилон падишасына хызмет этинъиз де, сагъ къалынъыз. Не керек бу шеэрни харап этмеге? 18Олар пейгъамберлер олсалар, РАББИнинъ Адындан лаф этселер, Ордулар РАББИсине ялварсынлар да, РАББИнинъ Эвиндеки, Ехуда падишасынынъ эвиндеки ве Ерусалимдеки савутлар Вавилонгъа алып кетирильмесинлер.

19-20+Бу шеэрде диреклер, «Денъиз» адландырылгъан бакъыр хавуз, савут аякълары ве башкъа шейлер даа къалдылар. Вавилон падишасы Невукъаднеццар Ехуданынъ падишасыны Ехоякимнинъ огълу Еконьяны ве Ехуданынъ ве Ерусалимнинъ эписи мырзаларыны Ерусалимден Вавилонгъа сюргюн эткенде, бу шейлерни алмады. Ордуларнынъ РАББИси бу шейлернинъ акъкъында хабер бере. 21РАББИнинъ Эвинде, Ехуда падишасынынъ эвинде ве Ерусалимде къалгъан савутлар акъкъында Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей: 22+«Оларны Вавилонгъа алып кетерлер, ве олар анда оладжакълар. Мен баргъанда исе, – дей РАББИ, – оларны андан аладжагъым ве бу ерге къайтараджагъым».

28

Йирмея ве Хананья

28^1+Айны йылда, дёртюнджи йылнынъ бешинджи айында, Ехуда падишасы Цидкиянынъ падишалыгъынынъ башында, Гивон шеэринден Аззурнынъ огълу Хананья пейгъамбер РАББИнинъ Эвинде, эписи руханийлернинъ ве бутюн халкънынъ козьлери огюнде манъа бойле деди:

2+– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Вавилон падишасынынъ боюндырыгъыны йыкъаджагъым, 3+Вавилон падишасы Невукъаднеццар бу ерден Вавилонгъа алып кеткен РАББИ Эвининъ бутюн бу савутларны эки йылдан сонъ ерине къайтараджагъым. 4Ехуданынъ падишасыны Ехоякимнинъ огълу Еконьяны ве Вавилонгъа сюргюн этильген эписи ехудалыларны бу ерге къайтараджагъым, – дей РАББИ. – Вавилон падишасынынъ боюндырыгъыны йыкъаджагъым».

5Йирмея пейгъамбер РАББИнинъ Эвинде тургъан руханийлернинъ ве бутюн халкънынъ козьлери огюнде Хананья пейгъамберге 6бойле деди:

– Амин, ойле олсун! РАББИ буны япсын, сенинъ айткъанынъны беджерсин! РАББИнинъ Эвиндеки савутларынен бутюн сюргюн этильгенлерни Вавилондан мында къайтарсын! 7Ялынъыз шимди санъа ве бутюн халкъкъа айтаджакъ сёзюмни динъле. 8Эвель-эзельден, менден ве сенден эвель олгъан пейгъамберлер чокъ топракъларгъа ве буюк падишалыкъларгъа дженк, беля ве ольдюриджи хасталыкъ акъкъында хабер эте эдилер. 9+Эгер къайсыдыр пейгъамбер аманлыкъ акъкъында пейгъамберлик этсе эди ве онынъ сёзю ерине кельсе эди, оны о заман керчектен де РАББИ ёллагъан пейгъамбер сая эдилер.

10+О заман Хананья пейгъамбер Йирмея пейгъамбернинъ бойнундан боюндырыкъны чыкъарып парчалады. 11Сонъ халкънынъ козю огюнде айтты:

– РАББИ бойле дей: «Эки йылдан сонъ Вавилон падишасы Невукъаднеццарнынъ боюндырыгъыны, бутюн халкъларнынъ боюнларына такъкъан боюндырыгъыны бойле парчалайджагъым».

Йирмея пейгъамбер исе кетти.

12Хананья пейгъамбер Йирмея пейгъамбернинъ бойнундаки боюндырыкъны чыкъарып парчалагъан сонъ, РАББИ Йирмеягъа бойле деди:

13– Бар да, Хананьягъа айт: «РАББИ бойле дей: Сен агъач боюндырыкъны йыкътынъ да, онынъ ерине демирден боюндырыкъ япаджакъсынъ. 14+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бутюн бу халкъларнынъ боюнларына демир боюндырыкъ такъаджагъым, ве олар Вавилон падишасы Невукъаднеццаргъа хызмет этеджеклер. Тарла айванларыны биле онъа береджегим».

15+Бундан сонъ Йирмея пейгъамбер Хананья пейгъамберге:

– Хананья, мында бакъ, – деди. – РАББИ сени ёлламады. Сен халкъны ялан айтып ишандырасынъ. 16Бунынъ ичюн РАББИ бойле дей: Мына, сени ер юзюнден ёкъ этерим, Манъа къаршы айткъанларынъ ичюн, бу йылы оледжексинъ.

17Хананья пейгъамбер шу йылнынъ единджи айында да ольди.

29

Вавилонгъа сюргюн этильгенлерге язылгъан Йирмеянынъ мектюби

29^1+Йирмея пейгъамбер сюргюнликте сагъ къалгъан акъсакъалларгъа, руханийлерге, пейгъамберлерге ве Невукъаднеццар Ерусалимден Вавилонгъа къувалагъан бутюн халкъкъа мектюп язып, Ерусалимден ёллады. 2+Бундан эвель Еконья падиша, падишанынъ апайы, везирлери, Ехуда ве Ерусалим башлыкълары, усталар ве демирджилер Ерусалимден чыкъкъан эди. 3Йирмея бу мектюпни Ехуданынъ падишасы Цидкия Вавилон падишасына Невукъаднеццаргъа йиберген Шафаннынъ огълу Эласа ве Хилкиянынъ огълу Гемарья ярдымынен ёллады.

4Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, Ерусалимден алып Вавилонда ерлештирген эписи сюргюн этильгенлерге бойле дей:

5– Эвлер къурып яшанъыз, багъчалар осьтюрип мейваларыны ашанъыз. 6Эвленинъиз, огъулларынъыз ве къызларынъыз олсун. Огъулларынъызгъа апай алынъыз, къызларынъызны да акъайгъа беринъиз, оларнынъ да огъуллары ве къызлары олсун. Анда чокълашынъыз, азлашманъыз. 7+Мен сизлерни яшамакъ ичюн ерлештирген шеэрни бакъынъыз, онынъ ичюн РАББИге дува этинъиз. Шеэр аманлыкъта олса, сизлерде де тынчлыкъ-аманлыкъ олур.

8+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Аранъызда олгъан пейгъамберлеринъиз ве ырымджыларынъыз сизни алдатмасынлар. Корьген тюшлеринъизге де ишанманъыз. 9+Олар сизге Меним Адымдан ялан пейгъамберлик этелер, Мен исе оларны сизге ёлламадым, – дей РАББИ.

10+РАББИ бойле девам эте:

– Сизлер Вавилонда етмиш йыл олгъанынъызда, Мен сизлерге келерим де, яхшы сёзюмни беджеририм ве сизни бу ерге къайтараджагъым. 11Мен ниетлеримни ве сизлерге япаджакъларымны билем, – дей РАББИ. – Мен сизге яманлыкъ дегиль де, яхшылыкъ этмеге, келеджек ве ишанч бермеге ниетленем. 12+Мени чагъырып, Манъа дувалар этеджексинъиз, Мен де сизлерни эшитирим. 13+Эгер Мени джан-юректен къыдырсанъыз, Мени къыдырып тапарсынъыз. 14+Мен сизинъ огюнъизде пейда оладжагъым, – дей РАББИ, – ве сизлерни эпинъизни эсирликтен, Мен сизни къувалагъан эписи ерлерден ве халкълардан топлайджагъым, сизни сюргюнликтен ерлеринъизге къайтараджагъым, – дей РАББИ.

15Сизлер: «РАББИ бизлер ичюн Вавилонда да пейгъамберлерни ёллады», – дейсинъиз.

16+Давутнынъ тахтында отургъан падиша акъкъында, бу шеэрде яшагъан бутюн халкъ, сизнен берабер сюргюн этильмеген агъа-къардашларынъыз акъкъында РАББИ айтып, 17Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Бакъынъыз! Мен оларгъа къаршы къылыч, ачлыкъ ве ольдюриджи хасталыкъны ёлларым, оларны ашамагъа чареси олмагъан чюрюген инджир киби япарым. 18+Оларнынъ артындан къылычнен, ачлыкънен ве ольдюриджи хасталыкънен къуваджагъым. Ер юзюндеки эписи падишалыкъларда оларгъа ачувланаджакълар, Мен оларны къувалагъан халкъларнынъ арасында оларны къаргъайджакъ ве харап этеджеклер, мыскъыллайджакъ ве яманлайджакълар. 19+Олар Меним сёзлериме къулакъ асмадылар, – дей РАББИ, – оларгъа къайта-къайта ёллагъан къулларым пейгъамберлерни динълемедилер, – дей РАББИ. 20– Сизлер исе, Мен Ерусалимден Вавилонгъа ёллагъан сюргюнлер, РАББИнинъ сёзюни динъленъиз! 21+Меним Адымдан ялан пейгъамберлик эткен Къолаянынъ огълу Ахав ве Маасеянынъ огълу Цидкия акъкъында Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Бакъынъыз! Мен оларны Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццарнынъ къолуна береджегим де, о, оларны козьлеринъизнинъ огюнде ольдюреджек. 22+Бундан сонъ Вавилондаки бутюн Ехуданынъ сюргюнлери бойле къаргъайджакълар: «Вавилон падишасы атешке Цидкиянен Ахавны якъкъаны дайын, РАББИ санъа айны шейни япсын!» 23+Олар Исраильде арам шейлернен огъраштылар, якъынларынынъ апайларынен ороспулыкъ эттилер, Мен оларгъа буюрмагъан шейлерни айтып, Меним Адымдан ялан айттылар. Мен буны билем, Мен бунъа шаатым! – дей РАББИ.

Шемаягъа хабер

24+Нехелам шеэринден олгъан Шемаягъа бойле айт:

25– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Ерусалимде олгъан бутюн халкъкъа, Маасеянынъ огълу Цефанья руханийге ве эписи руханийлерге озь адынъдан мектюп ёллап, бойле язгъан эдинъ: 26+«Ехояда руханийнинъ ерине РАББИ сени руханий къойды. РАББИнинъ Эвинде баш олып, акъылдан тайгъан, пейгъамберлик этмеге тырышкъан адамларны тутып да, оларны къалыпкъа къойып, зынджырларнен багълайджакъ эдинъ. 27Не ичюн сен анатотлы Йирмеягъа аранъызда пейгъамберлик этмеге разылыкъ бересинъ? 28О бизлерге Вавилонгъа бойле хабер ёллады: “Сюргюнлигинъиз узун оладжакъ, онынъ ичюн эвлер къурып яшанъыз, багъчалар осьтюрип мейваларыны ашанъыз”».

29Цефанья руханий бу мектюпни Йирмея пейгъамберге окъугъанда, 30РАББИден Йирмеягъа бойле сёзлер кельди:

31+– Бутюн сюргюн олгъанларгъа бойле хабер ёлла: «РАББИ нехеламлы Шемая акъкъында бойле дей: Шемая сизлерге пейгъамберлик эте, Мен исе оны ёлламадым. О, сизлерни ялан ишандыра. 32Шунынъ ичюн РАББИ бойле дей: Бакъынъыз! Мен нехеламлы Шемаяны ве бутюн союны джезалайджагъым. О, Манъа къаршы чыкъып, лаф юрсеткени ичюн, бу халкънынъ арасында онынъ эвлятларындан бир адам къалмайджакъ; о, халкъыма япаджакъ эйилигимни корьмейджек».

30

Алла Озь халкъына берген сёзлери

30^1РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

2+– РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Мен санъа айткъан бутюн бу сёзлерни китапкъа яз. 3+Мына, ойле куньлер келеята ки, – дей РАББИ, – Мен халкъымны, Исраильни ве Ехуданы эсирликтен къайтараджагъым, – дей РАББИ. – Мен оларны кене баба-деделерине берген топракъкъа къайтараджагъым, ве олар о топракънынъ сабылары оладжакълар.

4Исраиль ве Ехуда акъкъында РАББИнинъ айткъан сёзлери мына.

5РАББИ бойле дей:

– Къоркъу ве дешет сесини эшиттик,
тынчлыкъ-аманлыкъ ёкъ.

6+Соранъыз да, бакъынъыз,
акъай киши бала тапып олурмы?

Ойле олса, не ичюн догъгъан апай киби
эр акъайнынъ къолларыны беллеринде корем?

Не ичюн чырайлар ап-акъ кесильди?

7+Ах, беля! О кунь буюктир!

Онъа ошагъан кунь ёкъ!

Якъуп ичюн бу сыкъынты заман!

Амма о, ондан къуртуладжакъ!

8+– О куню, – дей Ордуларнынъ РАББИси, –
боюндаки боюндырыкъны йыкъаджагъым,
багъларынъны йыртаджагъым,
олар бир даа ябанджыларгъа хызмет этмейджеклер.

9+Лякин РАББИге, оларнынъ Алласына,
ве Мен береджек Давут падишагъа хызмет этеджеклер.

10+– Сен де, къулум Якъуп, къоркъма, – дей РАББИ, –
отюнъ патламасын, Исраиль!

Бакъынъыз, Мен сени къуртараджагъым,
сени ве эвлятларынъны узакъ мемлекеттен,
эсирлик топрагъынъдан къайтараджагъым.

Якъуп къайтып, тынч ве аман-эсен яшайджакъ,
оны кимсе къоркъузмайджакъ.

11+Мен сеннен, сени къорчалайджагъым, – дей РАББИ. –

Араларында сени дагъыткъан
бутюн халкъларны ёкъ этеджегим,
сени исе ёкъ этмейджегим.
Сени адалетнен джезалайджагъым,
джезасыз сени къалдырмайджагъым.

12+РАББИ бойле дей:

– Сенинъ яранъ яхшы олмаз,
хасталыгъынъ агъыр.

13Сенинъ ишинъ акъкъынъда ич кимсе къасеветленмез,
яранъны яхшы этмез,
сенинъ ичюн шифа ёкъ.
14Эписи достларынъ сени унуттылар,
сени къыдырмайлар.
Мен душманларынъны ёллап, башынъны урдым,
чокътан-чокъ акъсызлыкъларынъ
ве гуналарынъ чокълашкъаны ичюн,
сени къатты джезаладым.
15Не ичюн яраларынъ,
аджджы хасталыгъынъ ичюн къычырасынъ?
Чокътан-чокъ акъсызлыкъларынъ
ве гуналарынъ чокълашкъаны ичюн,
Мен буны башынъа тюшюрдим.
16+Амма сени ашагъан эр кес
озьлери аш оладжакъ;
бутюн душманларынъ эсирликке кетеджек;
сени талагъанлар озьлери таланаджакълар;
сени чайпагъан эр кес озьлери чайпаланаджакъ!
17+Мен санъа шифа берерим,
яраларынъны яхшы этерим, – дей РАББИ. –
Санъа «ред этильген,
кимсе сорамагъан-арамагъан Сиондыр», – дей эдилер.

18РАББИ бойле дей:

– Мына Якъуп чадырларыны эсирликтен къайтарырым,
койлерине мерамет этерим.
Харабелер устюнде кене шеэр къурулыр,
Сарай кене озь еринде тураджакъ.
19+Андан кене шукюрлер
ве шенъ адамларнынъ сеси котериледжек!
Мен оларны чокълаштырырым,
олар азлашмайджакъ,
оларны шуретлерим,
олар ашаланмайджакъ!
20Огъуллары эвельки киби оладжакъ,
джемиети кене Меним огюмде тураджакъ,
оларны чекиштиргенлернинъ эписини джезалайджагъым.

21Ёлбашчысы озьлеринден бири оладжакъ,
падишасы араларындан чыкъаджакъ.
Оны озюме якъынлаштырырым,
О да Манъа якъынлашаджакъ.
Манъа озю-озюнден якъынлашмагъа
кимнинъ джесюрлиги етеджек? – дей РАББИ.
22+– Сиз Меним халкъым оладжакъсынъыз,
Мен де сизинъ Алланъыз оладжагъым.
23+Иште РАББИден аджджы боран,
дешетли фуртуна келе,
о, яманларнынъ башына тюшеджек.
24+РАББИнинъ атешли гъазабы къайтмайджакъ,
юрегининъ ниетлерини беджереджек,
Сонъки куньлерде буны анълайджакъсынъыз!

31

Исраильнинъ сюргюнликтен къайтувы

31^1– О заман, – дей РАББИ, –

Мен бутюн Исраиль къабилелерининъ Алласы оладжагъым,
ве олар Меним халкъым оладжакълар.

2РАББИ бойле дей:

– Къылычтан сагъ къалгъан халкъ
сахрада мерамет тапты.

Исраильге раатлыкъ бермеге кетем.

3+РАББИ манъа узакътан корюнди ве деди:

– Сени эбедий севгинен севдим,
онынъ ичюн санъа мерамет эйлейим.

4+Сени кене къавийлештиририм,
ве къавий олурсынъ, эй, Исраиль къызы!

Кене къолунъа дарелерни аладжакъсынъ,
къуванчнен ойнайджакъсынъ.

5+Самарие дагъларында кене юзюм багъларыны осьтюреджексинъ,
оларны сачкъанлар мейваларыны ашайджакълар.

6+Ойле кунь келеджек ки,

Эфраим дагъындаки къаравуллар:

«Турунъыз, Сионгъа котерилейик,

РАББИге, бизим Алламызгъа кетейик!»

7РАББИ бойле дей:

– Якъуп акъкъында къуванчнен йырланъыз!

Халкълар башы огюнде къычырынъыз!

Халкъларгъа бильдиринъиз,

Раббини макътанъыз;

«Я РАББИ, халкъынъны,
къалгъан Исраильни къуртар!» – денъиз.

8+Бакъынъыз! Мен оларны шималь мемлекетинден кетиририм,
ер юзюнинъ кенарларындан топларым.
Оларнынъ арасында кёр ве топаллар,
юклю ве локъса апайлар оладжакътыр.
Буюк джемаат олып, къайтаджакълар.
9+Агълай-агълай келеджеклер,
мерамет этип, оларны алып кетиреджегим,
сув бою дос-догъру ёлдан алып келеджегим,
сюрюнмезлер.
Мен – Исраильнинъ бабасыдырым,
Эфраим – биринджи догъгъан баламдыр.
10+РАББИнинъ сёзюни динъленъиз, эй, халкълар!
Четте къалгъан адаларгъа хабер этип:
«Исраильни ким дагъыткъан олса,
о да оны топлайджакъ,
чобан озь айванларыны киби,
оларны къорчалайджакъ», – айтынъыз.
11+РАББИ Якъупны къуртараджакъ,
кучьлюдже олгъандан оны къорчалайджакъ.
12+Олар келеджек,
Сионнынъ тёпесинде къуванчнен къычыраджакъ,
РАББИнинъ къысметине:

богъдайгъа, янъы шарапкъа, тазе зейтюн ягъына,
къозуларгъа ве бузавларгъа къуванаджакълар.

Джанлары сувгъа тойгъан багъчаларгъа ошайджакъ,
бир даа хор олмайджакълар.
13+О заман къызлар ойнап къуванаджакълар,
яшлар къартларнен берабер шенъленеджеклер,
агълавларыны къуванчкъа чевиреджегим,
гонъюллерини аладжагъым,
чеккен хорлукъларындан сонъ оларны къувандыраджагъым.

14Руханийлерни ягъгъа тойдурарым,
халкъым да бол-берекетиме тояджакъ, – дей РАББИ.

Исраильге косьтерильген Раббининъ мерамети акъкъында

15+РАББИ бойле дей:
– Рама шеэринде бир сес эшитиле,
агълав ве аджджы къыямет!
Балалары артындан Рахель агълай,
тынчланмагъа истемей;
онынъ балалары ёкъ энди!
16РАББИ бойле деди:
– Агъламакътан озюнъни тут,
козьлеринъден козьяш чыкъмасын,
ишинъ ичюн мукяфат бардыр, – дей РАББИ, –
олар душман топрагъындан къайтаджакълар.
17– Келеджегинъ ичюн умют бар, – дей РАББИ, –
огъулларынъ озь топрагъына къайтаджакълар.
18+Эфраимнинъ фигъан къопаргъаныны эшитем:
«Сен мени джезаладынъ,
инат бузав дайын, мен джезаландым.
Къайтар мени, ве мен къайтарым,
Сен – РАББИ, меним Алламсынъ.
19Ёлдан урулгъанымдан сонъ тёвбе эттим,
акъыл огретильгенимден сонъ озюмни янбашымдан урдым;
масхара олдым, ашаландым,
яшлыгъымда ишлеген гунам башымдадыр».

20+Эфраим къыйметли огълум дегильми, аджеба?

Джан-юректен севген балам дегильми?

Онъа къаршы чокъ кере айткъан олсам да,
оны ич бир вакъыт унутмадым,
онынъ ичюн ичим-багърым яна,
онъа мерамет косьтеририм, – дей РАББИ.

21Ёл бою озюнъе косьтергичлерни ве диреклерни къой,
кеткен ёлунъа мукъайт ол!

Эй, Исраиль къызы, арткъа къайт, бу шеэрлеринъе къайт!

22+Даа чокъ долашаджакъсынъмы, имансыз къыз?

РАББИ ер юзюнде насылдыр янъы шей яратаджакъ,
апай акъайны къуртараджакъ!

Алла халкъынынъ илериде боллукъ ичинде яшайышы акъкъында

23+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Халкъымны эсирликтен къайтаргъанымда,

Ехуда топрагъында ве шеэрлеринде кене бойле дейджеклер:

«РАББИ сени багъышласын,
эй, догърулыкъ булунгъан ер, эй, азиз дагъ!»
24Бу топракъта ехудалылар
ве оларнынъ эписи шеэрлери ерлешеджек,
топракъны ишлегенлер
ве айванларны бакъкъанлар анда юреджек.
25Болдургъанларгъа сувны береджегим,
такъаттан кесильгенлерни ашкъа тойдураджагъым.

26Бу ерде уянып, козьлеримни ачтым. Юкъум татлы эди.

27+– Бакъ, ойле куньлер келеята ки, – дей РАББИ, –

Исраильни ве Ехуданы адамларгъа ве айванларгъа толдураджагъым.

28+Кечмиште олардан козь алмай эдим,
оларны топракътан къувалай ве ёкъ эте эдим,
ерге ура, йыкъа ве хараплай эдим.
Ойле де олардан козь алмайып,
оларны къавийлештиреджегим ве абаданлаштыраджагъым, – дей РАББИ.

29+– О куньлерде энди:

«Деделери экши юзюм ашай эдилер,
балаларынынъ тишлери исе къамаша эди», – айтмазлар.

30+Эр кес озь къабааты ичюн оледжек.

Ким экши юзюм ашаса, онынъ тишлери къамашаджакъ.

Янъы васиет

31+– Бакъынъыз! Ойле куньлер келеята ки, – дей РАББИ, –

Исраиль ве Ехуда халкъларына янъы бир васиет береджегим.

32+Деделеринъизни къолларындан тутып,
Мысыр топрагъындан чыкъаргъанда,
оларгъа бир васиет бердим.
Мен оларнынъ Сабысы олсам да[*],
олар о васиетни боздылар, – дей РАББИ.

33+– Лякин о куньлерден сонъ Исраиль халкъына башкъа васиетни береджегим, – дей РАББИ. –

Къанунымны ичлерине ерлештиреджегим,
юреклерине язаджагъым.
Мен оларнынъ Алласы оладжагъым,
олар да меним халкъым оладжакълар.
34+Эндиден сонъ кимсе бири-бирине,
ич кимсе достуна: «РАББИни билинъиз», – деп акъыл огретмейджек,
олар эписи, яшы-къарты, Мени биледжеклер, – дей РАББИ.

– Мен оларнынъ къабаатларыны багъышлайджагъым,
гуналарыны да бир даа акъылыма кетирмейджегим.

35+Куньдюз парылдамагъа кунешни берген,
геджеде парылдамакъ ичюн айнен йылдызларгъа низамнамелерни буюргъан,
далгъалары окюрсин деп, денъизни котерген РАББИ бойле дей.

Онынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИсидир!

36+– Бу низамнамелер денъишильмегени киби,

Исраиль халкъы да Меним халкъым эбедиен оладжакъ, – дей РАББИ.

37+РАББИ бойле дей:

– Юкъарыдаки коклерни ольчемеге чареси олмаз,
ернинъ темеллери ашагъыда огренильмез;
Мен де бутюн Исраиль халкъындан
бутюн эткен ишлери ичюн вазгечмем, – дей РАББИ.

38+– Бакъынъыз, ойле куньлер келелер ки, – дей РАББИ, – Хананел къуллесинден башлап Коше Къапусына къадар шеэр РАББИнинъ Адына янъыдан къуруладжакъ. 39Ольчю йипини андан Гъарев байырына догъру чекеджеклер ве Гоат ерине буруладжакълар. 40+Олюлерге ве кульге толу бутюн вадийи, Кидрон озенине баргъандже бутюн тарлалар, куньдогъушта олгъан Атлар Къапусынынъ кошесине къадар РАББИнинъ азизлиги оладжакъ. Омюрбилля харап олмайджакъ ве йыкъылмайджакъ!

32

Йирмея тарла сатын ала

32^1+Цидкия онунджы йылы Ехудада падишалыкъ эткенде, Невукъаднеццар 18-инджи йылы падиша олгъанда, РАББИден Йирмеягъа хабер кельди. 2+О заман Вавилон падишасынынъ ордусы Ерусалимни алкъада тута эди. Йирмея пейгъамбер исе Ехуда падишанынъ эвиндеки къаравуллар азбарында къапалы эди. 3Ехуданынъ падишасы Цидкия оны анда къапаткъан эди. О, Йирмеядан бойле сорады:

– Не ичюн пейгъамберлик этип, бойле дейсинъ: «РАББИ айта: Бу шеэрни мытлакъа Вавилон падишасынынъ къолуна береджегим, о онынъ сабысы оладжакъ. 4Ехуданынъ падишасы Цидкия къасдийлилернинъ къолундан къуртулып оламайджакъ, о, мытлакъа Вавилон падишасынынъ къолуна бериледжек, онен юзьме-юзь лаф этеджек, козьлери де онынъ козьлерини кореджек. 5+Вавилоннынъ падишасы Цидкияны Вавилонгъа алып кетеджек, ве о, Мен онъа кельмегендже, анда къаладжакъ, – дей РАББИ. – Сиз къасдийлилернен дженк этсенъиз де, енъмейджексинъиз»?

6Йирмея джевап берди:

– РАББИ манъа деди: 7+Мына, Шаллум эмдженънинъ огълу Ханамел санъа: «Анатот шеэриндеки тарламны сатын ал. Сой-соплукъ акъкъынен оны сен сатын алмакъ керексинъ», – айтмагъа янынъа келе.

8+РАББИ айткъаны дайын, эмджемнинъ огълу Ханамел, къаравуллар азбарында яныма келип: «Биньямин топрагъындаки Анатот шеэринде ерлешкен тарламны сатын ал, – деди. – Оны сатын алмагъа ве онынъ сабысы олмагъа акъ сенинъдир. Оны сатын ал».

О заман бу – РАББИнинъ сёзю олгъаныны анъладым 9ве эмджемнинъ огълу Ханамелден Анатотта ерлешкен тарланы сатын алдым. Онъа он еди кумюш[*] чекип бердим. 10Буны кягъыткъа яздым да, печат къойдым. Шаатларны чагъырып, кумюшни теразеде чектим. 11Сонъ мен сатыш кягъытынынъ эки копиясыны: эм къанунгъа ве низамнамеге коре печат къоюлгъан копияны, эм ачыкъ къалгъан союны алдым да, 12+Махсеянынъ торунына, Нериянынъ огълуна Барукъкъа бердим. Буны корьгенлернинъ арасында эмджемнинъ огълу Ханамел, сатыш кягъытында язгъан шаатлар ве къаравуллар азбарында отургъан бутюн ехудалылар эди. 13Эписилернинъ козьлери огюнде мен Барукъкъа бойле буюрдым:

14– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы бойле дей: Бу языларны: эм печат къоюлгъан сатыш кягъытыны, эм ачыкъ копияны ал да, чокъ вакъыткъа бардакъкъа къой. 15Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бу мемлекетте эвлер, тарлалар ве юзюмликлер кене сатын алынаджакълар.

Йирмеянынъ дувасы

16Сатыш кягъытыны Нериянынъ огълу Барукъкъа берип, мен РАББИге дува эттим:

17+РАББИ-ТААЛЯ! Сен буюк кучюнънен, къудретинънен
коклерни ве ер юзюни яраттынъ!

Сенинъ къолунъдан кельмейджек бир шей ёкъ!

18+Сен бинълер адамларгъа мерамет эйлейсинъ,
бабаларнынъ къабаатлары ичюн
балаларыны джезалайсынъ.

Буюк ве кучьлю Алла!

Сенинъ Адынъ – Ордуларнынъ РАББИсидир!

19+Ниетлери – буюк, ишлери – эсапсыз!

Козьлеринъ инсан огъуллары туткъан бутюн ёлларына ачыкътыр.

Эр кеске туткъан ёлуна
ве эткен ишлерине коре бересинъ!

20+Сен Мысыр топрагъында аляметлерни косьтердинъ,
аджайип ишлерни яптынъ,
бу куньге къадар эм Исраильде,
эм халкълар арасында шуны япасынъ.

Сен Озюнъе буюк Нам къазандынъ.

21+Аляметлерни косьтерип, аджайип ишлерни япып,
кучьлю къолунънен ве къудретинънен,
орталыкъта буюк къоркъу сачып,
Исраильни Мысыр топрагъындан чыкъардынъ,
22+деделерине бермеге ант эткен бу топракъны,
сют ве бал акъкъан мемлекетни оларгъа бердинъ.

23+Олар келип, топракънынъ сабылары олдылар,
амма Сенинъ сёзюнъни динълемедилер,
Къанунынъа коре арекет этмедилер,
Сен оларгъа буюргъан шейлерни беджермедилер,
ве Сен бутюн бу беляларны башларына тюшюрдинъ.

24+Бакъынъыз! Шеэрни алмакъ ичюн,
диварлары янында топракъ обаларыны къурдылар;
шеэр къылычтан, ачлыкътан ве ольдюриджи хасталыкътан чекише,
онъа къаршы дженк эткен къасдийлилернинъ къолуна кече.

Бутюн Сенинъ айткъанларынъ ерине келе,
мына, Сен буны коресинъ!
25Сен де, РАББИ-ТААЛЯ, манъа:
«Тарланы озюнъе кумюшке сатын ал да,
шаатларны чагъыр», – дейсинъ,
о вакъытта исе шеэр къасдийлилернинъ къолуна кече.

Раббининъ джевабы

26+РАББИ Йирмеягъа джевап берди:

27– Мен – РАББИм, бутюн тири джанларнынъ Алласыдырым! Меним къолумдан кельмейджек шей бармы? 28Онынъ ичюн РАББИ бойле дей: Бакъынъыз, Мен мытлакъа бу шеэрни къасдийлилерге ве Вавилоннынъ падишасына Невукъаднеццаргъа береджегим, олар оны запт этеджеклер. 29+Шеэрге къаршы дженк эткен къасдийлилер ичери киреджеклер, оны ве эвлерини якъаджакълар. Эвлерининъ дамларында Баалгъа къокъулы отларны якъа эдилер, ябанджы аллаларгъа ичимлик бахшышларыны кетире эдилер ве бойле этип, Мени ачувландырдылар. 30+Яшлыкъ чагъындан берли Исраиль ве Ехуда огъуллары козюм огюнде тек яманлыкъ япа эдилер; къоллары япкъан ишлеринен Исраиль огъуллары Мени тек ачувландыра эдилер, – дей РАББИ. 31– Къурулгъан кунюнден башлап бугуньгедже бу шеэр Мени ачувландыра ве гъазапландыра эди, шунынъ ичюн Мен ондан юзюмни чевиреджегим. 32+Исраиль огъуллары ве Ехуда огъуллары чокъ яманлыкъ яптылар, падишалары, башлыкълары, руханийлери, пейгъамберлери, ехудалылар ве Ерусалимде яшагъанлар Мени ачувландырдылар. 33Олар Манъа юзьлерини дегиль, аркъаларыны чевирдилер. Мен оларны огрете эдим, къайта-къайта оларны огрете эдим, олар Мени динълемей, огютлериме къулакъ асмай эдилер. 34+Адымны ташыгъан Эвнинъ ичине олар тюрлю джиренч шейлерини къойдылар ве оны арамладылар. 35+Бен-Хинном вадийинде Баалгъа ибадет тёпелерини къурдылар, Молекке къурбан оларакъ огъулларыны ве къызларыны атеште якъа эдилер. Мен исе буны буюрмадым, олар бу писликлерни япаджакъларыны ве ехудалыларны ёлдан ураджакъларыны тюшюнмедим биле.

36+Сизлер шеэр акъкъында: «Къылычтан, ачлыкътан ве ольдюриджи хасталыкътан чекишип, шеэр Вавилоннынъ падишасына кече», – дейсинъиз. Энди РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле айта:

37+– Бакъынъыз, Мен оларны эписи мемлекетлерден, ачувнен, гъазабымнен, буюк хышымнен къувалагъан ерлерден топлайджагъым ве бу ерге къайтараджагъым, оларгъа къоркъусыз яшайыш береджегим. 38+Олар Меним халкъым олурлар, Мен де оларнынъ Алласы оладжагъым. 39+Оларгъа бир ёл ве бир юрек береджегим; олар омюрбилля Менден къоркъаджакълар, ве бойле этип, озьлери ве эвлятлары яхшылыкъ кореджеклер. 40+Мен оларгъа эбедий васиет береджегим, оларгъа бир даа аркъамны чевирмейджегим, эр вакъыт эйилик япаджагъым, Менден ич айырылмасынлар деп, юреклерине къоркъу сачарым. 41+Джан-юректен оларгъа къуванаджагъым, чокъ эйилик этеджегим, оларны бу мемлекетте ерлештирип къавийлештиреджегим.

42+РАББИ бойле дей:

– Бу халкъкъа буюк яманлыкъ алып кетирдим, Мен энди оларгъа айткъан эйиликни де япаджагъым. 43Сизлер: «Бу топракъ бакъымсыз, адамсыз, айвансыз олгъан сахрадыр, къасдийлилернинъ къолуна берильгендир», – дей эдинъиз, амма бу топракъта кене тарлалар сатын аладжакълар. 44+Биньяминнинъ топрагъында, Ерусалимнинъ чевресинде, Ехуданынъ шеэрлеринде, дагълыкъ шеэрлеринде, Шефела шеэрлеринде ве Негев шеэрлеринде кумюш берип, тарларарны сатын аладжакълар, шаатларны чагъырып, сатыш кягъытларына печат къояджакълар. Мен оларны эсирликтен къайтараджагъым, – дей РАББИ.

33

Исраильнинъ гъайрыдан тикленюви

33^1+Йирмея даа къаравуллар азбарында къапалы олгъанда, РАББИ онъа экинджи кере бойле деди:

2– Ер юзюни яраткъан РАББИ, оны ерлештирип къавийлештирген, Ады РАББИ олгъан, бойле дей:

3+Мени чагъыр – джевабымны берерим,
сен бильмеген аджайип гизли шейлерни косьтеририм.

4Бу шеэрнинъ эвлери ве Ехуда падишаларынынъ эвлери бозула, оларны уджюм обаларына ве къылычларгъа къаршы къулланалар. Оларнынъ акъкъында РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

5+Олар къасдийлилернен дженк этмеге кетелер, амма оларнынъ эвлери мевталаргъа толаджакълар, Мен оларны ачув ве гъазапнен ураджагъым. Бутюн эткен яманлыкълары ичюн, Мен юзюмни шеэрден чевирдим.

6+Лякин Мен бу шеэрге илядж ве шифа береджегим, оны яхшы этеджегим, оларгъа аманлыкъ ве акъикъат байлыгъыны ачаджагъым. 7+Ехудалыларны ве исраиллилерни эсирликтен къайтараджагъым, эвельки киби къавийлештиреджегим. 8+Огюмде къазангъан бутюн гуналарындан ве эткен яманлыкъларындан оларны темизлейджегим; огюмде къазангъан гуналарыны ве Менден айырылгъанларыны багъышларым. 9Ер юзюндеки бутюн халкъларнынъ огюнде бу шеэр Манъа къуванчлы нам, макътав ве урьмет кетиреджек. Ерусалим халкъына эткен яхшылыгъым акъкъында эшиткенде, бу халкълар шашып къаладжакълар, бу халкъкъа багъышлагъан тынчлыкъ-аманлыкъ акъкъында билип, титрейджеклер.

10+РАББИнинъ сёзлери бойледир:

– Сизлер: «Бу ер бакъымсыз, адамсыз ве айвансыздыр», – дединъиз, амма о ерде, эм Ехуда шеэрлеринде, эм де бакъымсыз, адамсыз, сакинсиз, айвансыз Ерусалим сокъакъларында кене 11+къуванч ве шенълик сеслери, киев-келин сеслери, «Ордуларнынъ РАББИсини макътанъыз! РАББИ яхшыдыр! Онынъ буюк севгиси эбедийдир!» – дегенлернинъ сеслери, РАББИнинъ Эвинде шукюр къурбаныны кетиргенлернинъ сеслери эшитиледжек. Бу мемлекетнинъ къысметини къайтараджагъым, оны эвельки киби этеджегим, – дей РАББИ.

12Ордулар РАББИсининъ сёзлери бойледир:

– Бу бакъымсыз, адамсыз, айвансыз ерде, бутюн шеэрлерининъ янында кене отлакълар оладжакъ, чобанлар анда къой-эчкилерине раатлыкъ береджеклер. 13Дагълыкъ шеэрлеринде, Шефела шеэрлеринде, Негев шеэрлеринде, Биньямин топрагъында, Ерусалимнинъ чевресинде ве Ехуданынъ шеэрлери янында чобанлар кене къой-эчкилерини айван азбарына топлап саяджакълар, – дей РАББИ.

14Ойле куньлер келеджек ки, Мен Исраиль ве Ехуда халкъларына сёз берген яхшылыкъны беджереджегим, – дей РАББИ.

15+– О куньлерде, о заманда Мен Давутнынъ эвлядыны,

Инсафлы Пытакъны юксельтеджегим.

О, ер юзюнде адалетнен ве догърулыкънен суд этеджек.

16+О куньлерде Ехуда къуртуладжакъ,
Ерусалим къоркъусыз яшайджакъ,
онъа: «РАББИ бизни акълай», – дейджеклер.

17+РАББИ бойле дей:

– Давутнынъ эвлятлары кесильмейип, эбедиен Исраильге падишалыкъ этеджеклер. 18Юзюмнинъ огюнде бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны кетирген, ашлыкъ бахшышларыны якъкъан ве къурбан чалгъан левийли руханийлерде де эписи куньлерде акъайлар эксик олмайджакъ.

19РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

20+– РАББИ бойле дей: Меним къарарыма коре куньдюз ве гедже озь вакъты-саатинде келелер, ве сизге бу низамнамени бозмагъа мумкюн дегиль. 21+Къулум Давуткъа берильген васиетим де ойле олып, бозулмаз. Онынъ эвляды тахтта отурып, падишалыкъ этеджек, ве левийли руханийлер Манъа хызмет этеджеклер. 22+Кок ордусы сайылмаз, денъиз къуму данелери эсапланмаз. Къулум Давутнынъ эвлятларыны да, эм де Манъа хызмет эткен левийлилерни де ойле чокъ сайылы этеджегим.

23РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

24– Бу халкънынъ: «РАББИ сайлагъан эки къабиле ред этильмедими?» – деп сорагъанларыны эшитмейсинъми? Бунынъ ичюн халкъыма нефретнен бакъалар, оны халкъ биле саймайлар. 25+РАББИ бойле дей: Мен куньдюзге ве геджеге къарар бердим, коклерге ве ер юзюне берген низамнамени къавий эттим. 26+Якъупнынъ ве къулум Давутнынъ эвлятларыны да ред этмейджегим, Давутнынъ эвлятларындан падишаны сайлайджагъым, ве о, Ибраимнинъ, Исхакънынъ ве Якъупнынъ эвлятларына башлыкъ этеджек. Мен оларны эсирликтен къайтараджагъым, оларгъа мерамет этеджегим.

34

Цидкия акъкъында пейгъамберлик

34^1+Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццар ве бутюн ордусы, онынъ къолунда олгъан ернинъ бутюн падишалыкълары ве халкълары Ерусалимге ве чевресиндеки эписи шеэрлерине къаршы дженк эткенлеринде, РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

2+– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: Бар да, Ехуданынъ падишасына Цидкиягъа айт: «РАББИ бойле дей: Бакъ, Мен бу шеэрни Вавилон падишасынынъ къолуна береджегим, ве о оны якъаджакъ. 3+Сен де онынъ къолундан къачып оламазсынъ, мытлакъа сени тутаджакълар ве онынъ къолуна береджеклер. Вавилон падишасыны козюнънен корип, онен юзьме-юзь лаф этеджексинъ ве Вавилонгъа кетеджексинъ».

4Эй, Ехуданынъ падишасы, Цидкия! РАББИнинъ сёзюни динъле! РАББИ сенинъ акъкъынъда бойле дей: Сен къылычтан ольмейджексинъ, 5+аманлыкъта оледжексинъ. Сенден эвель олгъан къадимий падишаларны, баба-деделеринъни джыйгъанда, къокъулы отларны насыл якъкъан олсалар, сенинъ ичюн де ойле якъаджакълар ве: «Вай-вай-вай, падиша-эфендим!» – деп агълайджакълар. Мен буны айтам, – дей РАББИ.

6Йирмея пейгъамбер бутюн бу сёзлерни Ерусалимде Ехуданынъ падишасы Цидкиягъа айтып берди. 7+О арада Вавилон падишасынынъ ордусы Ерусалимге ве даа енъильмеген Ехуданынъ шеэрлерине: Лакиш ве Азекъа шеэрлерине къаршы дженк эте эди. Ехуданынъ шеэрлеринден тек бу эки къавийлештирильген шеэр къалды.

Къулларнынъ азат этилюви акъкъындаки васиетнинъ бозулувы

8РАББИден Йирмеягъа хабер кельди. О заман Цидкия падиша Ерусалимдеки бутюн халкънен азатлыкъ шартнамесини тизди. 9+Шартнамеге коре эр кес озь еудий къулларыны, эм акъайларны, эм къадынларны азатлыкъкъа йибермек керек эди, ич кимсе ехудалы къардашыны къул этип тутмайджакъ эди. 10Эписи башлыкълар ве бутюн халкъ бунъа разылыкъ бердилер, шартнамени къабул эттилер, эр бири озь къулларыны азатлыкъкъа йибердилер, бир даа оларны къул этип тутмадылар. Разылыкъ бердилер ве йибердилер. 11Лякин сонъундан, азатлыкъкъа йиберген къулларны кене къайтардылар ве оларны къуллукъ этмеге меджбур эттилер.

12Шунынъ ичюн РАББИден Йирмеягъа хабер кельди:

13+– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: Мен баба-деделеринъизни Мысыр топрагъындан, къуллукъ эвинден чыкъаргъанымда, оларгъа васиет берип: 14+«Эгер еудий къардашынъыз озюни сизге сатса, алты йыл сизге чалышсын, единджи йылнынъ сонъунда исе оны азатлыкъкъа йиберинъиз». Амма баба-деделеринъиз Мени динълемедилер, Манъа къулакъ асмадылар. 15Эр биринъиз озь къардашларынъызны азатлыкъкъа йиберип, Адымнен адлангъан Эв ичинде Меним огюнде шартнамени тизип, сиз тёвбе эттинъиз ве козюмнинъ огюнде догъру арекет эттинъиз. 16Сонъундан исе айткъанынъыздан къайтып, азатлыкъкъа йиберильген, джанларынынъ истегенине коре кеткен къулларны озьлеринъизге къайтарып ве къуллукъ этмеге меджбур этип, Меним Адымны масхара эттинъиз.

17+Онынъ ичюн РАББИ бойле дей: Сизлер къардашларынъызны ве къомшуларынъызны азатлыкъкъа йибермейип, Мени динълемединъиз. Онынъ ичюн Мен де сизге азатлыкъ багъышларым, – дей РАББИ. – Къылыч, ольдюриджи хасталыкъ ве ачлыкъ сизинъ аранъызда азат оладжакълар, бутюн ер юзюндеки падишалыкълар джезанъызны корип, къоркъаджакълар. 18-19Эм Ехуданынъ башлыкълары, эм Ерусалим башлыкълары, эм везирлер, эм руханийлер, эм де топракънынъ бутюн халкъы Меним огюмде бузавны экиге болип, бузавнынъ экиге болюнген парчаларынынъ арасындан кечип, васиетни тутмагъа сёз бердилер, лякин васиетимни боздылар, васиетнинъ сёзлерини беджермедилер. Шунынъ ичюн Мен оларны береджегим, 20+оларнынъ джанларыны къыдыргъан душманларынынъ къолларына береджегим. Джесетлери кок къушларынынъ ве ер айванларынынъ ашлары оладжакъ.

21+Ехуданынъ падишасы Цидкияны ве онынъ башлыкъларыны душманларына, джанларыны къыдыргъанларнынъ къолларына ве сизден четке чекильген Вавилон падишасынынъ аскерлерине береджегим. 22+Бакъынъыз! Меним истегиме коре, – дей РАББИ, – олар мында, бу шеэрге къайтаджакълар. Олар бу шеэрге уджюм этип, оны запт этеджеклер ве якъаджакълар. Ехуданынъ шеэрлерини бакъымсыз ве адамсыз этеджегим.

35

Йирмея ве рекъавлылар

35^1+Ёшиянынъ огълу Ехояким Ехудада падишалыкъ эткенде, РАББИден Йирмеягъа хабер кельди:

2+– Рекъавлыларнынъ эвлерине бар да, оларнен лаф эт. Оларны РАББИ Эвининъ бир одасына кетирип, оларгъа шарап бер.

3Мен Хавацциньянынъ торуны, Йирмеянынъ огълу Яазаньяны, онынъ агъа-къардашларыны, эписи огъулларыны – рекъавлыларнынъ бутюн союны – алдым да, 4РАББИнинъ Эвине, Ханан огъулларынынъ одасына кетирдим. Ханан Игъдальянынъ огълу олып, Алланынъ адамы эди. Онынъ одасы башлыкъларнынъ одасы янында, къапуда къаравул тургъан Шаллумнынъ огълу Маасеянынъ одасы устюнде эди. 5Рекъавлылар союнынъ огъуллары огюне шарап толу савутларны ве къаделерни къойып, оларгъа:

– Шарап ичинъиз, – дедим.

6+Лякин олар:

– Бизлер шарап ичмеймиз, – дедилер. – Рекъавнынъ огълу Ёнадав бабамыз бизге бойле буюрды: «Омюрбилля не сиз, не де балаларынъыз шарап ичменъиз, 7эвлер къурманъыз, урлукъ сачманъыз, юзюм багъларыны асраманъыз. Бу шейлер сизде олмасын, лякин омюрбилля чадырларда яшанъыз. О заман долашып юрген топрагъынъызда узун вакъыт девамында яшайджакъсынъыз». 8Рекъавнынъ огълу Ёнадав бабамызны бутюн бизге буюргъан шейлерини динълеймиз, ве не бизлер, не апайларымыз, не огъулларымыз, не де къызларымыз шарап ичмеймиз, 9яшамакъ ичюн эвлер къурмаймыз. Бизде не юзюм багъы, не тарла, не ашлыкъ бар. 10Бизлер чадырларда яшаймыз, Ёнадав бабамызнынъ буюргъанларыны динълеп, беджеремиз. 11+Вавилон падишасы Невукъаднеццар бу топракъкъа кельгенде исе, бизлер: «Арамлыларнынъ ве къасдийлилернинъ ордусындан кетип, Ерусалимге барайыкъ», – дедик. Мына, биз Ерусалимде яшаймыз.

12Бундан сонъ РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

13– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бар да, Ехуда халкъына ве Ерусалимде яшагъанларгъа айт: «Аджеба, сизлер бу огютни анъламазсынъызмы? Меним айткъанларымны беджермезсинъизми?» – дей РАББИ. 14Рекъавнынъ огълу Ёнадав озь огъулларына шарап ичмемеге буюрды, ве олар бабаларынынъ буюргъаныны беджерелер, бу куньге къадар шарап ичмейлер. Мен исе сизлерге токътамаздан, саба-танъдан текрарлап отурам да, сизлер Меним айткъанларымны динълемейсинъиз. 15+Дефаларджа сизлерге къулларым пейгъамберлерни ёлладым, къайтарып-къайтарып ёлладым ве: «Эр биринъиз яман ёлунъыздан къайтынъыз, ишлеринъизни яхшы этинъиз, башкъа аллаларнынъ артындан юрменъиз, оларгъа хызмет этменъиз, Мен сизге ве баба-деделеринъизге берген топракъта яшанъыз», – дедим. Сизлер исе къулакъ асмадынъыз, айткъанларымны динълемединъиз. 16Рекъавнынъ огълу Ёнадав озь эвлятларына эмир берди, ве олар буюргъаныны беджерелер. Бу халкъ исе Меним айткъанларымны динълемей! 17+Шунынъ ичюн РАББИ, Ордуларнынъ Алласы, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бакъынъыз! Эвельден айткъан бутюн яманлыкъны Ехуданынъ ве Ерусалимде яшагъанларнынъ башларына тюшюририм, чюнки Мен оларгъа айткъанымда, олар динълемедилер, оларны чагъыргъанымда, джевап бермедилер.

18Рекъавлыларнынъ союна исе Йирмея бойле деди:

– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Ёнадав бабанъызнынъ буюргъаныны динълегенлеринъиз, эписи эмирлерини беджергенлеринъиз, о сизге буюргъанына коре арекет эткенлеринъиз ичюн, 19шунынъ ичюн Рекъавнынъ огълу Ёнадавнынъ эвлятлары эр вакъыт Меним огюмде тураджакълар, онынъ сою ич бир вакъыт кесильмейджек, – дей Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы.

36

Ехояким Йирмеянынъ кягъытыны якъа

36^1+Ёшиянынъ огълу Ехояким Ехудада дёртюнджи йылы падишалыкъ эткенде, РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

2+– Озюнъе бир бурулгъан кягъыт ал да, анда Исраиль, Ехуда ве эписи халкълар акъкъында эписи айткъан сёзлеримни, Ёшиянынъ куньлеринден, Мен сеннен лаф этип башлагъан кунюнден бу куньгедже айткъанларымны яз. 3+Бельки Ехуданынъ халкъы, Мен оларнынъ башларына тюшюрмеге ниетленген белялар акъкъында эшитип, яман ёлларындан къайтырлар, ве Мен оларнынъ акъсызлыкъларыны ве гуналарыны багъышларым.

4+Йирмея Нериянынъ огълу Барукъны чагъырып, РАББИнинъ озюне айткъан бутюн сёзлерни кягъыткъа яздырды. 5Сонъ Йирмея Барукъкъа бойле эмир берди:

– Мен къапалым ве РАББИнинъ Эвине барып оламайым. 6Бар да, мен санъа яздыргъан сёзлерни, РАББИнинъ айткъанларыны ораза куню РАББИнинъ Эвинде кягъыттан окъу. Сени бутюн халкъ, озь шеэрлеринден кельген эписи ехудалылар эшитсинлер. 7Бельки олар РАББИге ялварырлар да, эр бири яман ёлундан чевирилир. РАББИнинъ бу халкъкъа бильдирген гъазабынен ачувы пек буюктир.

8Нериянынъ огълу Барукъ Йирмея пейгъамбернинъ буюргъанынынъ эписини беджерди, бурулгъан кягъытта язылгъан РАББИнинъ сёзлерини РАББИнинъ Эвинде окъуды.

9+Ёшиянынъ огълу Ехояким бешинджи йылы Ехудада падишалыкъ эткенде, докъузынджы айында Ерусалимдеки ве Ерусалимге кельген бутюн халкъ ичюн РАББИнинъ юзю огюнде ораза илян этильди. 10+Барукъ Йирмеянынъ сёзлерини РАББИнинъ Эвинде, Шафан языджынынъ огълу Гемарьяхунынъ одасында, юкъары азбарында, РАББИ Эвининъ Янъы Къапусы огюнде кягъыттан окъуды. Бутюн халкъ оны эшитти.

11Шафаннынъ торуны, Гемарьяхунынъ огълу Микъая кягъытта язылгъан бутюн РАББИнинъ сёзлерини эшитип, 12+падишанынъ эвине тюшти, языджыларнынъ одасына кирди. Анда эписи башлыкълар отура эдилер: Элишама языджы, Шемаянынъ огълу Делая, Акъборнынъ огълу Элнатан, Шафаннынъ огълу Гемарьяху, Хананьянынъ огълу Цидкия ве башкъа башлыкълар. 13Микъая Барукънынъ халкъкъа окъугъан бутюн эшиткен сёзлерини оларгъа айтып берди. 14О заман эписи башлыкълар Нетаньянынъ огълу Ехудийни (Нетанья – Шелемьянынъ огълу, Хушийнинъ торуны эди) Барукъкъа ёллап, онъа бойле айттылар: «Халкъкъа окъугъан кягъытны ал да, кель».

Нериянынъ огълу Барукъ кягъытны алып, оларгъа кельди.

15Олар Барукъкъа:

– Отур да, бизге окъу, – дедилер.

Барукъ оларгъа окъуды. 16Барукънынъ бутюн окъугъанларыны эшиткен сонъ, отьлери патлап, бири-бирине бакътылар ве Барукъкъа:

– Бизлер бу сёзлерни мытлакъа падишагъа айтып берермиз, – дедилер. 17Барукътан исе:

– Айтса, сен бу сёзлерни кимнинъ агъзындан алып яздынъ? Йирмеянынъмы? – деп сорадылар.

18– Онынъ. О манъа бутюн бу сёзлерни айтты, мен исе оларны кягъыткъа мерекепнен яздым, – деп джевап берди Барукъ.

19О заман башлыкълар Барукъкъа:

– Кет, сен де, Йирмея да гизленинъиз, къайда олгъанынъызны кимсе бильмесин, – дедилер.

20Бурулгъан кягъытны Элишама языджынынъ одасында къалдырып, башлыкълар падишагъа бардылар, бутюн бу сёзлерни онъа айтып бердилер. 21Падиша, бурулгъан кягъытны кетирсин деп, Ехудийни ёллады. Ехудий кягъытны Элишама языджынынъ одасындан кетирди ве падишагъа ве янында тургъан эписи башлыкъларгъа окъуды. 22+Докъузынджы ай олып, падиша къышлыкъ эвде эди, огюнде де оджакъта атеш яна эди. 23Ехудий кягъыттан учь-дёрт болюкни окъугъан сайын, падиша языджы пычагъынен оларны кесип алып, оджакътаки атешке ата эди. Бойледже, бутюн кягъыт оджакътаки атеште янып битти. 24+Бу сёзлернинъ эписини эшиткен не падиша, не бутюн хызметчилери къоркъмадылар, урбаларыны йыртмадылар. 25Элнатан, Делая ве Гемарьяху кягъытны якъмамагъа ялварсалар да, падиша оларгъа къулакъ асмады. 26+Падиша озь огълуна Ерахмеэлге, Азриэлнинъ огълу Сераягъа, Авдеэлнинъ огълу Шелемьягъа Барукъ языджыны ве Йирмея пейгъамберни тутмагъа буюрды, амма РАББИ оларны сакълады.

Экинджи бурулгъан кягъыт

27Падиша Йирмеянынъ Барукъкъа яздыргъан сёзлеринен олгъан кягъытны якъкъан сонъ, РАББИден Йирмеягъа бойле хабер кельди:

28– Башкъа бир кягъыт алып, устюне эвельки, Ехуданынъ падишасы Ехояким якъкъан кягъытнынъ сёзлерини яз. 29+Ехуданынъ падишасы Ехоякимге исе айт: «РАББИ бойле дей: Сен Йирмеягъа: “Не ичюн сен о кягъытта, Вавилон падишасы мытлакъа келеджек ве бу топракъны харап этип, адамларынен айванларыны ёкъ этеджегини яздынъ?” – деп, бу кягъытны якътынъ». 30+Онынъ ичюн Ехуда падишасы Ехоякимнинъ акъкъында РАББИ бойле дей: Онынъ эвлятлары Давутнынъ тахтында отурмайджакъ. Олюси де уйле сыджагъына ве гедже сувугъына ташланаджакъ. 31Эткен акъсызлыкълары ичюн эм падишаны, эм эвлятларыны, эм хызметчилерини джезаларым. Оларнынъ, Ерусалимде яшагъанларнынъ ве ехудалыларнынъ башларына яман беляларны тюшюреджегим. Мен бу белялар акъкъында эвельден айта эдим, олар исе Мени динълемедилер.

32Йирмея башкъа бир кягъыт алып, Нериянынъ огълу Барукъ языджыгъа берди. Ехуда падишасы Ехоякимнинъ атеште якъкъан кягъыттаки бутюн сёзлерни Барукъ Йирмеянынъ агъзындан кягъыткъа алып язды. Бу сёзлерге ошагъан даа чокъ хаберлер къошулды.

37

Йирмея зинданда

37^1+Ехоякимнинъ огълу Еконьядан сонъ Ёшиянынъ огълу Цидкия падиша олды. Вавилон падишасы Невукъаднеццар оны Ехуданынъ падишасы этти. 2+Не Цидкия, не хызметчилери, не мемлекетнинъ халкъы РАББИнинъ Йирмея пейгъамбер ярдымынен айткъан сёзлерине къулакъ асмадылар.

3+Цидкия падиша Шелемьянынъ огълу Ехукъалны ве Маасеянынъ огълу Цефанья руханийни Йирмея пейгъамберге бойле сёзлернен ёллады: «РАББИге, бизим Алламызгъа биз акъкъында дува эт».

4+О вакъыт Йирмея халкънынъ арасында сербест юре эди, оны даа зиндангъа атмагъан эдилер. 5+О вакъыт фыравуннынъ ордусы Мысырдан чыкъты ве Ерусалимни алкъада туткъан къасдийлилер бу хаберни эшиткен сонъ, Ерусалимден чекильдилер.

6+РАББИден Йирмея пейгъамберге хабер кельди:

7– РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Сизни Меним истегимни сорамагъа ёллагъан Ехуданынъ падишасына айтынъыз: «Мына, фыравуннынъ ордусы сизге ярдым этмек ичюн ёлгъа чыкъты, лякин аскерлер кене озь топрагъына, Мысыргъа къайтаджакъ. 8+Къасдийлилер исе мында къайтып, бу шеэрге къаршы дженк этеджеклер, оны запт этеджеклер ве якъаджакълар».

9РАББИ бойле дей: Озьлеринъизни алдатманъыз, къасдийлилер мындан кетеджек, деп тюшюнменъиз. Олар кетмейджеклер. 10Сизге къаршы дженк эткен къасдийлилернинъ бутюн ордусыны енъген олсанъыз ве оларда тек яралы сойлары къалгъан олсалар, олар биле озь чадырындан чыкъып, бу шеэрни якъар эдилер.

11Фыравуннынъ ордусы ичюн къасдийлилернинъ ордусы Ерусалимден чекильгенде, 12Йирмея Ерусалимден чыкъты ве халкънынъ арасында джоюлмакъ ичюн[*], Биньямин топрагъына кетти. 13+Амма о, Биньямин Къапусындан кечкенде, анда олгъан Хананьянынъ торуны, Шелемьянынъ огълу Иреия адлы къаравулларнынъ башлыгъы Йирмея пейгъамберни токътатып:

– Къасдийлилернинъ тарафына кечмеге истейсинъми? – деп сорады.

14– Ялан! – деди Йирмея. – Къасдийлилернинъ тарафына кечмеге истемейим.

Амма Иреия оны динълемеди. Оны тутып, башлыкъларгъа алып кетирди. 15+Башлыкълар Йирмеягъа ачувланды. Оны котеклеп, зиндангъа ташладылар, Ехонатан языджынынъ эвине къапаттылар. Бу эвни зиндан эттилер. 16Йирмеяны зиндангъа аттылар, ве баягъы вакъыт девамында о, анда къалды. 17+Сонъ Цидкия адамларны ёллап, Йирмеяны кетиртти. Падиша озь сарайында:

– РАББИден насылдыр хабер бармы? – деп гизлиден ондан сорады.

– Бар, – деди Йирмея. – Сен Вавилон падишасынынъ къолуна тюшеджексинъ.

18Сонъ Йирмея Цидкия падишадан:

– Мен сенинъ, хызметчилеринъ ве бу халкънынъ огюнде не гуна къазандым да, сиз мени зиндангъа аттынъыз? – деп сорады. 19+– Сизинъ: «Вавилон падишасы сизге къаршы ве бу топракъкъа къаршы кетмез», – деп пейгъамберлик эткен пейгъамберлеринъиз къайда? 20Шимди исе, эфендим падиша, мени динъле! Ялварувымны эшит. Мени Ехонатан языджынынъ эвине къайтарма. Ёкъса, мен анда оледжегим.

21+Цидкия падишанынъ буюргъанына коре Йирмеяны къаравуллар азбарында къапаттылар. Шеэрде отьмек битмегендже, эр кунь онъа фурунджылар сокъагъындан бир пите бере эдилер. Бойледже, Йирмея къаравуллар азбарында къалды.

38

Йирмея къуюда

38^1+Маттаннынъ огълу Шефатья, Пашхурнынъ огълу Гедалья, Шелемьянынъ огълу Ехукъал ве Малкиянынъ огълу Пашхур Йирмеянынъ бутюн халкъкъа айткъан сёзлерини: 2+«РАББИ бойле дей: Бу шеэрде къалгъанлар къылычтан, ачлыкътан, ольдюриджи хасталыкътан оледжек. Шеэрден къасдийлилерге чыкъкъанлар исе сагъ къаладжакълар. Олар джанларыны къуртарып, яшайджакълар. 3+РАББИ бойле дей: Вавилон падишасы бу шеэрни запт этеджек, шеэр мытлакъа онынъ ордусына бериледжек», – эшиткен сонъ, 4+башлыкълар падишагъа:

– Бу адам ольдюрильсин, – дедилер. – О, бойле сёзлерни айтып, бу шеэрде къалгъан аскерлерни ве бутюн халкъны рухтан тюшюре. Бу адам халкъкъа аманлыкъ дегиль де, яман беля тилей.

5+Цидкия падиша исе:

– Мына, о сизинъ къолунъыздадыр, – деди. – Падиша сизге къаршы бир шей япып оламаз.

6+Йирмеяны туттылар ве къаравуллар азбарындаки къуюгъа ташладылар. Бу къую падишанынъ огълу Малкиянынъ къуюсы эди. Йирмеяны анда йиплернен тюшюрдилер. Къую ичинде сув ёкъ эди, тек балчыкъ бар эди, Йирмея да балчыкъкъа батты.

7+Падишанынъ эвинде бир хушлу хызметчи бар эди, ады Эвед-Мелек. О, Йирмеяны чукъургъа йибергенлери акъкъында эшитти. Падиша исе о заман Биньямин Къапусы огюнде отура эди. 8Эвед-Мелек падишанынъ эвинден чыкъып, падишагъа:

9+– Падиша-эфендим! – деди. – Бу адамлар Йирмея пейгъамберни къуюгъа атып, пек яман шей яптылар. О, къуюда ачлыкътан олер, шеэрде энди отьмек къалмады да.

10Падиша хушлу Эвед-Мелекке:

– Янынъа отуз адам ал да, Йирмея пейгъамбер ольмезден эвель, оны къуюдан чыкъар, – деп буюрды.

11Эвед-Мелек янына отуз адам алып, падиша эвининъ тюбюнде олгъан урба килерине кирип, андан эски урбаларны, бир шейге ярамагъан чул-чубурларны алды ве оларны Йирмеягъа къуюгъа йипнен тюшюрди.

12Хушлу Эвед-Мелек Йирмеягъа:

– Бу эски атылгъан чул-чубурларыны алып, къолтукъларынънынъ тюбюне, йиплер тюбюне къой, – деди.

Йирмея ойле де япты. 13Йирмеяны йиплернен чекип, къуюдан чыкъардылар. Сонъ Йирмея къаравуллар азбарында къалды.

Цидкия Йирмеянен акъыл таныша

14Цидкия падиша адамларны ёллады, ве олар Йирмея пейгъамберни РАББИ Эвининъ учюнджи киришине алып кетирдилер. Падиша Йирмеягъа:

– Мен сенден бир шей сорайджагъым, – деди. – Менден бир шей гизлеме.

15– Эгер санъа эр шейни ачыкъ-ачыкътан айтсам, мени ольдюрмезсинъми? – деп джевап берди Йирмея Цидкиягъа. – Акъыл огретсем биле, мени динълемейджексинъ.

16Цидкия падиша Йирмеягъа:

– Бизге омюр берген РАББИнинъ огюнде ант этем! Сени ольдюрмем, джанынъны къыдыргъан адамларнынъ къолуна сени бермем, – деп гизлиден ант этти.

17+О заман Йирмея Цидкиягъа:

– РАББИ, Ордуларнынъ Алласы, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Эгер Вавилон падишасынынъ башлыкъларына чыкъсанъ, сагъ къаладжакъсынъ, шеэр де атеште якъылмайджакъ. Сен де, къорантанъ да сагъ къаладжакъсынъыз. 18+Лякин Вавилон падишасынынъ башлыкъларына чыкъмасанъ, къасдийлилер бу шеэрни запт этеджеклер ве якъаджакълар, сен де къуртулмайджакъсынъ, – деди.

19+– Мен къасдийлилернинъ тарафына кечкен ехудалылардан къоркъам, – деди Цидкия падиша Йирмеягъа. – Мени оларнынъ къолуна берселер, олар мени хорлайджакълар.

20+– Бермезлер, – деди Йирмея. – Мен санъа айткъан РАББИнинъ сёзюни динъле. О заман эписи яхшы олур, ве сен джанынъны къуртараджакъсынъ. 21Амма шеэрден чыкъмакътан вазгечсенъ, РАББИнинъ манъа ачкъаны ерине келеджек. 22+Бакъ! Ехуда падишасынынъ эвинде къалгъан эписи апайларны Вавилон падишасынынъ башлыкъларына алып кетелер. Олар санъа: «Ишанчлы достларынъ сени къандырдылар, сени алдаттылар, – дейлер. – Аякъларынъ балчыкъкъа батты да, олар аркъаларыны чевирип, сени ташлап кеттилер».

23+Эписи къадынларынънен балаларынъны къасдийлилерге алып кетеджеклер, сен де оларнынъ къолундан къуртулып оламайджакъсынъ. Вавилон падишасы сени тутаджакъ, шеэрни де якъаджакъ.

24– Манъа айткъанларынъны кимсе бильмесин, о заман сагъ къалырсынъ, – деди Цидкия Йирмеягъа. 25– Эгер башлыкълар мен сеннен лаф эткенимни билип, санъа кельсе ве: «Падишагъа не айттынъ? Падиша да санъа не айтты? Гизлемейип бизге айтса, биз сени ольдюрмемиз», – деселер, 26+оларгъа: «Мени Ехонатаннынъ эвине къайтармасынлар деп, падишагъа ялвардым, ёкъса анда олерим», – айт.

27Эписи башлыкълар Йирмеягъа келип, оны сораштыргъанларында, о оларгъа падиша буюргъан сёзлернен джевап берди. Башлыкълар оны раат къалдырдылар, онынъ падишанен лафынынъ темелини бильмедилер.

28Ерусалим запт этильмегендже, Йирмея къаравуллар азбарында къалды.

Мына, Ерусалим запт этильди.

39

Ерусалимнинъ йыкъылувы

39^1+Цидкия докъузынджы йыл Ехудада падишалыкъ эткенде, онунджы айында Вавилон падишасы Невукъаднеццар бутюн ордусынен Ерусалимге кельди ве оны сарып алды. 2+Цидкия падишанынъ 11-инджи йылында, дёртюнджи айнынъ докъузынджы кунюнде шеэр запт этильди. 3Вавилон падишасынынъ эписи башлыкълары Ерусалимге кирип, Орта Къапунынъ янында ерлештилер. Анда Нергъал-Сар-Эцер, Самгъар-Нево, баш везир Сар-Секим, сераскер Нергъал-Сар-Эцер ве эписи къалгъан башлыкълар бар эдилер.

4Ехуданынъ падишасы Цидкия ве эписи аскерлер оларны корип, къачтылар, геджесинен падишанынъ багъчасындан эки дивар арасындаки къапудан кечип, Арава ёлунен кеттилер. 5+Амма къасдийлилернинъ ордусы оларнынынъ артындан къувалады ве Ерихон тегизликлеринде Цидкиянынъ артындан еттилер. Оны тутып, Вавилон падишасы Невукъаднеццаргъа, Ривла шеэрине, Хамат ерине алып кетирдилер. Анда Невукъаднеццар оны суд этти. 6Вавилоннынъ падишасы Ривла шеэринде, Цидкиянынъ козьлери огюнде огъулларыны ольдюрди, эписи ехудалы мырзаларыны да сойды. 7+Цидкиянынъ козьлерини ойды, Цидкияны бакъыр зынджырнен багълап, Вавилонгъа алып кетти. 8+Къасдийлилер падишанынъ эвини ве халкънынъ эвлерини якътылар, Ерусалимнинъ диварларыны йыкътылар. 9+Къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан шеэрде сагъ къалгъан халкъны, онынъ тарафына кечкенлерни ве башкъа адамларны Вавилонгъа сюргюн этти. 10Бир шейлери олмагъан халкътан чыкъкъан фукъарелерни исе къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан Ехуда топрагъында къалдырды, эм де оларгъа юзюмликлерни ве тарлаларны берди. 11Йирмея акъкъында исе Вавилон падишасы Невукъаднеццар къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадангъа:

12– Оны козь огюнъе ал, онъа бир яманлыкъ этме. О санъа не айтса, оны яп, – буюрды.

13Къаравуллар башлыгъы Невузарадан, баш везир Невушазбан, сераскер Нергъал-Сар-Эцер ве Вавилон падишасынынъ эписи буюклери 14+адамларны ёллап, къаравуллар азбарындан Йирмеяны алдылар ве Шафаннынъ торунына, Ахикъамнынъ огълу Гедальягъа оны эвине алып кетмеге буюрдылар. Бойледже, Йирмея халкъ арасында къалды.

15+Йирмея даа къаравуллар азбарында къапалы олгъанда, РАББИден онъа бойле хабер кельди:

16+– Бар да, хушлу Эвед-Мелекке айт: «Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бакъ, бу шеэр акъкъында айткъанларымны беджереджегим. Онъа яхшылыкъ дегиль, яман беля келеджек. О куню эписи айткъанларым козюнъ огюнде беджериледжеклер. 17+Лякин сени Мен о куню къуртараджагъым, – дей РАББИ, – сен къоркъкъан адамларнынъ къолуна берильмейджексинъ. 18+Сен Манъа ишангъанынъ ичюн, Мен сени мытлакъа къорчалайджагъым. Сен къылычтан ольмейджексинъ, джанынъны къуртараджакъсынъ, – дей РАББИ».

40

Йирмея Гедальянен къала

40^1+Ерусалимде яшагъанлар ве ехудалылар Вавилонгъа сюргюн этильгенде, къаравуллар башлыгъы Невузарадан оларнынъ арасында зынджырларнен багълангъан Йирмеяны тапып, оны Рама шеэринден азат эткен сонъ, РАББИден Йирмеягъа хабер кельди. 2+Къаравуллар башлыгъы Невузарадан Йирмеяны алды ве онъа:

– РАББИ, сенинъ Алланъ, бу ерге яман беля тюшеджегини эвельден бильдирди, – деди. 3+– Энди РАББИ беляны тюшюрип, айткъаныны япты. Сизлер РАББИнинъ сесини динълемединъиз, Онынъ огюнде гуна къазандынъыз, онынъ ичюн булар башынъызгъа тюшти. 4Мына, мен бугунь къолларынъда олгъан зынджырлардан сени азат этем. Эгер меннен Вавилонгъа кетмеге истесенъ, юр, мен сени бакъарым. Меннен Вавилонгъа кетмеге истемесенъ исе, къал. Мына, бутюн топракъ козюнъ огюнде. Джанынъ къайда истесе, анда кет. 5+Эгер къаладжакъ олсанъ[*], Шафаннынъ торунына, Ахикъамнынъ огълу Гедальягъа кет ве онен халкъ арасында къал. Вавилон падишасы оны Ехуда шеэрлерине башлыкъ этип къойды. Я да джанынъ къайда истесе, анда кет.

Сонъ къаравуллар башлыгъы Йирмеягъа аш-сув ве бир бахшыш берип, оны йиберди. 6+Йирмея Ахикъамнынъ огълу Гедальягъа, Мицпа шеэрине кельди ве онен берабер мемлекетте къалгъан халкъ арасында яшап башлады.

Гедальянынъ олюми

7+Чёллерде сакълангъан эписи орду башлыкълары ве оларнынъ адамлары, Вавилон падишасы Ахикъамнынъ огълу Гедальяны мемлекетке башлыкъ этип къойгъаныны, ве акъайларны, апайларны, балаларны ве Вавилонгъа сюргюн этильмеген фукъарелерни онынъ къолларына берильгенини эшиткенде, 8+олар Мицпа шеэрине Гедальягъа кельдилер. Нетаньянынъ огълу Исмаил, Къареахнынъ огъуллары Ёханан ве Ёнатан, Танхуметнинъ огълу Серая, нетофалы Офайнынъ огъуллары, маакъалынынъ огълу Изанья ве оларнынъ адамлары кельдилер. 9Шафаннынъ торуны, Ахикъамнынъ огълу Гедалья оларнынъ ве адамларнынъ огюнде ант этип:

– Къасдийлилерге хызмет этмеге къоркъманъыз. Бу ерде къалып, Вавилоннынъ падишасына хызмет этинъиз, ве сизде эписи яхшы олур. 10Мен Мицпада къалып, бизге келеджек къасдийлилерге хызмет этеджегим. Сизлер исе шарап, яз мейваларыны, зейтюн ягъыны топланъыз, савутларынъызгъа къоюнъыз ве ерлешкен шеэрлеринъизде яшанъыз, – деди.

11Вавилон падишасы ехудалыларнынъ базыларыны къалдырып, оларгъа Шафаннынъ торуныны, Ахикъамнынъ огълу Гедальяны башлыкъ этип къойгъаныны Моав топрагъында, Аммон огъулларынынъ мемлекетинде, Эдомда ве башкъа мемлекетлерде яшагъан ехудалыларнынъ эписи эшиттилер, 12къувалангъан ерлеринден къайтып, Ехуда топрагъына, Мицпа шеэрине, Гедальягъа кельдилер, пек чокъ шарап ве яз мейваларыны джыйдылар.

13+Къареахнынъ огълу Ёханан ве чёллерде сакълангъан эписи орду башлыкълары Мицпагъа, Гедальягъа кельдилер 14ве онъа:

– Билесинъми, Аммон огъулларынынъ падишасы Баалис Нетаньянынъ огълу Исмаилни сени ольдюрмеге ёллады? – дедилер.

Амма Ахикъамнынъ огълу Гедалья оларгъа инанмады. 15О заман Къареахнынъ огълу Ёханан Мицпа шеэринде Гедальягъа гизлиден:

– Манъа Нетаньянынъ огълу Исмаилни ольдюрмеге разылыкъ бер, – деди. – Кимсенинъ хабери олмаз. Онъа сени ольдюрмеге ёл бермеге керекми? Ёкъса, сенде топлангъан эписи ехудалылар дагъыладжакъ, Ехудадан къалгъаны да гъайып оладжакъ.

16Амма Ахикъамнынъ огълу Гедалья Къареахнынъ огълу Ёханангъа:

– Буны этме! Исмаил акъкъында айткъанынъ яландыр, – деди.

41

41^1+О йылнынъ единджи айында падиша союндан олгъан Исмаил (о, Элишаманынъ торуны, Нетаньянынъ огълу эди), падишанынъ буюклери ве даа он акъай Мицпа шеэрине, Ахикъамнынъ огълу Гедальягъа кельдилер. Анда, Мицпада, олар берабер аш ашадылар. 2+Сонъ Нетаньянынъ огълу Исмаил ве онен берабер олгъан он акъай ерлеринден турып, Вавилон падишасы мемлекетке башлыкъ этмеге къойгъан Шафаннынъ торуныны, Ахикъамнынъ огълу Гедальяны къылычнен ольдюрдилер. 3Исмаил Мицпада Гедальянен берабер олгъан эписи ехудалыларны ве анда ерлешкен къасдийли аскерлерни де ольдюрди.

4Гедалья ольдюрильгенининъ айланыр куню, даа кимсенинъ хабери олмагъанда, 5+Шекем, Шило ве Самарие шеэрлеринден сексен адам кельди. Сакъаллары тыраш этильген, урбалары йыртылгъан, тенлерини яралангъан эдилер. Олар РАББИнинъ Эви ичюн ашлыкъ бахшышларыны ве темиз къокъулы майны кетирген эдилер. 6Нетаньянынъ огълу Исмаил Мицпа шеэринден оларгъа къаршы чыкъып, агълай-агълай кельди. Оларгъа якъынлашкъанда:

– Ахикъамнынъ огълу Гедальягъа кетинъиз, – деди.

7Шеэрге киргенлеринен, Нетаньянынъ огълу Исмаил ве онынъ янында олгъанлар оларны ольдюрдилер ве сув чукъурына ташладылар. 8Лякин олардан он адам ялварып, Исмаилге:

– Бизни ольдюрме! Бизим тарлада сакълы богъдайымыз, арпамыз, зейтюн ягъымыз ве балымыз бар, – дедилер.

Исмаил озюни тутып, оларны къалгъан агъа-къардашларынен берабер ольдюрмеди.

9+Бир заманлар Аса падиша Исраильнинъ падишасы Баашадан къоркъып, сув чукъурыны къаздыргъан эди. Гедалья ичюн ольдюрильген адамларнынъ беденлерини Исмаил шу буюк чукъургъа ташлады. Бойле этип, Нетаньянынъ огълу Исмаил чукъурны олюлерге толдурды.

10Сонъ Исмаил Мицпадаки бутюн къалгъан халкъны: эм падишанынъ къызларыны, эм Мицпа шеэринде къалгъан башкъа адамларны эсир этти. Къаравуллар башлыгъы Невузарадан Ахикъамнынъ огълу Гедальяны бу халкъкъа башлыкъ олмагъа къойгъан эди. Нетаньянынъ огълу Исмаил оларнынъ эписини тутып, Аммон огъулларынынъ топрагъына ёл алды. 11+Лякин Къареахнынъ огълу Ёханан ве онен берабер олгъан эписи орду башлыкълары Нетаньянынъ огълу Исмаилнинъ эткен яманлыкълары акъкъында эшиткенде, 12+бутюн аскерлерини топлап, Нетаньянынъ огълу Исмаилнен дженк этмеге чыкътылар ве онынъ артындан Гивондаки Буюк Хавузнынъ янында еттилер. 13Исмаилнинъ янында олгъан бутюн халкъ Къареахнынъ огълу Ёхананны ве эписи орду башлыкъларыны корип, къувандылар. 14Исмаил Мицпадан эсирликке алгъан бутюн халкъ арткъа чевирилип, Къареахнынъ огълу Ёханангъа кетти. 15+Нетаньянынъ огълу Исмаил исе секиз адамнен берабер Ёханандан къачты ве Аммон огъулларына кетти.

16Нетаньянынъ огълу Исмаил Ахикъамнынъ огълу Гедальяны ольдюрген сонъ, Мицпа шеэринден аскерлерни, апайларны, балаларны ве хызметчилерни алып къувды. Къареахнынъ огълу Ёханан ве онынъ янында олгъан бутюн орду башлыкълары бутюн бу къалгъан адамларны азат этип, Гивон шеэринден алып чыкъты да, 17Мысыргъа кетмеге истеп, Вифлеем янында ерлешкен Герут-Кимхам коюнде ерлештилер. 18Нетаньянынъ огълу Исмаил Вавилон падишасы мемлекетке башлыкъ этип къойгъан Ахикъамнынъ огълу Гедальяны ольдюрген сонъ, олар къасдийлилернинъ япаджакъларындан къоркъа эдилер.

42

Халкънынъ риджасы

42^1+Эписи орду башлыкълары, Къареахнынъ огълу Ёханан, Хошаянынъ огълу Изанья ве бутюн халкъ, буюк-кучюк якъынлашып, 2+Йирмея пейгъамберге:

– Ялварамыз, истегимизни беджер! – дедилер. – РАББИге, сенинъ Алланъа, бу къалгъан халкъ акъкъында дува эт! Бизлер чокъ эдик, лякин корьгенинъе коре, бизлер пек аз къалдыкъ. 3РАББИ, сенинъ Алланъ, къайда кетеджегимизни ве не япаджагъымызны бизге огретсин.

4Йирмея пейгъамбер исе:

– Яхшы, – деди, – айткъанынъыз дайын, РАББИге, сизинъ Алланъызгъа, дува этерим. Сонъ РАББИ манъа не десе, бир сёз гизлемейип, сизлерге айтарым.

5+– РАББИ арамызда садыкъ ве акъикъий шаат олсун: РАББИ, сенинъ Алланъ, сеннен бизге не хабер ёлласа, эписини беджерирмиз, – дедилер олар Йирмеягъа. 6+– Биз сени ёллагъан РАББИнинъ, Алламызнынъ сёзю яхшы олса да, яман олса да, динълейджекмиз, ве бизге яхшылыкъ олур. Биз РАББИнинъ, Алламызнынъ сесини динълейджекмиз.

Раббининъ джевабы

7Он кунь кечкен сонъ РАББИден Йирмеягъа хабер кельди. 8Йирмея Къареахнынъ огълу Ёхананны, онен олгъан эписи орду башлыкъларыны ве бутюн халкъны, буюк-кучюкни чагъырып, 9оларгъа деди:

– Сиз мени ялвармагъа ве дува окъумагъа ёллагъан РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: 10+Эгер бу топракъта къалсанъыз, Мен сизлерни яхшы ерлештиреджегим ве ёкъ этмейджегим, сизлерни сачаджагъым ве тамырынъыздан чыкъармайджагъым. Сизге япкъан яман беля ичюн аджынам. 11Сизлер къоркъкъан Вавилон падишасындан къоркъманъыз. Ондан къоркъманъыз, – дей РАББИ. – Мен сизнен! Сизлерни къорчалайджагъым, онынъ къолундан къуртараджагъым. 12Мен сизлерге мерамет этеджегим, о да сизлерни аджып, топрагъынъызны къайтарыр. 13Амма эгер сизлер: «Бу топракъта яшамагъа истемеймиз», – десенъиз ве РАББИнинъ, Алланъызнынъ сёзюни динълемейип: 14+«Ёкъ, биз Мысыр топрагъына бараджакъмыз. Анда не дженк кореджекмиз, не де боразан сесини эшитеджекмиз. Ачлыкъ корьмейип, анда яшайджакъмыз», – айтсанъыз, 15о заман, эй, Ехуданынъ къалгъанлары, РАББИнинъ хаберини динъленъиз: Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Эгер сизлер керчектен де Мысыргъа кетмеге къарар этсенъиз ве анда келип, яшасанъыз, 16+сиз къоркъкъан къылыч сизни анда, Мысыр топрагъында артынъыздан етер. Эм де сиз къоркъкъан ачлыкъ артынъыздан Мысыргъа кетип, сизден къалмаз, ве сиз анда оледжексинъиз. 17Мысырда яшамакъ ичюн кетмеге къарар эткен эр бир адам къылычтан, ачлыкътан ве ольдюриджи хасталыкътан оледжек. Бири сагъ къалмаз, Мен башына тюшюреджек белядан сакъланып оламаз.

18Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Ачувымнен гъазабым Ерусалимде яшагъанларгъа тюшкени киби, сизлер Мысыргъа киргенинъизде, гъазабым устюнъизге тюшеджек. Сизлерни къаргъайджакълар, сизден къоркъаджакълар, сизни масхара этеджеклер ве яманлайджакълар, ве бу ерни бир даа корьмейджексинъиз. 19Эй, сагъ къалгъан ехудалылар! РАББИ сизге: «Мысыргъа кетменъиз!» – деди. Унутманъыз ки, Мен сизлерни бугунь сакъындырдым. 20Мени РАББИге, сизинъ Алланъызгъа, ёллап, сизлер озьлеринъизге къаршы гуна къазандынъыз. Сиз: «РАББИге, Алламызгъа бизим адларымыздан дува эт. РАББИ, бизим Алламыз нени айтса, бизге бильдир де, бизлер япармыз», – дединъиз. 21Бугунь мен сизлерге эр шейни бильдирдим, сиз исе РАББИнинъ, Алланъызнынъ сесини динълемединъиз, сизге айтмагъа буюргъанына къулакъ асмадынъыз. 22Энди билинъиз ки, сизлер яшамакъ ичюн кетмеге истеген еринъизде къылычтан, ачлыкътан ве ольдюриджи хасталыкътан оледжексинъиз.

43

Йирмеяны Мысыргъа алып кетелер

43^1Йирмея РАББИнинъ, оларнынъ Алласынынъ бутюн бу сёзлерини, Аллалары РАББИнинъ оларгъа ёллагъан сёзлерининъ эписини бутюн халкъкъа айткъандан сонъ, 2+Хошаянынъ огълу Азарья, Къареахнынъ огълу Ёханан ве башкъа бетсиз адамлар Йирмеягъа:

– Сен ялан айтасынъ, – дедилер. – РАББИ, бизим Алламыз, сени бизлерге: «Мысырда яшамагъа кетменъиз», – айтмагъа ёлламагъан. 3+Нериянынъ огълу Барукъ исе сени бизге къаршы къозгъалай, бизлерни къасдийлилернинъ къолуна бермеге истей. Олар бизни ольдюреджеклер я да Вавилонгъа сюргюн этеджеклер.

4Бойледже, Къареахнынъ огълу Ёханан, эписи орду башлыкълары ве бутюн халкъ, Ехуда топрагъында къалсынлар, деген РАББИнинъ буюргъаныны динълемедилер. 5Къареахнынъ огълу Ёханан ве эписи орду башлыкълары эписи ехудалыларны топладылар. Къувалангъан ерлеринден, башкъа халкълардан Ехуда топрагъында яшамакъ ичюн къайткъан ехудалыларнынъ къалгъанларыны: 6+акъайларны, апайларны, балаларны, падишанынъ къызларыны, къаравуллар башлыгъы Невузарадан Шафаннынъ торуны, Ахикъамнынъ огълу Гедальянен къалдыргъан эр кесни, Йирмея пейгъамберни ве Нериянынъ огълу Барукъны алды да, 7+Мысыр топрагъына кеттилер, РАББИнинъ сесини динълемедилер. Тахпанхес шеэрине бардылар.

8Тахпанхес шеэринде РАББИден Йирмеягъа хабер кельди:

9– Ехудалыларнынъ козю огюнде эки балабан таш ал да, Тахпанхесте ерлешкен фыравун эвининъ киришинде балчыкъ ичине сакъла 10+ве оларгъа айт: Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Бакъынъыз! Мен къулумны, Вавилон падишасы Невукъаднеццарны алып кетиреджегим ве онынъ тахтыны Мен гизлеген бу ташлар устюнде къояджагъым. Падиша озь аджайип чадырыны оларнынъ устюнде къояджакъ. 11+О келип, Мысыр топрагъыны ураджакъ: къысметлерине коре, базылары оледжек, башкъалары эсирликке кетеджек, даа башкъалары къылычтан оледжеклер. 12+Мысыр аллаларынынъ эвлерини атешке береджегим, падиша аллаларны запт этип, якъаджакъ. Чобан урбасыны биттен темизлегени дайын, Невукъаднеццар да Мысыр топрагъыны бутюнлей темизлейджек[*] ве раат-раат кетеджек. 13Мысыр топрагъындаки Бет-Шемеш[*] шеэринде тургъан диреклерни йыкъаджакъ, Мысыр аллаларынынъ эвлерини атеште якъаджакъ.

44

Мысырда яшагъан еудийлер акъкъында Раббининъ сёзю

44^1+Мысыр топрагъындаки Мигдол, Тахпанхес, Ноф шеэрлеринде ве Патрос еринде ерлешкен эписи ехудалылар акъкъында Йирмеягъа кельген хабер:

2– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Мен Ерусалимге ве бутюн Ехуда шеэрлерине тюшюрген яман беляни корьдинъиз. Энди олар бакъымсыз, кимсе анда яшамай. 3+Олар яманлыкъ этип, Мени ачувландырдылар. Не озьлери, не баба-деделери бильген башкъа аллаларнынъ артындан юре эдилер, оларгъа къокъулы отларны якъып, хызмет эте эдилер. 4+Мен сизлерге къайта-къайта къулларымны пейгъамберлерни ёллап: «Ойле джиренч ишлерни этменъиз! Оларны кореджек козюм ёкъ!» – дей эдим. 5Амма олар динълемедилер, къулакъ асмадылар, яман ишлеринден къайтмадылар, башкъа аллаларгъа къокъулы отларны эп якъа бере эдилер. 6О вакъыт ачувымнен гъазабым чыкъып, Ехуда шеэрлеринде ве Ерусалимнинъ сокъакъларында янып башлады, ве, бугунь корьгенинъиз киби, олар бакъымсыз ве харап олдылар.

7Энди РАББИ, Ордуларнынъ Алласы, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Не ичюн сизлер, несилинъиз кесильсин деп, джанларынъыз ичюн о къадар буюк яманлыкъ этесинъиз? Акъайларны, апайларны, балаларны ве сабийлерни Ехудадан айырып, озьлеринъизге ич бир адамны къалдырмайджакъсынъыз! 8Япкъанларынъызнен Мени ачувландырасынъыз, Мысыр топрагъында башкъа аллаларгъа къокъулы отларны якъасынъыз. Мында яшамагъа кельдинъиз, лякин озьлеринъизни гъайып этеджексинъиз, ер юзюндеки эписи халкълар сизни къаргъайджакъ, сизге хор бакъаджакълар. 9+Баба-деделеринъизнинъ яман ишлерини, Ехуда падишаларынынъ ве апайларынынъ яман ишлерини, озьлеринъизнинъ ве апайларынъызнынъ яман ишлерини, Ехуда топрагъында ве Ерусалимнинъ сокъакъларында эткен яманлыкъларынъызны унуттынъызмы? 10Даа бугуньгедже тёвбе этмединъиз, Менден къоркъмайсынъыз, сизге ве баба-деделеринъизге берген къануныма ве низамнамелериме коре арекет этмейсинъиз.

11Онынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: Мына, сизге яман беляны ёлламагъа ве бутюн Ехуданы ёкъ этмеге къарар чыкъардым. 12+Мысыр топрагъында яшамагъа кетмеге къарар эткен ехудалыларнынъ къалгъаныны тутаджагъым ве Мысыр топрагъында оларны бутюнлей ёкъ этеджегим. Олар къылычтан ве ачлыкътан оледжеклер, яшы-къарты къылычнен ольдюриледжеклер, ачлыкътан гъайып оладжакълар. Олар лянетли ве къоркъунчлы шейге чевириледжеклер, масхаралыкъкъа ве яман лафларгъа огърайджакълар. 13+Ерусалимни джезалагъаным дайын, Мысыр топрагъында яшагъанларны да ойле, къылычнен, ачлыкънен ве ольдюриджи хасталыкънен джезалайджагъым. 14Мысыр топрагъына яшамагъа кельген ехудалылардан кимсе къуртуламайджакъ, сагъ къалмайджакъ. Олар бутюн джаны-юрегинден Ехуда топрагъына къайтмагъа ве анда яшамагъа истей эдилер, лякин къайтмайджакълар. Ялынъыз андан къачкъан сойлары къайтаджакълар.

15Апайлары башкъа аллаларгъа къокъулы отларны якъкъанларыны бильген акъайлар, анда буюк топлашувда тургъан апайлар, Мысыр топрагъында, Патрос еринде яшагъан бутюн халкъ Йирмеягъа бойле джевап берди:

16+– РАББИнинъ Адындан бизге айткъан сёзлеринъни динълемейджекмиз. 17+Амма сёз берген бутюн шейлеримизни япа береджекмиз. Ехуда шеэрлеринде ве Ерусалимнинъ сокъакъларында бизлер, баба-деделеримиз, падишаларымыз, башлыкъларымыз эткенлери дайын, Коклернинъ Къыраличесине къокъулы отларны якъаджакъмыз, ичимлик бахшышларыны кетиреджекмиз. О заман биз токъ ве частлы олып, беля не олгъаныны бильмедик. 18Лякин Коклернинъ Къыраличесине къокъулы отларны якъмакътан, ичимлик бахшышларыны кетирмектен вазгечкенимизден сонъ, эр шейде ёкълукъ коремиз, къылычтан ве ачлыкътан гъайып оламыз.

19Апайлар исе:

– Бизлер Коклернинъ Къыраличесине къокъулы отларны якъып, ичимлик бахшышларыны кетиргенимиз, онынъ ресиминен отьмеклер пиширип, ичимлик бахшышларыны кетиргенимиз акъкъында акъайларымызнынъ хабери олмадымы? – дедилер.

20О заман Йирмея бутюн халкъкъа, акъай-апайларгъа, бойле шейлер айткъан эписи адамларгъа:

21– Ехуда шеэрлеринде ве Ерусалимнинъ сокъакъларында сизлер, баба-деделеринъиз, падишаларынъыз, башлыкъларынъыз ве мемлекетнинъ халкъы къокъулы отларны якъа эдинъиз. РАББИ акъылында къокъулы отларны якъкъанларынъызны тутты, акъылына олар кельдилер! – деди. 22+– Сизинъ яман ишлеринъизни ве джиренч япкъанларынъызны чыдап отурмагъа РАББИнинъ сабыры етмеди. Онынъ ичюн, бугунь корьгенинъиз киби, топрагъынъыз харап олып, лянетли, бакъымсыз ве адамсыз ерге чевирильди. 23+Сизлер къокъулы отларны якъып, РАББИнинъ огюнде гуна яптынъыз, РАББИнинъ айткъанларыны динълемединъиз, Онынъ къанунларына, низамнамелерине ве шаатлыкъларына коре арекет этмединъиз. Шунынъ ичюн, корьгенинъиз киби, бу беля башларынъызгъа тюшти.

24Йирмея бутюн халкъкъа ве апайларгъа:

– Мысыр топрагъында олгъан эписи ехудалылар! РАББИнинъ сёзюни динъленъиз! – деди. 25– Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей: «Сизлер ве апайларынъыз агъзынъыздан чыкъкъаныны къолларынъызнен япасынъыз. Сизлер: “Коклернинъ Къыраличесине къокъулы отларны якъаджакъмыз, ичимлик бахшышларыны кетиреджекмиз, берген сёзлеримизни тутып, адакъларымызны мытлакъа беджереджекмиз”, – дединъиз. Э, адакъларынъызны яхшы тутып, оларны мытлакъ беджеринъиз!» 26Онынъ ичюн, Мысырда яшагъан эписи ехудалылар, РАББИнинъ сёзюни динъленъиз:

Мына, буюк Адымнен ант этем, – дей РАББИ. – Эндиден сонъ бутюн Мысыр топрагъында ич бир ехудалы Адымны айтмайджакъ, «РАББИ-ТААЛЯнен ант этем!» – деп ант этмейджек. 27+Мына, энди Мен сизден козюмни алмайджагъым, яхшылыкъ япмам, яманлыкъ япаджагъым. Мысыр топрагъындаки эписи ехудалылар къылычтан ве ачлыкътан оледжеклер ве бутюнлей гъайып оладжакълар. 28+Къылычтан къуртулып, Мысыр топрагъындан Ехуда топрагъына къайткъан ехудалыларнынъ сайысы пек аз оладжакъ. О вакъыт Мысырда яшамагъа кельген эписи къалгъан ехудалылар кимнинъ сёзю, Меним я да оларнынъ сёзю ерине келеджегини анълайджакълар.

29Мына сизге даа бир алямет, – дей РАББИ. – Бу ерде сизни джезалайджагъым. О заман биледжексинъиз ки, айткъан сёзлерим мытлакъа беджериледжек ве сизге яман беля кетиреджек. 30+РАББИ бойле дей: Бакъынъыз! Мен Ехуданынъ падишасы Цидкияны джаныны къыдыргъан душманына, Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццаргъа бергеним дайын, Мысырнынъ падишасы Хофра фыравунны да джаныны къыдыргъан душманларына береджегим.

45

Барукъкъа берильген Алланынъ вадеси

45^1+Ёшиянынъ огълу Ехояким дёртюнджи йыл Ехудада падишалыкъ эткенде, Нериянынъ огълу Барукъ Йирмея пейгъамбернинъ шу сёзлерини кягъыткъа язгъан сонъ, Йирмея онъа деди:

2– Барукъ! РАББИ, Исраильнинъ Алласы, санъа бойле дей: 3+Сен: «Вай-вай-вай, башыма беля! РАББИ агърыма къасевет къошты, ах чекип, такъаттан кесильдим, раатлыкъ тапамайым!» – дединъ.

4Онъа бойле айт: «РАББИ бойле дей: Къургъан шейлеримни йыкъаджагъым, сачкъан шейлеримни тамырындан чыкъараджагъым. Бутюн ер юзюнде бойле этеджегим. 5+Сен исе озюнъе чокъ шей сорайсынъ. Сорама! Мына, Мен эр бир тири джаннынъ башына яман беля тюшюреджегим, – дей РАББИ. – Эр юреджек еринъде исе сенинъ джанынъны къорчалайджагъым».

46

Мысырнынъ харап олувы акъкъында эвельден хабер этилюв

46^1+РАББИден Йирмея пейгъамберге халкълар акъкъында хабер кельди.

2+Мысыр акъкъында. Ёшиянынъ огълу Ехояким Ехудада дёртюнджи йыл падишалыкъ эткенде, Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццар Къаркемиш шеэри янында, Фират дерьясы янында Мысырнынъ падишасы Неконынъ ордусыны урып енъди. Неко фыравуннынъ ордусы акъкъында.

3– Буюк ве кичик къалкъанларны азырланъыз,
дженк этмеге чыкъынъыз!
4Атларынъызны екинъиз,
атларгъа мининъиз!
Демир башлыкъларны кийип турынъыз,
мызракъларынъызны къайранъыз,
зырхларынъызны кийинъиз.
5+Недир Меним корьгеним?
Олар къоркъты, арткъа чевирильди,
кучьлю аскерлери де урулды,
артына бакъмайып, къачалар,
орталыкъны къоркъу къаплады, –
дей РАББИ.
6– Аягъы тез олгъан къачып оламаз,
кучьлю къуртулмаз.
Шимальде, Фират дерьясы янында
сюрюнип йыкъылырлар.

7Нил дерьясы киби юксельген,
акъымлар киби сувлары далгъалангъан ким?
8Дерья киби юксельген Мысырдыр,
акъымлар киби сувлары далгъаланды.
О: «Котерилирим ве ер юзюни къапларым,
шеэрни ве анда яшагъанларны ёкъ этерим», – дей.

9Атлар, сычранъыз!
Ат арабалары, тез кетинъиз!
Къалкъаннен силялангъан
Хуш ве Путтан кучьлю аскерлер,
яй чеккен Луд окъчулары, огге чыкъынъыз!
10+Бу кунь – Раббининъ, Ордулар РАББИсининъ
джезасы кунюдир.
О, душманларыны джезалайджакъ,
къылычы тойгъандже ашайджакъ,
къанларыны тойып ичеджек!
Бу, шималь топракъта, Фират дерьясы янында

Раббиге, Ордулар РАББИсине, чалынгъан къурбандыр.

11+Эй, къыз! Мысыр къызы!

Гилад дагъларына кетип, мелем ал!

Лякин бошуна иляджларны чокълаштырдынъ,
сен ичюн шифа ёкъ!

12+Халкълар масхаралыгъынъ акъкъында эшиттилер,
къычырувларынъ ер юзюни толдурды!

Кучьлю аскерлер сюрюнди,
ерге йыкъылдылар.

Невукъаднеццарнынъ басып келюви акъкъында эвельден хабер этилюв

13Мысыр топрагъыны урмакъ ичюн Вавилон падишасы Невукъаднеццарнынъ келюви акъкъында РАББИден Йирмея пейгъамберге бойле хабер кельди:

14+– Мысырда хабер этинъиз, Мигдолда бильдиринъиз,

Ноф ве Тахпанхес шеэрлеринде бильдиринъиз!

«Турунъыз, азырланынъыз,
къылыч чевре-четинъни ашай», – айтынъыз!

15Не себептен кучьлю аскерлеринъ йыкъылды,
не ичюн аякъта турамады?

Оларны РАББИ къувалады.

16+О, йыкъылгъанларнынъ сайысыны чокълаштырды,
олар атта бири-бирининъ устюне йыкъылып:

«Турунъыз, гъайып этиджи къылычтан сакъланып,
халкъымызгъа, тувгъан топрагъымызгъа къайтайыкъ», – дейлер.

17+Анда бойле къычыралар:

«Фыравун, Мысырнынъ падишасы баягъы шамата котерди,
лякин келишкен вакъытны къачырды!»

18+– Озюмнен ант этем,

– дей Падиша.

Онынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИси.

– Дагълар арасында Тавор дагъы насыл юксек олса,

Къармел дагъы денъиз ялысында насыл буюк олса,
сизге келеджек де ойле олур!

19+Эй, къыз! Мысырда яшагъанлар!

Сюргюнлик ичюн шейлеринъни топла!

Ноф бакъымсыз этиледжек,
адамсыз къалып, харап оладжакъ.

20+Мысыр – пек гузель бир танадыр!
Шимальден онъа къаталакъ чибини учып келеята.
21Парагъа тутулгъан аскерлери –
бесленген бузавлар киби,
лякин олар да арткъа чевирилип,
турып оламайып, къачтылар.
Башларына беля куню кельди,
джеза вакъты якъынлашты!
22Мысыр, йылан киби, сызгъырып, кете,
ордулар келе,
орманны кесиджилер онъа къаршы
балталарынен чыкъалар.
23Орманыны кестилер, – дей РАББИ. –
Чытырман олса да, оны йыкътылар.
Олар сарынчкъадан чокъ,
саймагъа чареси ёкъ!
24+Мысыр къызы масхара олды,
шималь халкъынынъ къолуна берильди.

25+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Мына, Но шеэрининъ Амон алласыны, фыравунны, Мысырны, аллаларыны, падишаларыны, фыравуннен онъа ишангъанларыны джезалайджагъым. 26+Джанларыны къыдыргъан Вавилоннынъ падишасы Невукъаднеццаргъа ве онынъ хызметчилерине оларны береджегим. Лякин ондан сонъ, эвель куньлерде олгъаны дайын, адамлар кене Мысырда яшайджакъ.

27+– Сен исе, къулум Якъуп, къоркъма,
эй, Исраиль, отюнъ патламасын!

Бакъ! Мен сени узакъ мемлекеттен къуртараджагъым,
эвлятларынъны да эсирлик топрагъындан къайтараджагъым.

Якъуп арткъа къайтып, эсен-аман раат яшайджакъ
ве кимседен къоркъмайджакъ.

28+– Сен исе, къулум Якъуп, къоркъма, – дей РАББИ. –

Мен сеннен!

Сени къувалагъан эписи халкъларны ёкъ этеджегим,
сени исе бутюнлей ёкъ этмейджегим.

Сени адалетнен джезалайджагъым,
джезасыз сени къалдырмайджагъым.

47

Фелестинлилер акъкъында къарар

47^1+Фыравун Гъаза шеэрини урмаздан эвель, РАББИден Йирмея пейгъамберге фелестинлилер акъкъында бойле хабер кельди:

2+– РАББИ бойле дей:

Мына, шималь тарафтан сувлар юкселелер,
ташкъын бир дерья олып,
ер юзюни, устюндеки шеэрни
ве анда яшагъанларны къаплайджакъ.
О заман адамлар ярдымгъа чагъыраджакълар,
мемлекетте бутюн яшагъанлар аджджы агълайджакъ.

3Кучьлю атларнынъ котерген тапырдысы,
ат арабаларынынъ шаматасы,
копчеклернинъ гудюрдиси эшитиледжек.
Бабалары балаларына айланып бакъмайджакъ,
эллеринде кучь къалмайджакъ.

4+О куню фелестинлилернинъ эписине олюм келеджек,

Тир ве Сидоннынъ къалгъан ярдымджылары ёкъ этиледжек,

РАББИ Къафтор адасында къалгъан фелестинлилерни харап этеджек.

5Гъазада яшагъанларнынъ башлары тыраш этиледжек,

Ашкелон шеэринде сеслер эшитильмейджек.

Вадийде къалгъанлар!

Беденлеринъизни даа чокъ яралайджакъсызмы?

6+Вай-вай-вай, РАББИнинъ къылычы,
не заман ятышаджакъсынъ?

Къынынъа къайтып,
вазгеч ве тынчлан!

7+Амма ятышмакънынъ чареси бармы?

Ашкелон шеэринде ве денъиз ялысында яшагъанларны
уджюм этмеге РАББИ буюрды!

Оны анда РАББИ ёллады!

48

Моав акъкъында къарар

48^1+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, Моав акъкъында бойле дей:

– Вай-вай-вай, Нево шеэри!

О харап этильди!

Кирьятаим шеэри запт этилип,
масхара олды,
къалеси йыкъылып, масхара олды.

2Энди моавлыларнынъ шурети ёкъ олды;

Хешбон шеэринде:

«Айдынъыз, оларны халкълар арасындан ёкъ этейик», – деп,
оларгъа къаршы яманлыкъ япмагъа тюшюнелер.

Сен де, Мадмен шеэри, гъайып оладжакъсынъ!

Къылыч артынъдан келе!

3Хоронаим шеэринде:

«Зорбалыкъ! Эр шей харап этильди!» –
деп, ярдымгъа къычырып чагъыралар.

4Моав йыкъылды,
уфакъ балалары фигъан къопарды!

5+Лухит ерине котерильгенде,
токътамайып агълайлар!

Хоронаимден тюшкенде,
аджджы фигъанлар эшителер!

6+Къачынъыз, джанынъызны къуртарынъыз!

Чёльдеки тикенли чалыгъа ошайджакъсынъыз!

7+Ишлеринъе ве байлыгъынъа ишангъанынъ ичюн,
сен де запт этиледжексинъ,

Кемош алласы да озь руханийлеринен ве башлыкъларынен берабер
сюргюнликке кетеджек.

8+Ёкъ этиджи эр шеэрге келеджек,
бир шеэр къуртулмайджакъ.

Вадий гъайып оладжакъ,
тюзлюк бошап къаладжакъ, – дей РАББИ.

9– Моавнынъ къабирине чечек алып кетинъиз,
о мытлакъа бу яшайыштан кетеджектир[*],
шеэрлери къоркъунчлы шейге чевириледжек,
оларда ич кимсе яшамайджакъ.

10РАББИнинъ ишини абул-къубул эткен лянет олсун!

Къан тёкмектен къылычыны токътаткъан да лянет олсун!

11+Яшлыгъындан берли Моав къасеветсиз эди,
боткъасыны къыбырдатмагъан,
савуттан савуткъа тёкюльмеген шарап киби эди,
сюргюнликке кетмеди.
Онынъ ичюн дадыны джоймады,
къокъусы бозулмады.
12– Лякин, бакъынъыз, – дей РАББИ, –
ойле куньлер келеята ки,
оны тёкеджек адамларны ёллайджагъым.
Онынъ савутларыны бошатаджакълар,
бардакъларыны парлайджакълар.

13+Ишангъан Бет-Эль шеэри ичюн Исраиль халкъы насыл масхара олгъан олса,

Моав да Кемош алласы ичюн ойле масхара оладжакъ.

14Сизлер бошуна: «Бизлер кучьлю аскерлер,
дженкке азыр адамлармыз», – айтасынъыз.
15+Моав йыкъылды, шеэрлерине уджюм этильди,
энъ яхшы йигитлери къурбан кетти, –
дей Падиша, Ады – Ордуларнынъ РАББИсидир.
16Моав якъында гъайып оладжакъ,
белялар онъа ашыкъып якъынлаша!

17Къомшуларынынъ эписи ве адыны таныгъан эр кес,
агъланъыз!

«Къудрет таягъы, шуретли аса парчаланды», – денъиз.

18+Эй, Дивон шеэринде яшагъан къыз!
Шуретли еринъден тюш,
къуру топракъ устюнде отур;
Моавны ёкъ этиджи санъа келеджек,
къалелеринъни йыкъаджакъ.
19+Эй, Ароэрде яшагъан къыз!
Ёл кенарында тур да бакъ!
Къачкъан адамдан, къуртулгъан союндан:
«Не олды?» – деп сора.
20Моав масхара олды, харапланды.
Аджджы-аджджы агъланъыз,
Моавнынъ йыкъылгъаны акъкъында
Арнон вадийинде илян этинъиз.
21Тюзлюкке джеза кельди;
Холон, Яхца, Мефаат,
22Дивон, Нево, Бет-Диблатаим,
23Кирьятаим, Бет-Гъамул, Бет-Меон,
24Кериот, Боцра шеэрлери,
эм узакъ, эм якъын олгъан
Моав топрагъынынъ шеэрлери суд этильди.
25Моавнынъ такъаты кесильди,
кучю къырылды, – дей РАББИ.

26+Моавны сархошлатынъыз,

РАББИге къаршы котерильди де!

Къускъагъы ичинде ятсын,
масхара олсун.

27+Тутулгъан хырсызларнынъ устюнден киби,

Исраильнинъ устюнден кульмединъми?

Не ичюн онынъ акъкъында лаф эткенде,
башынъны салладынъ?

28+Эй, Моав адамлары!

Шеэрлеринъизни ташлап кетинъиз,
къаялар арасында сакъланынъыз!

Гогерджинлер киби олып,
тюпсюз чукъур устюнден юва япынъыз!

29+Моавнынъ гъурурлыгъы,
буюк къопайлыгъы,
онынъ озюни юксек туткъаны,
кибирлилиги ве магърурлыгъы акъкъында,
бурнуны котергени акъкъында эшиттик.

30– Мен онынъ арсызлыгъыны билем! – дей РАББИ. –

Макътангъаны да бош, ишлери де боштыр!
31+Онынъ ичюн Моав акъкъында агълайым,
бутюн Моав акъкъында фигъан къопарам,
Кир-Херес шеэри акъайлары артындан ынъранам.
32+Эй, Сивма шеэрининъ юзюмлиги,
сенинъ ичюн Язер халкъындан чокъ агълайджагъым!

Пытакъларынъ денъизнинъ башкъа тарафына узанып,

Язернинъ денъизине ете эди.

Ёкъ этиджи яз махсулларынъны,
пишкен юзюминъни ёкъ этти.

33Моавнынъ багъчасындан ве топрагъындан
къуванч ве шенълик алынды.

Юзюм сыкъкъан ерлерни шарапсыз къалдырдым;
кимсе къуванчнен къычырмайып, юзюм басмай.

Адамлар къычыралар, амма къуванчнен дегиль.

34+Хешбондан Элале шеэринедже ярдымгъа чагъыралар;

Цоардан Хоронаимгедже,

Эглат-Шелишьягъадже,
тап Яхац шеэрине баргъандже къычырувлар эшитиле,

Нимримнинъ сувлары да къуруйджакъ.

35Моавда ибадет тёпелеринде къурбан чалгъанларны,
озь аллаларына къокъулы отларны якъкъанларны ёкъ этерим,

– дей РАББИ.
36– Онынъ ичюн юрегим, къавал киби,
Моав ичюн инълей,
юрегим, къавал киби,
Кир-Херес адамлары ичюн агълай.
Бутюн къазангъан байлыгъы
гъайып олды.
37+Эр кеснинъ башы тыраш этильген,
сакъалы алынгъан,
эр кеснинъ къоллары яралангъан,
устьлерине чувал урбасы кийильген.
38+Моавнынъ эписи дамларында
ве эписи сокъакъларында тек агълав эшитиле.
Бегенмеген савутны киби,
Мен Моавны къырдым, – дей РАББИ.

39Моав йыкъылды. Адамлар аджджы-аджджы агълай.

Аркъасыны чевирип,
насыл масхаралыкъкъа огърады!

Чевре-четтекилернинъ эписи Моавны мыскъыллай,
о, оларгъа къоркъунчлы шей олды!

40+РАББИ бойле дей:

– Мына, бир къартал киби,
душман Моавгъа тез учаджакъ,

Моавнынъ устюнде къанатларыны ачаджакъ.

41+Моавнынъ шеэрлери алынаджакъ,
къалелери запт этиледжек.

Дерди туткъан къадын киби,
о куню кучьлю моавлылар къалтырайджакъ.

42РАББИге къаршы котерильгени ичюн,

Моав халкъларнынъ арасындан ёкъ оладжакъ.

43+Эй, Моавда яшагъанлар!

Къоркъу, чукъур ве къапкъан –
сенинъ къысметинъ! – дей РАББИ.

44+– Къоркъудан къачкъан чукъургъа тюшеджек,
чукъурдан чыкъкъан къапкъангъа тюшеджек!

Моавнынъ башына
джезалав йылыны ёллайджагъым, – дей РАББИ.

45+Къачакълар такъаттан кесилип,
Хешбон диварларынынъ талдасында токътадылар.
Амма Хешбондан атеш янды,
Сихоннынъ ортасындан алев чыкъты,
Моавнынъ четини,
инат адамларнынъ башларыны якъты.

46+Вай-вай-вай, Моав!

Кемошкъа табынгъан халкъ гъайып олды.

Огъулларынъ эсирликке кетти,
къызларынъ да алынды.

47+Амма сонъки куньлерде

Моавны эсирликтен къайтараджагъым, – дей РАББИ.

Моав акъкъында къарарнынъ сонъу.

49

Аммон акъкъында къарар

49^1+Аммон огъуллары акъкъында РАББИ бойле дей:

– Исраильнинъ огъуллары ёкъмы, аджеба?

Ёкъмы мирасчысы?

Ойле олса, не ичюн Милкъом алласы Гъад топрагъыны запт этти?

Не ичюн онъа ибадет эткенлер Гъаднынъ шеэрлеринде яшай?

2+Онынъ ичюн, – дей РАББИ, –
ойле куньлер келеяталар ки,
Аммон огъулларынынъ Рабба шеэринде
дженк давушлары эшитиледжек,
Рабба бакъымсыз байыргъа чевириледжек
янындаки шеэрлери якъыладжакъ,
ве исраиллилер эвельки сабыларына башлыкъ этеджеклер, – дей РАББИ.

3+– Эй, Хешбон, агъла!

Ай шеэри харап этильди!

Рабба къызлары, ярдымгъа чагъырынъыз,
чувал токъумаларына сарылып, агъланъыз,
къораларны бойлап юрюнъиз.

Милкъом алласы
руханийлери ве башлыкъларынен берабер
сюргюнликке кетеджек.

4+Вадийлеринънен не макътанасынъ?

Вадийинъ гъайып оладжакъ!

Эй, саткъын къыз!

Сен байлыгъынъа ишанып:

«Манъа къаршы ким чыкъып олур?» – дей эдинъ.

5Бутюн чевре-четинъден
башынъа дешет тюшюреджегим, –
дей Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы. –

Сизлерни къувалап, чевре-четке дагъытаджакълар,
къачкъанларны кимсе топлап оламайджакъ.

6+Сонъунда исе Аммон огъулларыны
эсирликтен къайтараджагъым, – дей РАББИ.

Эдом акъкъында къарар

7+Ордуларнынъ РАББИси Эдом акъкъында бойле дей:

– Энди Теман шеэринде акъыл къалмадымы?

Акъыллы адамларда огют биттими?

Икметлери бозулдымы?

8+Аркъаларынъызны чевирип, къачынъыз!

Къобаларда сакъланынъыз,
эй, Дедан топрагъында яшагъанлар!

Исавнынъ белясыны башларына тюшюреджегим.

Вакъты-саати кельди,

Мен Эдомны джезалайджагъым.

9Юзюм джыйгъанлар санъа кельсе эди,
мытлакъа бир къач салкъым къалдырыр эди.

Гедже хырсызлар кельсе эди,
керегини алыр эди.

10Мен исе Исавны чыр-чыплакъ этерим,
гизли ерлерини ачарым,
сакъланып оламайджакъ!

Эвлятлары, агъа-къардашлары, къомшулары –
эписи гъайып олды,
озьлери ёкъ олды.

11Оксюз балаларынъны ташлап кет,

Мен джанларыны сакъларым,

Манъа тул къадынларынъ да ишансын.

12+РАББИ бойле дей:

– Гъазабыма толу къадеден къабаатсызлар биле ичеджеклер.

Сен исе джезадан къачынаджакъсынъмы?

Ёкъ! Джезасыз къалмайджакъсынъ!

Гъазабыма толу къадеден мытлакъа ичеджексинъ!

13+Озюмнен ант этем, – дей РАББИ, –

Боцра шеэри харап ве масхара оладжакъ,
бакъымсыз олып, оны къаргъайджакълар,
эписи шеэрлери де эбедиен йыкъыкъ оладжакълар.

14РАББИден бир хабер алдым,
халкъларгъа хаберджи ёлланды:

«Топланынъыз да, онъа къаршы кетинъиз,
дженкке чыкъынъыз!»

15– Мен сени халкълар арасында уфакъ этерим,
адамлар санъа хор бакъаджакъ.
16+Сен къая чатлакъларында,
байыр тёпелеринде яшадынъ,
лякин шефкъатсызлыгъынъ ве юрек къопайлыгъынъ сени алдатты.

Сен, къартал киби,
юксек ерлерде юванъны яптынъ,
амма сени андан да ашагъы тюшюририм, – дей РАББИ.

17+– Эдом къоркъунчлы шейге чевириледжек,
янындан кечкен эр кес шашып къаладжакъ,
башына тюшкен беляларны корип,
тап сызгъырып аладжакъ!
18+Содом, Гомора ве чевредеки шеэрлер
насыл йыкъылгъан олса, – дей РАББИ, –
анда да кимсе ерлешмейджек,
инсан огълу анда яшамайджакъ.
19+Иорданнынъ чалылыгъындан
ешиль отлакъларгъа арслан чыкъкъаны киби,
Мен де апансыздан оларгъа атылып,
эдомлыларны къувалайджагъым,
ёлбашчыларыны джезаларым[*].
Манъа ошагъан ким бар?
Менден ким сорап олур?
Манъа къаршы тураджакъ ёлбашчы бармы?

20+Шунынъ ичюн Эдом акъкъында РАББИнинъ къарарыны,

Теман шеэринде яшагъанлар акъкъында ниетини эшитинъиз!

Керчектен де, къой-эчкилернинъ энъ уфакъларыны да хырсызлайджакъ,
яшагъан ерлерини бом-бош къалдыраджакълар.

21Йыкъылгъанларынынъ гудюрдисинден ер сарсыладжакъ,
ярдымгъа чагъыргъанларнынъ сеслери
тап Къызыл денъизге къадар эшитиледжек.

22+О, къартал киби, котерилип, тез учаджакъ,
къанатларыны Боцранынъ устюнде ачаджакъ.

Дерди туткъан къадын киби,
о куню кучьлю эдомлылар къалтырайджакъ.

Дамаск акъкъында къарар

23+Дамаск акъкъында.

Хамат ве Арпад шеэрлери масхара олды;
яман бир хабер эшитип,
рухтан тюштилер,
далгъалангъан денъиз дайын,
тынчланып оламайлар.
24+Дамаск такъаттан кесильди,
аркъасыны чевирип, къачмагъа азырланды,
къоркъу тюбюнде къалды,
дерди туткъан къадынны киби,
оны сыкъынты ве агъры сарды.
25Насыл олды да, шуретли шеэр,
къуванчымнынъ шеэри бакъымсыз къалды?
26+Яш огъланлары сокъакъларда ольдюриледжек,
о куню эписи аскерлери гъайып оладжакъ, –
дей Ордуларнынъ РАББИси.
27+– Дамаскнынъ диварларыны якъаджагъым,
атеш Бен-Хададнынъ сарайларыны ёкъ этеджек.

Кедар ве Хацор халкълары акъкъында къарар

28+Вавилон падишасы Невукъаднеццар ургъан Хацор падишалыкълары ве Кедар акъкъында РАББИ бойле дей:

– Турунъыз, Кедаргъа къаршы чыкъынъыз,
куньдогъуш тарафында яшагъанларны ёкъ этинъиз!

29+Чадырларынен къой-эчкилери тутуладжакъ,
чадыр перделери, савут-сабалары ве девелери алынаджакъ;
оларгъа: «Орталыкъны къоркъу къаплады!» – деп къычыраджакълар.

30Къачынъыз, долашынъыз,
терен чукъурларда сакъланынъыз,
эй, Хацор адамлары, – дей РАББИ. –
Вавилон падишасы Невукъаднеццар
сизге къаршы къарар чыкъарды,
яманлыкъ япмагъа тюшюнди.

31+Турунъыз, эсен-аман, гъамсыз-къасеветсиз
яшагъан халкъкъа къаршы чыкъынъыз, – дей РАББИ. –

Оларнынъ не къапулары, не килитлери бар,
олар озьлери яшайлар.
32+Девелери гъаниметке алынаджакъ,
къой-эчкилернинъ чокъусы хырсызланаджакъ.
Зулюф сачларыны къыркъкъанларны
ернинъ дёрт тарафына дагъытаджагъым,
эр тарафтан оларгъа беля кетиреджегим, – дей РАББИ.

33+Хацор шакъалларнынъ яшагъан ери оладжакъ,
эбедий сахрагъа чевириледжек,
анда кимсе ерлешмейджек,
инсан огълу анда яшамайджакъ.

Элам мемлекети акъкъында къарар

34+Цидкия Ехудада падишалыкъ этип башлагъанда, РАББИден Йирмея пейгъамберге Элам акъкъында бойле хабер кельди:

35– Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

Бакъынъыз! Мен Эламнынъ яйыны,
эсас кучюни къыраджагъым.
36+Коклернинъ дёрт тарафындан
Эламгъа къаршы дёрт ель кетиреджегим,
Эламны алып, чевре-четке дагъытаджагъым.
Къувалангъан эламлылар
чешит тюрлю халкъларнынъ арасында ерлешеджеклер.

37+Ойле япарым ки,
эламлылар душманлары огюнде къоркъаджакълар,
джанларыны къыдыргъанларнынъ огюнде
оларнынъ отьлери патлайджакъ,
оларгъа яман беляны, ачувымнен гъазабымны тюшюреджегим, –
дей РАББИ. –
Артларындан къылычны ёллайджагъым,
оларны бутюнлей ёкъ этеджегим.
38Эламда тахтымны къояджагъым,
андаки падишаны ве башлыкъларны ёкъ этеджегим, – дей РАББИ.

39+– Амма сонъки куньлерде

Эламны эсирликтен къайтараджагъым, – дей РАББИ.

50

Вавилон акъкъында къарар

50^1+Вавилон ве къасдийлилернинъ топрагъы акъкъында РАББИнинъ Йирмея пейгъамбернен берильген хабери:

2+– Халкъларгъа хабер этинъиз ве бильдиринъиз!

Байракъ котерип, илян этинъиз, гизлеменъиз!
«Вавилон алынды, – айтынъыз, –
Бел алласы масхара олды,
Меродакъ алласы йыкъылды,
путлары масхара олды,
аллалары чиль-парча олды».
3+Шимальден онъа къаршы бир халкъ котерильди,
о, онынъ топрагъыны бакъымсыз этеджек,
анда не адамлар, не айванлар яшайджакъ,
эписи долашып кетеджек.

Эсирликтен къайтув акъкъында

4+– О куньлерде ве о заманларда, – дей РАББИ, –

Ехуда огъулларынен берабер Исраиль огъуллары келеджек,
агълап-сызлап юреджеклер,
РАББИни, оларнынъ Алласыны, къыдыраджакълар.
5+Сионгъа кеткен ёл акъкъында сорайджакълар,
юзьлерини онъа тараф чевирип:
«Айдынъыз, РАББИге къошулайыкъ,
эбедий унутылмыз васиетини къабул этейик», – дейджеклер.

6+– Халкъым гъайып олгъан къойлар киби эди,
чобанлары оларны ёлдан урдылар,
дагъларда дагъыттылар;
олар дагъ-байыр долашып,
тургъан ерлерини унуттылар.
7Оларны тапкъан эр кес оларны ашай эди,
оларны хорлагъанлар:
«Бизлер къабаатлы дегильмиз!
Олар озьлери РАББИнинъ огюнде гуна яптылар,
адалет чокърагъы, баба-деделерининъ ишанчы огюнде,

РАББИнинъ огюнде гуна ишледилер», – дей эдилер.

8+Вавилондан къачынъыз,
къасдийлилернинъ топрагъындан кетинъиз,
къойларнынъ башында текелер киби олунъыз.

9+Мына, Мен буюк халкъларны котерип ве топлап,
оларны шималь топрагъындан Вавилонгъа кетиреджегим.

Олар шеэрге къаршы ерлешип,
оны запт этеджеклер.

Окълары – уста аскерлер кибидир,
бири гъаниметсиз къайтмайджакъ.

10Къасдийлилернинъ мемлекети оларнынъ гъанимети оладжакъ,
оны чайпагъанлар малына тояджакълар, – дей РАББИ.

11Сизлер шенъленип, къувана эдинъиз,
Меним топрагъымны харап эттинъиз.
Таналар киби, отлакъ устюнде
къуванчнен секире эдинъиз,
дженк атлары дайын, кишней эдинъиз.
12Сизинъ ананъыз пек утанаджакъ,
сизни тапкъан къадын масхара оладжакъ.
Бакъынъыз! О халкъларнынъ келеджеги – сахра,
къуру топракъ ве сувсуз чёльдир.

13+РАББИнинъ гъазабындан анда кимсе яшамайджакъ,
о, бакъымсыз ерге чевириледжек.

Вавилоннынъ янындан кечкен эр кес шашып къаладжакъ,
беляларыны корьген сызгъырып аладжакъ.

14+Вавилоннынъ чевресинде сырагъа тизилинъиз;
яйны чеккенлернинъ эписи,
окъларны аджымаздан, онъа атынъыз!

О, РАББИге къаршы гуна ишледи.

15+Эр тарафтан онъа къаршы багъырынъыз!

Шеэр ярдым сорай, амма къуллелери бозулды,
диварлары ерге йыкътырылды.

Бу – РАББИнинъ джезасы!

Оны джезаланъыз!

О насыл япкъан олса,
сиз онъа да айны япынъыз!

16+Вавилонда эм сачкъанларны,
эм оракъ вакътында берекет джыйгъанны ёкъ этинъиз.

Гъайып этиджи къылычтан къоркъып,
эр бири озь халкъына къайтсын,
эр бири озь топрагъына къачсын.

Исраильнинъ къайтувы акъкъында

17+Исраиль – дагъылгъан къойлар кибидир,
оларны арсланлар къувалады.
Эвель Ашшурнынъ падишасы оны ашай эди,
бу сонъкиси исе,
Вавилон падишасы Невукъаднеццар
онынъ кемиклерини къырды.

18+Онынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Мына, Ашшурнынъ падишасыны насыл джезалагъан олсам,

Вавилон падишасыны ве онынъ мемлекетини де ойле джезаларым.

19+Исраильни отлагъына къайтараджагъым,
ве о, Къармел дагъларында ве Башан еринде отлайджакъ.

Эфраим ве Гилад дагъларында
джаныны тойдураджакъ.

20+О куньлерде ве о заманларда, – дей РАББИ, –

Исраильнинъ къабаатыны къыдырсалар да,
о, ич бир ерде олмайджакъ;
Ехуданынъ гуналарыны къыдырсалар да,
оларны тапамайджакълар.
Мен сагъ къалдыргъанларымны багъышлайджагъым.

21+Мератаим топрагъына къаршы дженкнен кет,

Пекъод адамларыны джезала,
оларны ольдюр, артларындан бир шей къалдырма, – дей РАББИ. –

Мен санъа бутюн буюргъанларымны беджер.

22+Мемлекетте дженк шаматасы эшитиле,
орталыкъ пек харап этиле.

23+Бутюн ер юзюни ургъан токъмакъ къырылды,
чиль-парча олды!

Халкълар арасында Вавилон къоркъунчлы шейге чевирильди!

24Сенинъ ичюн къапкъан къойдым, Вавилон,
бильмезден, сен къапкъангъа тутулдынъ!

РАББИге къаршы чыкъкъанынъ ичюн,

Сени тапып туттылар!

25+РАББИ озь силяханесини ачты,
андан гъазабынынъ силяларыны алды,
Рабби, Ордулар РАББИсининъ
къасдийлилернинъ мемлекетинде япаджакъ иши бар.

26Эписи тарафлардан онъа барынъыз,
анбарларыны ачынъыз,
богъдай кебени киби, эписини бир ерге топланъыз,
оны бутюнлей ёкъ этинъиз,
ондан бир шей къалдырманъыз.

27Эписи бугъаларыны ольдюринъиз,
союлмагъа кетсинлер!

Башларына беля!

Оларнынъ куню,
джеза аладжакъ заманлары кельди!

28+Вавилон топрагъындан къуртулгъанларнынъ,
къачкъанларнынъ сеслери эшитиле.
Олар Сионда РАББИнинъ джезасы акъкъында,

Сарайы ичюн Алламызнынъ джезасы акъкъында хабер этелер.

29+Вавилонгъа къаршы эписи окъчуларны чагъырынъыз!

Онынъ чевресинде ордунен ерлешинъиз,
андан кимсе къачып къуртулмасын.
Ишлерине коре акъларыны беринъиз,
о, насыл арекет эткен олса,
онъа да айнысыны япынъыз.
О, РАББИге, Исраильнинъ Азизине къаршы
арсызлыкънен котерильди.

30+Шунынъ ичюн яш огъланлары сокъакъларында сериледжек,
эписи аскерлер о куню ёкъ этиледжеклер, – дей РАББИ.

31– Бакъ, Мен санъа къаршы чыкъам, эй, макътанчакъ!

– дей Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы. –
Сенинъ кунюнъ,
джеза вакътынъ кельди.
32+Макътанчакъ сюрюнир ве йыкъылыр,
оны кимсе котермейджек.
Шеэрлерини атешке береджегим,
бутюн чевресини якъып ёкъ этеджек.

33+Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Исраильнинъ ве Ехуданынъ огъулларыны хорлайлар;
исраиллилерни ве ехудалыларны эсирликке алгъанлар оларны эсирликте туталар,
йибермеге истемейлер.

34Амма оларнынъ Къуртарыджысы кучьлюдир,

Онынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИси.

О, оларнынъ ишини мытлакъа чезеджек,
топракъларына раатлыкъ береджек,

Вавилонда яшагъанларны сарсытаджакъ.

35– Къасдийлилерге ве Вавилонда яшагъанларгъа,
башлыкъларгъа ве акъыллы адамларгъа къаршы
къылыч котерильди! – дей РАББИ.

36– Ялан пейгъамберлерге къаршы къылыч котериледжек,
ве олар акъылдан таяджакълар.

Аскерлерине къаршы къылыч чыкъаджакъ,
ве олар рухтан тюшеджеклер.

37+Атларына ве арабаларына къаршы,
араларында яшагъан чешит халкъларгъа къаршы къылыч котериледжек,
ве олар къадынлар киби оладжакълар.
Байлыкълары устюне къылыч котерильген,
шу байлыкълар хырсызланаджакъ.
38+Сувларына къургъакълыкъ келеджек,
ве олар сувсуз къаладжакъ;
бу – путлар топрагъыдыр,
къоркъунчлы путлардан олар делиреджеклер.

39+Анда чёль махлюкълары шакъалларнен бирликте,
ве девекъушуларнынъ балалары яшайджакъ.

Эбедиен ич кимсе анда яшамайджакъ,
несильден несильге топракъ адамсыз къаладжакъ.

40+Алла Содомнен Гомораны ве къомшу шеэрлерини
насыл йыкъкъан олса, – дей РАББИ, –
мында да бир адам яшамайджакъ,
инсан огълу ерлешмейджек.

41+Бакъынъыз! Шимальден бир халкъ,
буюк бир миллет келе.
Ернинъ кенарларындан
чокъ падишалар котерилелер,
42къолларында яй ве мызракъ туталар,
олар шефкъатсыз ве мераметсиздир.
Сеслери, денъиз киби, шамата къопаралар;
аскерлер атларында секирелер,
бир адам киби, сыра-сыра тизилелер,
санъа къаршы, эй, Вавилон халкъы,
дженкнен чыкъалар.

43+Вавилон падишасы олар акъкъында хабер алды,
ве эллеринде такъат къалмады.

Оны агъры сарды,
ве догъургъан къадынны киби,
оны дерди тутты.

44+Иорданнынъ чалылыгъындан
ешиль отлакъларгъа арслан чыкъкъаны киби,

Мен де апансыздан оларгъа атылып,
къасдийлилерни къувалайджагъым,
ёлбашчыларыны джезаларым[*].

Манъа ошагъан ким бар?

Менден ким сорап олур?

Манъа къаршы тураджакъ ёлбашчы бармы?

45+Шунынъ ичюн Вавилон акъкъында РАББИнинъ къарарыны,
къасдийлилернинъ топрагъы акъкъында ниетини эшитинъиз!

Керчектен де, къой-эчкилернинъ энъ уфакъларыны да хырсызлайджакъ,
яшагъан ерлерини бом-бош къалдыраджакълар.

46Вавилон йыкъылувынынъ гудюрдисинден ер сарсыладжакъ,
ярдымгъа къычырувларнынъ сеслери
халкъларнынъ арасында эшитиледжек.

51

Вавилоннынъ йыкъылувы

51^1+РАББИ бойле дей:

– Бакъынъыз! Мен Вавилонгъа ве Лев-Камайгъа[*] къаршы
ёкъ этиджи ельни котереджегим.

2Вавилонгъа къаршы ябанджыларны ёлларым да,
орманда богъдайны савургъан киби, олар оны савураджакълар,
топрагъыны бошатаджакълар,
яман беля кельген куню онъа эр тарафтан уджюм этеджеклер.

3Окъчугъа яйны тартмагъа
ве зырх киймеге ёл берменъиз,
йигитлерини аджыманъыз,
эписи аскерлерини ёкъ этинъиз.

4+Къасдийлилернинъ топрагъында ве шеэрнинъ сокъакъларында ольдюрильгенлер ве окънен яралангъанлар ятаджакълар.

5+Алла, Ордуларнынъ РАББИси, Исраильни ве Ехуданы ташлап кетмеди;

Исраильнинъ Азизи огюнде топракълары гуналаргъа толу олса да,
олар тул къадын олмадылар.

6+Вавилон шеэринден къачынъыз,
эр биринъиз джанынъызны къуртарынъыз,
ёкъса Вавилоннынъ акъсызлыгъы ичюн гъайып оладжакъсынъыз!

О вакъыт РАББИ оны джезалайджакъ,
къазангъанына коре къаршылыкъ береджек.
7+Вавилон РАББИнинъ элинде
алтын савут киби эди;
о, бутюн ер юзюни сархошлатты.
Халкълар ондан шарап ичип,
акъылындан айырылдылар.

8+Вавилон апансыздан йыкъылып, чиль-парча олды!

Артындан агъланъыз,
яралары ичюн мелем алынъыз,
бельки о, яхшы олур.

9– Биз Вавилонны бакъа эдик,
амма о, яхшы олмады.
Айдынъыз, оны ташланъыз,
эр биримиз озь топрагъымызгъа кетейик.
Онынъ акъкъындаки къарар
коклерге тараф котерилип,
булутларгъа къадар етти.

10РАББИ бизни къорчалап, акълады,
айдынъыз, кетейик,

Сионда Алламыз РАББИмизнинъ ишлерини хабер этейик.

11+Окъларынъызны къайранъыз,
окълукъларынъызны толдурынъыз.

РАББИ Мадай падишаларынынъ рухуны къозгъады,

Вавилонны ёкъ этмеге ниетленди.

РАББИ оны джезалай,

Озь Сарайы ичюн джезалай.

12Вавилон диварларынынъ къаршысында байракъ котеринъиз,
сакъчыларны къавийлештиринъиз,
къаравулларны ерлештиринъиз,
къапкъанларны азырланъыз.

РАББИ Вавилоннынъ халкъы акъкъында не айткъан олса,
тюшюнгенини ерине кетирир.

13+Сен буюк сувлар янында яшайсынъ,
байлыгъынъ пек буюк олды!

Сонъунъ кельди,
ачкозьликнинъ заманы толды.

14+Ордуларнынъ РАББИси Озюнен ант этти:

– Сарынчкъалар киби, адамлар сени толдураджакълар,
санъа къаршы къычыраджакълар!

Аллагъа шан-шурет бильдирген гимн

15+Рабби Озь кучюнен ерни яратты,
акъылынен дюньяны пекитти,
анълавынен коклерни джайды.
16+О гудюрдесе, коктеки сувлар шувулдар,
ер юзюнинъ кенарындан О, булутларны кетирир,
ягъмур арасында яшын яратыр,
анбарларындан ель уфюртир.
17+Эр бильгисиз адам акъылсыздыр;
путларны яраткъан уста утаныр;
онынъ ириткени – ялан, онда рух ёкътыр.
18Олар бош, кулькюнчли бир шейдир,
джеза вакъты кельгенде, олар ёкъ оладжакълар.
19+Якъупнынъ пайы исе оларгъа ошамаз.
Алла эр шейни яратты,
ве Исраиль – Онынъ шахсий халкъы.
Алланынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИси.

Раббининъ токъмагъы

20+Сен меним токъмагъым, дженк алетимсинъ!

Сеннен халкъларны урдым,
сеннен падишалыкъларны харап эттим.

21Сеннен атнен атлыны йыкътым,
сеннен эм дженк арабасыны, эм арабаджыны урдым.

22Сеннен акъайны ве апайны урдым,
сеннен эм яшны, эм къартны урдым,
сеннен эм йигитни, эм къызны урдым.
23Сеннен чобанны ве айванларыны урдым,
сеннен топракъны ишлегенни ве малыны урдым,
сеннен виляет башларыны ве акимлерни урдым.

Вавилоннынъ джезасы

24– Козюнъиз огюнде Сионда бутюн яманлыкъ эткенлери ичюн, Вавилонгъа ве къасдийлилернинъ топрагъында яшагъанларнынъ эписине къазангъанларыны берерим, – дей РАББИ.

25– Мен санъа къаршым, эй, олюм дагъы! – дей РАББИ. –

Сен бутюн ерни гъайып эткенинъ ичюн,
санъа къаршы къолумны котеририм,
сени къаялардан ашагъы авдарырым,
якъылгъан бир дагъгъа чевиририм.

26Коше ве темель ичюн сенден ташлар алынмайджакъ,
эбедиен бакъымсыз оладжакъсынъ, – дей РАББИ.

27+Ер юзюнде байракъны котеринъиз!

Халкълар арасында боразан чалынъыз!

Вавилонгъа къаршы дженк этмек ичюн халкъларны айырып элялланъыз.

Онъа къаршы Арарат, Минний ве Ашкеназ падишалыкъларыны чагъырынъыз,
онъа къаршы бир ёлбашчыны къоюнъыз,
къоркъунчлы сарынчкъа киби, атларны топланъыз.

28+Онъа къаршы халкъларны багъышланъыз,
Мадай падишаларыны,
виляет башлыкъларыны ве эписи акимлерини,
къолларындаки бутюн мемлекетлерни айырып элялланъыз.

29+Ер юзю сарсыла ве титрей,
РАББИнинъ ниети ерине келе,
Вавилон топрагъы бакъымсыз,
адамсыз ер оладжакъ.

30+Вавилоннынъ аскерлери дженк этмектен вазгечти,
къалелеринде отуралар,
кучьлери битти-тюкенди,
къадынлар киби такъатсыз олдылар.
Эвлери атешке берильди,
мандаллары къырылды.
31Чапар чапаргъа,
хаберджи хаберджиге хабер этип,
Вавилоннынъ падишасына бильдирелер:
Шеэр эр тарафтан запт этильди,
32дерьянынъ сай ерлери тутулды,
къалелери[*] атешке берильди,
аскерлери къоркъу тюбюнде къалды.

33+Ордуларнынъ РАББИси, Исраильнинъ Алласы, бойле дей:

– Вавилон къызы – басылаяткъан арман кибидир,
аз къалды да, оракъ вакъты келеджек.

34+– Вавилон падишасы Невукъаднеццар
мени ашай, кемире эди.
Аждерха киби, мени ашады,
бош савуткъа чевирди;
къарныны татлы ашларымнен толдурды,
сонъ мени къусты.
35Бедениме япылгъан зорбалыкъ
Вавилонгъа этильсин, – дейджек Сион халкъы. –

Тёкюльген къаным къасдийлилернинъ башында олсун, – дейджек Ерусалим.

Рабби Исраильге ярдым эткени акъкъында

36+Онынъ ичюн РАББИ бойле дей:
– Бакъынъыз! Мен сенинъ даванъны чезерим,
сенинъ тарафынъны тутып, оны джезаларым,
денъизини харап этерим,
чокъракъ сувларыны къурутырым.

37+Вавилон таш обасы, шакъалларнынъ ювасы оладжакъ,
бакъымсыз ве адамсыз къаладжакъ,
къоркъунчлы шейге чевириледжек.
38+Арсланлар дайын, къычыралар,
яш арсланлар киби, ырылдайлар.
39Амма олар къызышкъанларында,
Мен оларгъа байрам япып,
эписини сархош этеджегим.
Олар кейфленип,
эбедий юкъугъа даладжакълар
ве уянмайджакълар, – дей РАББИ.

40– Къозуларны, къочкъарларны ве текелерни киби,
оларны соймагъа алып кетерим.

Вавилоннынъ такъдири

41– Шешах[*] насыл алынды!

Бутюн ер юзюнинъ шурети запт этильди!

Халкълар арасында Вавилон насыл бакъымсыз олды!

42Денъиз Вавилонны басты,
къабаргъан далгъалар оны къаплады.
43+Шеэрлери бакъымсыз къалды,
сувсуз топракъкъа, бош чёльге, адамсыз ерге чевирильди;
инсанлар ондан кечмейджек.

44+Вавилонда Бел путуны джезалайджагъым,
юткъаныны къустураджагъым.

Энди халкълар мында кельмейджек,

Вавилоннынъ диварлары биле йыкъыладжакъ.

45+– Ортасындан чыкъ, эй, халкъым!
эр биринъиз РАББИнинъ алевли гъазабындан
джанынъызны къуртарынъыз.
46Ер юзюнде эшитильген хаберлерден
тавшан юрек олманъыз, къоркъманъыз.
Бир йыл бир хабер даркъалыр,
келеджек йылы – башкъасы:
«Ер юзюнде зорбалыкъ,
падишагъа къаршы падиша чыкъа!»
47+Динъленъиз! Ойле куньлер келеджек ки,
Мен Вавилон путларыны джезалайджагъым,
бутюн мемлекети масхара оладжакъ,
ольдюрильгенлер ерге тюшеджек.

48+Вавилонгъа шимальден ёкъ этиджилер келеджек,
ве ер, кок ве оларда олгъан эр шей къуванаджакълар, – дей РАББИ.

49Вавилон исраиллилерни ольдюргени ичюн,

Вавилонда да бутюн мемлекет бою ольдюрильгенлер ятаджакъ.

Вавилон сакинлерининъ келеджеги акъкъында хабер

50Эй, къылычтан къуртулгъанлар!

кетинъиз, токътаманъыз!

Даа узакъта олгъанда, РАББИни акъылынъызда тутунъыз,

Ерусалим акъкъында тюшюнинъиз.

51+Бизни яманлагъанларда, утана эдик;
ябанджылар РАББИ Эвининъ азиз ерлерине киргенде,
масхаралыкъ бетлеримизни къаплады.

52+Онынъ ичюн ойле куньлер келеята ки, – дей РАББИ, –

Мен путларыны джезалайджагъым,
бутюн мемлекетинде яралылар ынъранаджакълар.
53+Вавилон коклерге котерильсе де,
юксекликте къалесини къавийлештирсе де,
эписи бир онъа Менден
ёкъ этиджилер келеджек, – дей РАББИ.

54+Вавилонда ярдымгъа чагъыралар,
къасдийлилернинъ топрагъы буюк харабеге огърады.

55РАББИ Вавилонны йыкъаджакъ,
къопай сесини кеседжек.
Буюк сувлар киби, далгъалары шувулдай,
шаматалы сеслери гудюрдей.
56+Вавилонгъа къаршы ёкъ этиджи чыкъаджакъ,
кучьлю аскерлери алынаджакъ,
яйлары къырыладжакъ.
РАББИ, джезалагъан Алла,
эр кеске акъларыны береджек.

57Вавилоннынъ башлыкъларыны, акъыллы адамларыны,
виляет башлыкъларыны, акимлерини
ве аскерлерини сархош этерим де,
эбедий юкъугъа даладжакълар
ве бир даа уянмайджакълар, – дей Падиша,
Онынъ Ады – Ордулар РАББИсидир!

58+Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Вавилоннынъ къалын диварлары
темелине къадар йыкъыладжакъ,
юксек араба къапулары якъыладжакъ.
Халкълар бошуна чалыштылар,
миллетлер нафиле къыйналдылар,
эр шей янаджакъ!

59+Цидкия Ехудада дёртюнджи йыл падишалыкъ эткенде, Йирмея пейгъамбер Махсеянынъ торунына, Нериянынъ огълу Сераягъа бойле хабер этти. Серая, Цидкиянынъ баш вазифедары олып, о вакъыт онен берабер Вавилонгъа кете эди. 60Йирмея Вавилоннынъ башына келеджек бутюн беляларны бир китапкъа язды. Оларнынъ эписи, Вавилон акъкъында бутюн сёзлер, мында язылгъандыр. 61Йирмея Сераягъа:

– Вавилонгъа кельгенде, бакъ, бутюн бу язылгъан шейлерни окъу, – деди, 62+– ве айт: «Я РАББИ! Бу ерни ёкъ этеджегинъни, ичинде не инсан, не айван къаладжагъыны, о ер эбедиен бакъымсыз оладжагъыны айттынъ».

63+Бу кягъытны окъугъан сонъ, онъа бир таш багълап, Фират дерьясынынъ ортасына фырлат. 64Сонъ айт: «Вавилон да бойле батып кетеджек, ве Мен онынъ башына тюшюрген белядан ич бир вакъыт котерип олмайджакъ, асыл такъаттан кесиледжек».

Йирмеянынъ сёзлери мында бите.

52

Ерусалимнинъ йыкъылувы

52^1+Цидкия падиша олгъанда, 21 яшында эди. О, Ерусалимде 11 йыл девамында падишалыкъ этти. Анасы – Ливна шеэринден олгъан Йирмеянынъ къызы Хамутал. 2РАББИнинъ огюнде Ехояким киби, Цидкия ярамай шейлер япып яшады. 3+РАББИ Ерусалимге ве Ехудагъа гъазаплангъаны ичюн, оларны Озюнден ред этти.

Цидкия Вавилон падишасына къаршы котерильди. 4+Цидкия докъузынджы йыл падишалыкъ эткенде, онунджы айынынъ онунджы кунюнде Вавилон падишасы Невукъаднеццар бутюн ордусынен Ерусалимге кельди ве оны сарып алды. Шеэрнинъ чевре-четине уджюм обаларыны обалады. 5Шеэр Цидкия падишалыгъынынъ 11-инджи йылына къадар алкъада къалмакъта эди.

6Дёртюнджи айнынъ докъузынджы кунюнде шеэрдеки ачлыкъ пек къуветленди, халкъта отьмек уфагъы биле къалмады. 7Душман шеэрге сокъулды. Геджеси аскерлернинъ эписи шеэрден кетип, падиша багъчасынынъ янындаки эки дивар арасында олгъан араба къапусындан чыкъып къачтылар. Къасдийлилер исе шеэрнинъ этрафында тура эдилер. Падиша Арава ёлунен къачып кетти. 8Къасдийлилер ордусы падишанынъ артындан къувалап, Ерихон тегизликлеринде Цидкиянынъ артындан еттилер. Падишанынъ бутюн ордусы къачып дагъылды. 9+Къасдийлилер падишаны тутып, Вавилон падишасына, Хамат топрагъындаки Ривла шеэрине кетирдилер. Анда оны суд эттилер. 10+Сонъ Вавилоннынъ падишасы Ривла шеэринде Цидкиянынъ козю огюнде огъулларыны ве эписи Ехуданынъ башлыкъларыны къылычнен ольдюртти. 11+Цидкиянынъ козьлерини ойдылар, аягъыны-къолуны бакъыр зынджырнен багъладылар, ве Вавилон падишасы оны Вавилонгъа алып кетти ве ольгендже аписханеде тутты.

Харамнынъ виран этильмеси

12+Бешинджи айнынъ онунджы кунюнде, Вавилон падишасы Невукъаднеццар 19-ынджы йыл падишалыкъ эткенде, Вавилон падишасынынъ огюнде тургъан хызметчи, къаравуллар башлыгъы Невузарадан, Ерусалимге кельди. 13+О, РАББИнинъ Сарайыны, падишанынъ эвини ве Ерусалимдеки эвлернинъ эписини якъты. Эр бир буюк эвни о, атеште якъты. 14+Къаравуллар башлыгъынен кельген бутюн къасдийли ордусы Ерусалимнинъ диварларыны йыкъты. 15Сонъ къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан фукъарелерни, шеэрде къалгъан халкъны да, Вавилон падишасы тарафына кечкен адамларны да, башкъа къалгъан адий халкъны да шеэрден сюргюн этти. 16Къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан ялынъыз энъ фукъаре халкънынъ бир къач адамларыны топракъны ишлемеге ве багъчаджылыкъ япмакъ ичюн къалдырды.

17+Къасдийлилер РАББИнинъ Сарайы янындаки бакъыр колонналарны, буюк аякъларны ве РАББИнинъ Сарайындаки «Денъиз» адландырылгъан бакъыр хавузны парлап, бутюн бакъырыны Вавилонгъа алып кеттилер. 18+Ибадетте къулланылгъан легенлер, куречиклер, мельте макъаслары, чанакълар, лотоклар ве бутюн бакъыр савутларны алдылар. 19Къаравулларнынъ башлыгъы алтындан ве кумюштен япылгъан легенлер, комюр табакълары, чанакълар, къопкъалар, къандиллер, лотоклар ве мешребелерни алды. 20+Ондан гъайры эки дане колоннанынъ бакъыры, бир дане «Денъиз»нинъ, РАББИнинъ Эви ичюн Сулейман яптыргъан аякълар олгъан он эки бугъанынъ бакъыры, бутюн бу бакъыр шейлернинъ агъырлыгъы эсапсыз эди. 21+Эр колоннанынъ юксеклиги докъуз метр, чевреси алты метр эди. Эр бирининъ къалынлыгъы дёрт пармакъ[*] эди, ичи де бош эди. 22Устюнде бир бакъыр капитель бар эди. Капительнинъ юксеклиги эки бучукъ метр[*] эди. Капительнинъ чевре-четиндеки нарлар ве агъ бутюни бакъырдан эди. Экинджи колонна да биринджиси киби нарлы эди. 23Чевре-четинде 96 нар бар эди, агънынъ чевресинде исе, умумен 100 нар бар эди.

Ехуданынъ озь топрагъындан сюргюн этильмеси

24+Къаравулларнынъ башлыгъы руханийлернинъ башлыгъы олгъан Сераяны, экинджи руханий Цефаньяны ве къапуда къаравул тургъан учь адамны алды. 25Шеэрден о, аскерлернинъ башлыгъы олгъан бир везирни, шеэрде тапылгъан падишанынъ еди меслеатчысыны, халкъны аскерликке яздыргъан баш арбий языджысыны ве шеэрде тапылгъан халкъ арасындан 60 адамны алды. 26Къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан оларны алып, Ривла шеэрине, Вавилон падишасына кетирди. 27Вавилон падишасы оларны Хамат топракъларындаки Ривлада ольдюрди. Бойледже, Ехуда озь топракъларындан узакъ ерлерге сюргюн этильди.

28+Единджи йылында Невукъаднеццар 3 023 ехудалыларны сюргюн этти. 29Невукъаднеццарнынъ 18-инджи йылында Ерусалимден 832 джан сюргюн этильди. 3023-юнджи йылында къаравулларнынъ башлыгъы Невузарадан 745 джан ехудалыны сюргюн этти. Эписи оларакъ 4 600 джан олды.

31+Эвил-Меродакъ Вавилоннынъ падишасы олды. Озь падишалыгъынынъ биринджи йылында, Ехуда падишасы Ехоякиннинъ сюргюндеки 37-нджи йылында, 12-нджи айында, айнынъ 25-инджи кунюнде, о, Ехуданынъ падишасы олгъан Ехоякинни юксельтти ве зиндандан чыкъарды. 32Онен яхшы лакъырды этти ве онынъ тахтыны башкъа Вавилонгъа кельген падишаларнынъ тахтындан юксек къойды. 33Ехоякин озь зиндан урбаларыны денъиштирди ве бутюн яшайышы девамында падишанынъ софрасындан ашады. 34Вавилоннынъ падишасындан онъа эр кунь, тап олюм кунюне къадар, омюрбою ашамалыкъ-ичмелик берильди.

* 2.25 Я да «Ороспулыкътан къачын, ёкъса ялынаякъ юреджексинъ, богъазынъ да сувсузлыкътан къуруйджакъ».

* 12.5 Я да «Иордандаки сув ташкъынында».

* 13.4 Я да «Фират дерьясына».

* 15.7 Я да «Мен оларны сенекнен бутюн ер юзюне савурырым».

* 15.12 Я да «Демир насыл этип, шимальден кельген демирни ве бакъырны къыраджакъ?»

* 19.2 Къ. еуд. «Харшит Къапусына».

* 20.3 Пашхур – къ. еуд. бу сёзнинъ айтылувы «орталыкъ аманлыкъ ичинде» манасыны анълата. Магор-Миссавив – къ. еуд. бу ибаренинъ айтылувы «орталыкъны къоркъу къаплады» манасыны анълата.

* 25.26 Мында Вавилон козьде тутула. Даа 51.41 бакъ.

* 27.1 Базы къадимий эльязмалар бу ерде «Ехояким» адыны берелер.

* 31.32 Я да «Мен оларнынъ ишанчлы акъайы олгъаныма бакъмадан».

* 32.9 Он еди кумюш – къ. еуд. «еди шекель кумюш ве он кумюш».

* 37.12 Я да «халкънынъ арасында топракъ пайыны алмакъ ичюн».

* 40.5 Я да «Йирмея кетмезден эвель, Навузарадан къошты».

* 43.12 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Чобан устюне урбасыны кийген дайын, Невукъаднеццар да устюне Мысыр топрагъыны киеджек».

* 43.13 Бет-Шемеш – Гелиополис шеэри; къ. еуд. бу ад «Кунеш Эви» манасыны анълата.

* 48.9 Я да «учып кетсин деп, Моавгъа къанат беринъиз».

* 49.19 Я да «сайлагъан адамымны оларгъа ёлбашчы этерим».

* 50.44 Я да «сайлагъан адамымны оларгъа ёлбашчы этерим».

* 51.1 Лев-Камай – къ. еуд. бу ибаренинъ айтылувы «Манъа къаршы тургъанларнынъ юреклери» манасыны ташыгъан ибареге ошай. Йирмея бойле къасдийлилерни адлай эди.

* 51.32 Я да «от баскъан батакълыкъ».

* 51.41 Мында Вавилон козьде тутула. Даа 25.26 бакъ.

* 52.21 Докъуз метр; алты метр; дёрт пармакъ – къ. еуд. «18 аммах», «12 аммах», «дёрт эцба».

* 52.22 Эки бучукъ метр – къ. еуд. «5 аммах».

+ 1.1 Ехо 21.18; 3 Пад 2.26
+ 1.2 4 Пад 22.1; Йрм 3.6; 25.3; Цеф 1.1
+ 1.3 4 Пад 23.36; 24.18; 25.8-11; Йрм 39.2
+ 1.4 Еш 49.1, 6; Фаал 9.15; Гал 1.15
+ 1.6 Чыкъ 4.10
+ 1.8 Йрм 15.20; Ехез 2.6; 3.11; Мт 10.28
+ 1.9 Еш 6.7; Йрм 5.14; Дан 10.16
+ 1.10 Йрм 18.7; 31.28
+ 1.11 Ам 7.8; 8.2
+ 1.13 Зек 6.6

+ 1.14 Йрм 4.6; 6.1; 10.22; 13.20; 47.2; Ехез 26.7

+ 1.15 Йрм 25.9
+ 1.17 3 Пад 18.46
+ 1.18 Еш 50.7; Йрм 6.27; 15.20; Ехез 3.8-9
+ 2.2 Текр 2.7; Йрм 3.4; Ехез 16.8

+ 2.3 Чыкъ 19.6; 28.36; Текр 7.6; Якъ 1.18; Сыр 14.4

+ 2.5 4 Пад 17.15; Микъа 6.3; Рим 1.21

+ 2.6 Текр 8.15

+ 2.7 Лев 18.25; Сай 35.33; Текр 8.7; 11.11; Ехез 36.17

+ 2.8 Йрм 23.13
+ 2.9 Чыкъ 20.5-6
+ 2.10 Еш 21.16-17

+ 2.11 Збр 105.20; Еш 37.19; Йрм 16.20; Рим 1.23

+ 2.13 Збр 35.10; Йрм 17.13; Юх 4.10

+ 2.15 Еш 5.29; Йрм 4.7; 9.11; 46.19; Нах 2.11

+ 2.18 Еш 30.2; 31.1; Йрм 2.18; Ехез 16.28; 23.12

+ 2.20 Йрм 30.8; Ехез 6.13; 16.15-16; 34.27; Хош 4.13

+ 2.21 Еш 5.1; Збр 79.9; Мт 21.33
+ 2.22 Эюп 9.30; Ехез 24.12
+ 2.24 Хош 8.9
+ 2.25 Текр 32.16; Йрм 3.13; 18.12
+ 2.26 Йрм 32.32
+ 2.27 Къад 10.10
+ 2.28 Текр 32.37; Йрм 11.12-13

+ 2.30 3 Пад 18.4; 2 Тар 24.21; Еш 9.13; Йрм 5.3; Мт 23.37; Фаал 7.52

+ 2.32 Текр 32.18; Еш 17.10; 61.10; Йрм 3.21; Хош 8.14

+ 2.33 Йрм 22.20; 30.14
+ 2.34 4 Пад 21.16; 24.4; Йрм 19.4
+ 2.36 Еш 30.3-5
+ 3.1 Текр 24.1-4
+ 3.2 Еш 13.20; Ехез 16.25
+ 3.3 Текр 28.24; Ам 4.7
+ 3.5 Збр 102.9; Агъл 3.31

+ 3.6 4 Пад 22.1; Йрм 1.2; Ехез 6.13; 16.15-16; Хош 4.13

+ 3.8 Текр 24.1; 4 Пад 17.19; Еш 50.1; Ехез 23.11

+ 3.9 Чыкъ 34.15
+ 3.10 Ехез 23.4
+ 3.11 Ехез 16.51
+ 3.12 Збр 102.9
+ 3.13 Ехез 6.13; 16.15-16; Хош 4.13
+ 3.15 Йрм 23.4
+ 3.16 Чыкъ 25.10

+ 3.18 Еш 11.13; Йрм 50.4; Ехез 37.19; Хош 1.11

+ 3.20 Хош 3.1
+ 3.21 Текр 32.18; Еш 17.10; Йрм 2.32
+ 3.22 Еш 57.18; Йрм 30.17
+ 3.25 Узеир 9.6-7; Збр 105.6
+ 4.1 2 Тар 30.6; Ёэль 2.12
+ 4.2 Текр 6.13; Йрм 5.2; 9.24
+ 4.3 Хош 10.12; Мт 13.7; Мк 4.7; Еуд 6.8
+ 4.4 Текр 10.16; 30.6; Йрм 21.11; Рим 2.29
+ 4.5 Хош 5.8; 8.1
+ 4.6 Йрм 1.14; Ехез 26.7
+ 4.7 Еш 5.29; Йрм 2.15; Нах 2.11
+ 4.8 Еш 22.12; Ёэль 1.13
+ 4.10 Йрм 14.13; Ехез 14.9
+ 4.12 Йрм 51.1; Хош 4.19; 13.15
+ 4.13 Еш 5.28; Ехез 38.9; Агъл 4.19; Хав 1.8
+ 4.14 Збр 50.4; Еш 1.16; Якъ 4.8
+ 4.17 4 Пад 25.1-4
+ 4.18 Йрм 2.17
+ 4.19 Еш 16.11
+ 4.20 Йрм 10.20; Ехез 7.26
+ 4.22 Текр 32.28
+ 4.23 Баш 1.2; Еш 5.30
+ 4.24 Ехез 38.20; Нах 1.5
+ 4.25 Йрм 9.10
+ 4.26 Збр 106.34
+ 4.27 Йрм 5.10
+ 4.28 Еш 24.4; 50.3; Хош 4.3; Ёэль 1.10
+ 4.30 Агъл 1.19; Ехез 23.22,

+ 4.31 Еш 1.15; 13.8; Йрм 6.24; 13.21; 22.23; Агъл 1.17; Микъа 4.9-10

+ 5.1 Баш 18.26; Еш 59.16; Ехез 22.30
+ 5.2 Текр 6.13; Йрм 4.2
+ 5.3 Йрм 2.30; Ам 4.6; Хагъ 2.17
+ 5.4 Йрм 8.7
+ 5.5 Йрм 2.20
+ 5.6 Еш 5.29; Йрм 2.15; Хош 13.7-8; Нах 2.11

+ 5.7 Чыкъ 23.13; Текр 32.21; Ехо 23.6; 2 Тар 13.9

+ 5.8 Чыкъ 20.14, 17; Ехез 22.11
+ 5.9 Йрм 9.9
+ 5.10 Йрм 4.27
+ 5.12 Еш 28.15; Йрм 6.14; 14.13
+ 5.13 2 Тар 36.16; Зек 1.4
+ 5.14 Йрм 1.9; Сыр 11.5
+ 5.15 Текр 28.49; Хав 1.6
+ 5.16 Збр 5.10
+ 5.17 Лев 26.16; Текр 28.51
+ 5.19 Йрм 13.22; 16.10; 22.8
+ 5.21 Текр 29.4; 32.6; Еш 6.9; Мк 8.18

+ 5.22 Баш 1.9; Эюп 38.8-11; Збр 32.7; 103.9; Йрм 10.7; Сыр 15.4

+ 5.23 Чыкъ 32.9; Збр 77.8
+ 5.24 Текр 11.14
+ 5.26 Збр 63.5; Икм 1.11; 12.6
+ 5.28 Еш 1.23
+ 5.29 Йрм 5.9; 9.9

+ 5.31 Йрм 6.13; 14.14; 29.9; Агъл 2.14; Ехез 13.6

+ 6.1 2 Пад 14.2; Нех 3.14; Йрм 1.14; Ехез 26.7

+ 6.4 Ёэль 3.9
+ 6.6 Текр 20.19-20; Цеф 3.1
+ 6.7 Збр 54.10; Ехез 7.23
+ 6.10 Еш 28.10; 42.20; Ехез 12.2; Юх 8.43
+ 6.11 Йрм 20.9
+ 6.12 Текр 28.30
+ 6.13 Еш 57.17; Йрм 5.31; 23.11; Микъа 3.11
+ 6.14 Йрм 23.17; Ехез 13.10; Микъа 3.5
+ 6.15 Йрм 8.10-12; Цеф 2.1
+ 6.16 Йрм 18.15; Мт 11.29
+ 6.17 Йрм 44.16
+ 6.19 Икм 1.31

+ 6.20 3 Пад 10.1; 2 Тар 9.1; Еш 1.13; Ам 5.21; Мал 1.10

+ 6.21 Ехез 3.20; 18.24
+ 6.22 Йрм 1.13; 50.41-43
+ 6.24 Еш 13.8; Йрм 4.31; Микъа 4.9-10
+ 6.25 Збр 30.14; Йрм 20.3, 10; 46.5
+ 6.26 Йрм 48.8; Ам 8.10; Зек 12.10
+ 6.27 Йрм 1.18; 9.7
+ 6.30 Еш 1.22, 25; Ехез 22.19-20
+ 7.2 Йрм 19.14; 26.2
+ 7.3 Йрм 18.11; 26.13
+ 7.4 Еш 48.1; Микъа 3.11
+ 7.5 Йрм 22.3
+ 7.7 Йрм 25.5
+ 7.9 Йрм 5.2; Хош 4.2
+ 7.11 Мт 21.13; Мк 11.17; Лк 19.46
+ 7.13 Икм 1.24; Еш 65.12; 66.4
+ 7.15 4 Пад 17.6,

+ 7.16 Чыкъ 32.10; Текр 9.14; Йрм 11.14; 14.11

+ 7.20 2 Тар 34.25
+ 7.21 Хош 8.13
+ 7.22 1 Пад 15.22

+ 7.23 Лев 26.12; Текр 4.40; 5.33; 18.17; Йрм 11.4

+ 7.24 Збр 80.11-12
+ 7.25 2 Тар 36.15
+ 7.26 Йрм 16.12

+ 7.30 Лев 15.31; 4 Пад 21.4-5; 2 Тар 36.14; Йрм 32.34-35; Ехез 5.11

+ 7.31 Текр 12.31; Ехо 15.8; 4 Пад 23.10; Йрм 19.2

+ 7.33 Текр 28.26; Еш 17.2

+ 7.34 Лев 26.31; Йрм 16.9; 25.10; Сыр 18.23

+ 8.2 Текр 4.19; Йрм 9.22; 16.4; 25.33; Ехез 8.16

+ 8.3 Эюп 3.21; Сыр 9.6
+ 8.7 Йрм 5.4
+ 8.8 Еш 10.1
+ 8.10 Текр 28.30
+ 8.11 Ехез 13.10; Микъа 3.5
+ 8.12 Йрм 6.12-15; Цеф 2.1
+ 8.13 Еш 1.30
+ 8.14 Йрм 9.15; 23.15; Агъл 3.15
+ 8.15 Эюп 30.26; Йрм 14.19
+ 8.16 Эюп 39.20-25

+ 8.17 Сай 21.6; Текр 32.24; Збр 57.5-6; Джем 10.11

+ 8.19 Текр 32.21; Микъа 4.9
+ 8.21 Йрм 14.17
+ 8.22 Йрм 46.11
+ 9.1 Йрм 13.17; Агъл 1.2,
+ 9.2 Збр 54.8

+ 9.3 Къад 2.10; Эюп 18.21; Збр 63.4; Хош 4.1; 2 Тес 1.8

+ 9.4 Йрм 12.6; Микъа 7.5
+ 9.7 Йрм 6.27
+ 9.8 Збр 27.3; 61.5; Икм 26.23; Микъа 6.12
+ 9.9 Йрм 5.9, 29
+ 9.10 Йрм 4.25; Ёэль 1.19-20
+ 9.11 Еш 25.2; Йрм 2.15; 34.22; 46.19
+ 9.15 Йрм 8.14; 23.15; Сыр 8.11
+ 9.16 Лев 26.33; Текр 28.64; Йрм 49.37
+ 9.17 Ам 5.16
+ 9.18 Йрм 14.17
+ 9.22 Йрм 8.2
+ 9.23 Икм 3.5; 21.30
+ 9.24 Якъ 1.9; 1 Кор 1.31; 2 Кор 10.17
+ 9.26 Текр 10.16; Йрм 4.4; 49.32
+ 10.4 Еш 40.19-20; 41.7
+ 10.5 Збр 113.12-15; Еш 41.23-24; 46.7
+ 10.6 Чыкъ 15.11; Збр 85.8
+ 10.7 Йрм 5.22; Сыр 15.4
+ 10.9 3 Пад 10.22
+ 10.11 Збр 95.5
+ 10.12 Эюп 9.8; Збр 103.2; 135.5; Икм 3.19
+ 10.13 Эюп 38.22; Збр 134.7; Йрм 51.16

+ 10.14 Збр 96.7; 134.17; Еш 42.17; Хав 2.18-19; Рим 1.25

+ 10.16 Сай 18.20; Текр 32.9; Збр 15.5; Йрм 51.15-19

+ 10.19 Йрм 14.17; 30.12
+ 10.20 Йрм 4.20
+ 10.21 Ехез 34.2, 5-6
+ 10.22 Йрм 1.14; Ехез 26.7
+ 10.23 Икм 16.1; 20.24; Дан 5.23
+ 10.24 Збр 6.2; 37.2
+ 10.25 Збр 13.4; 78.6-7; Йрм 10.25; Сыр 16.1
+ 11.3 Текр 27.26

+ 11.4 Лев 26.12; Текр 4.20; 3 Пад 8.51; Йрм 7.22

+ 11.5 Баш 17.2; 26.3; Чыкъ 3.8
+ 11.8 Лев 26.14-45; Текр 28.15-65
+ 11.9 Ехез 22.25
+ 11.10 Текр 31.16

+ 11.11 1 Пад 8.18; Икм 1.28; Еш 1.15; Ехез 8.18; Микъа 3.4

+ 11.12 Еш 57.13; Йрм 2.28
+ 11.13 Йрм 2.28
+ 11.14 Йрм 7.16; 14.11
+ 11.15 Икм 2.14; 10.23; 15.21; Еш 1.11-12
+ 11.16 Збр 51.10; Рим 11.17
+ 11.17 Еш 5.2; Йрм 2.21
+ 11.19 Еш 53.7

+ 11.20 1 Пад 16.7; Йрм 15.15; 17.10; 20.12; Сыр 2.23

+ 11.21-22 Ехо 21.18; Йрм 1.1; Еш 30.10; Ам 2.11; Микъа 2.6

+ 12.1 Узеир 9.15; Эюп 12.6; 21.7; Збр 72.3; 91.8; Икм 24.19; Дан 9.7; Хав 1.13; Мал 3.15; Юх 17.25; Сыр 16.5

+ 12.2 Еш 29.13

+ 12.3 Збр 16.3; 138.1

+ 12.4 Еш 40.24; Йрм 4.25; 9.10; 23.10; Ёэль 1.10; Хош 4.3; Рим 8.22

+ 12.6 Икм 26.25; Йрм 9.4

+ 12.9 Еш 46.11; 56.9; Ехез 39.17; Сыр 19.17-18

+ 12.10 Еш 5.1-2
+ 12.13 Текр 28.38; Микъа 6.15
+ 12.14 Ехез 25
+ 12.15 Йрм 48.47; 49.6
+ 12.16 Йрм 4.2
+ 13.1 Чыкъ 28.39; Лев 16.4
+ 13.13 Еш 51.17
+ 13.14 Зек 11.6

+ 13.16 Еш 5.30; 8.22; Ам 8.9; Юх 11.10; 12.35

+ 13.17 Йрм 9.1; Зек 10.3; 13.7

+ 13.18 4 Пад 24.12; Эюп 19.9; Йрм 13.18; 22.26; Агъл 5.16

+ 13.20 Йрм 1.14; 6.22
+ 13.21 Еш 13.8; Йрм 4.31; Микъа 4.9-10
+ 13.22 Йрм 5.19
+ 13.24 Збр 1.4; 82.14
+ 13.25 Эюп 20.29
+ 13.26 Еш 47.3; Нах 3.5; Хав 2.16
+ 13.27 Еш 1.16; Йрм 5.8
+ 14.2 Еш 3.25
+ 14.4 Йрм 3.3; Ёэль 1.11
+ 14.7 Збр 24.11; 78.9
+ 14.8 Збр 70.5; Йрм 17.13
+ 14.10 Хош 8.13; 9.9
+ 14.11 Йрм 7.16; 11.14

+ 14.12 Текр 32.24; Икм 1.28; Еш 1.15; Йрм 6.20; 16.4; 24.10; 32.24; Ехез 5.17; 14.21; Микъа 3.4

+ 14.13 Еш 28.15; Йрм 5.12
+ 14.14 Йрм 5.31; Ехез 13.6; Мк 13.6
+ 14.15 Текр 18.20
+ 14.16 Збр 78.3
+ 14.17 Йрм 8.21; 13.17
+ 14.18 Ехез 7.15
+ 14.19 Йрм 8.15; Агъл 5.22
+ 14.20 Збр 105.6; Дан 9.5,
+ 14.21 Лев 26.42
+ 14.22 Лев 26.4; Ехез 34.26; Зек 10.1
+ 15.1 Чыкъ 32.11-14; 1 Пад 7.10; Збр 98.6
+ 15.2 Йрм 43.11; Зек 11.9; Сыр 13.10
+ 15.3 Лев 26.16-22; Сыр 6.8
+ 15.4 4 Пад 21.3-7, 11; Йрм 34.17
+ 15.5 Еш 51.19; Нах 3.7
+ 15.9 1 Пад 2.5; Ам 8.9
+ 15.10 Чыкъ 22.25; Эюп 3.3; Йрм 20.14
+ 15.13 Йрм 17.2
+ 15.14 Текр 32.22; Йрм 16.13
+ 15.15 Збр 68.8; Йрм 11.20

+ 15.16 Збр 118.111, 162; Ехез 3.1-3; Сыр 10.9-10

+ 15.17 Агъл 3.28
+ 15.18 Эюп 6.15; Йрм 30.12
+ 15.20 Еш 50.7; Йрм 1.8, 18; Ехез 3.8-9

+ 16.4 Текр 28.26; Йрм 8.2; 14.12; 25.33; Ехез 5.17; 14.21

+ 16.5 Ехез 24.16

+ 16.6 Лев 19.28; Текр 14.1

+ 16.9 Еш 24.8; Йрм 7.34; Ехез 26.13; Хош 2.11; Ам 8.10; Сыр 18.23

+ 16.10 Йрм 5.19
+ 16.11 Текр 29.24-26; Йрм 22.9
+ 16.12 Йрм 7.26
+ 16.13 Текр 4.28; 28.36
+ 16.15 Йрм 23.7-8
+ 16.16 Хав 1.14-15

+ 16.17 2 Тар 16.9; Збр 89.8; Икм 5.21; Йрм 32.19

+ 16.18 Еш 40.2; Сыр 18.6
+ 16.19 Збр 27.7; 31.3; Йрм 17.17; Ам 2.4
+ 16.20 Еш 37.19; 1 Кор 8.4
+ 17.1 Чыкъ 27.2; Эюп 19.24
+ 17.2 Текр 16.21
+ 17.3 Йрм 15.13
+ 17.4 Текр 32.22
+ 17.5 Збр 117.8; 145.3; Еш 31.3
+ 17.6 Йрм 48.6
+ 17.7 Збр 70.5
+ 17.8 Збр 1.3

+ 17.10 1 Тар 28.9; 29.17; Збр 25.2; Икм 17.3; Йрм 32.19

+ 17.11 Збр 38.7

+ 17.13 Збр 35.10; 70.5; Йрм 2.13; 14.18; Юх 4.10

+ 17.15 Еш 5.19
+ 17.17 Йрм 16.19
+ 17.18 Збр 34.4; 39.15
+ 17.21 Нех 13.15
+ 17.22 Чыкъ 20.8
+ 17.25 Йрм 22.4
+ 17.26 Лев 7.12; 2 Тар 33.16
+ 17.27 Ехез 20.48; Хош 8.14; Ам 2.5
+ 18.1 Зек 11.13
+ 18.3 Мт 27.9-10

+ 18.6 Эюп 10.9; 33.6; Еш 29.16; 45.9; 64.8; Рим 9.20-24

+ 18.7 Йрм 1.10; 31.28; 42.10

+ 18.8 Чыкъ 32.14; 2 Пад 24.16; Ехез 18.21; Юнус 3.10

+ 18.10 1 Пад 2.30
+ 18.11 Йрм 7.3; 26.13; 36.3; Юнус 3.8
+ 18.12 Йрм 2.25
+ 18.15 Йрм 2.31; 6.16
+ 18.16 Лев 26.32; Йрм 25.9
+ 18.17 Хош 13.15
+ 18.18 Йрм 11.19
+ 18.20 Збр 34.12; 118.85; Икм 17.13
+ 18.21 Збр 108.9-10
+ 18.22 Збр 139.6
+ 18.23 Нех 4.5; Збр 63.3; 68.28
+ 19.1 Йрм 18.2
+ 19.2 Ехо 15.8; 4 Пад 23.10; Йрм 7.31-32
+ 19.3 1 Пад 3.11; 4 Пад 21.12
+ 19.4 4 Пад 21.16; 24.4; Йрм 2.34
+ 19.5 Лев 18.21; Текр 12.31
+ 19.7 Текр 28.26; Йрм 7.33
+ 19.8 Цеф 2.15

+ 19.9 Лев 26.29; Текр 28.53; Агъл 2.20; 4.10; Ехез 5.10

+ 19.11 Збр 2.9; Еш 30.14; Йрм 7.32
+ 19.13 Текр 4.19; Йрм 32.29; Цеф 1.5
+ 19.14 Йрм 7.2; 26.2
+ 20.2 Йрм 29.26
+ 20.3 Йрм 6.25
+ 20.5 4 Пад 24.13-14
+ 20.6 Йрм 14.14
+ 20.7 Збр 118.50; Агъл 3.14; Ехез 14.9
+ 20.9 Эюп 32.20; Збр 38.3; Йрм 6.11
+ 20.10 Йрм 6.25; 46.5
+ 20.11 Йрм 1.8; 23.40

+ 20.12 1 Пад 16.7; Йрм 11.20; 15.15; Сыр 2.23

+ 20.13 Збр 108.30-31
+ 20.14 Эюп 3.3; Йрм 15.10
+ 20.16 Баш 19.24-25
+ 20.17 Эюп 3.10-11
+ 20.18 Эюп 3.20

+ 21.1 Йрм 38.1; 29.25; 37.3; 52.24; 4 Пад 25.18

+ 21.2 4 Пад 25.1; Збр 104.2

+ 21.5 Ехез 20.33

+ 21.7 Йрм 37.17; 39.5; 52.9; Текр 28.50; Ехез 5.11

+ 21.8 Текр 30.15
+ 21.9 Йрм 38.2; 39.18; 45.5
+ 21.10 2 Тар 36.19

+ 21.12 Йрм 4.4; Еш 1.17; Микъа 6.8; Зек 7.9-10

+ 21.13 Йрм 49.4
+ 21.14 Ехез 20.47
+ 22.3 Еш 1.17; Йрм 7.5-6; 21.12
+ 22.4 Йрм 17.25
+ 22.5 Йрм 44.6; 49.13
+ 22.7 Еш 37.24; Йрм 6.6
+ 22.8 Лев 26.32; 3 Пад 9.8; 2 Тар 7.21
+ 22.9 Текр 29.24-26; Йрм 16.11
+ 22.10 2 Тар 35.24-25
+ 22.12 4 Пад 23.34
+ 22.13 Лев 19.13; Текр 24.15; Хав 2.12
+ 22.15 4 Пад 23.25; Еш 3.10
+ 22.16 Икм 31.9
+ 22.18 4 Пад 23.36
+ 22.19 Йрм 36.30
+ 22.20 Сай 27.12; Текр 32.49
+ 22.23 Йрм 4.31

+ 22.24 4 Пад 24.8-12; Эст 8.8; Йыр 8.6; Еш 49.18; Йрм 24.1; Ехез 5.11; Цеф 2.9; Хагъ 2.23; Рим 14.11

+ 22.26 4 Пад 24.12; Йрм 13.18
+ 22.28 Йрм 48.38
+ 22.29 Еш 1.2
+ 22.30 Йрм 36.30
+ 23.1 Ехез 34.1-10; Зек 11.16-17
+ 23.3 Текр 30.3; Йрм 32.37; Ехез 34.13
+ 23.4 Йрм 3.15
+ 23.5 Хош 3.5; Ехез 34.23
+ 23.6 Йрм 32.37; 33.14-16; Ехез 28.26
+ 23.8 Йрм 16.14-15
+ 23.11 Йрм 6.13; 7.30; 32.34; Цеф 3.4
+ 23.12 Збр 34.6; 72.18; Икм 4.19
+ 23.13 Йрм 2.8

+ 23.14 Баш 18.20; 19.24; Еш 1.10; Йрм 29.23; Ехез 13.22; 16.46

+ 23.15 Йрм 8.14; 9.15; Сыр 8.11
+ 23.16 Ехез 13.2
+ 23.17 Йрм 6.14; Ехез 13.10; Микъа 3.5
+ 23.18 Эюп 15.8
+ 23.19 3 Пад 19.11; Ехез 1.4
+ 23.20 Йрм 30.23-24
+ 23.21 Йрм 5.31; 14.14; Ехез 13.6
+ 23.23 Збр 138.7-12
+ 23.24 Еш 66.1
+ 23.25 Текр 13.1; Зек 10.2
+ 23.27 Къад 3.27
+ 23.30 Текр 18.20; Йрм 14.15; Ехез 13.8
+ 23.32 Микъа 3.5
+ 23.40 Йрм 20.11

+ 24.1 4 Пад 24.12-15; Ехез 17.12; Ам 8.1; Микъа 7.1

+ 24.2 Йрм 29.16
+ 24.6 Йрм 31.28; 42.10
+ 24.7 Текр 30.6; Йрм 32.39
+ 24.8 Йрм 21.1
+ 24.9 Текр 28.37
+ 24.10 Йрм 14.12; Ехез 5.17; 14.21
+ 25.1 4 Пад 24.1; Йрм 36.1; Дан 1.1
+ 25.3 Йрм 1.2; 7.13; 26.5
+ 25.4 2 Тар 24.19
+ 25.5 Йрм 7.7
+ 25.6 Чыкъ 20.3-4
+ 25.9 Йрм 1.15; 18.16; 27.6; 43.10
+ 25.10 Джем 12.4; Йрм 7.34
+ 25.11 Йрм 29.10; Дан 9.2; Зек 1.12; 7.5
+ 25.13 Йрм 46–51
+ 25.14 Йрм 27.7; 50.9; 51.28

+ 25.15 Збр 74.8; Еш 51.17; Ов 1.16; Сыр 14.10

+ 25.16 Йрм 47.6
+ 25.17 Еш 51.22; Нах 3.11
+ 25.19 Йрм 46.25

+ 25.20 Баш 22.21; Эюп 1.1; Йрм 47.1; Агъл 4.21

+ 25.21 Йрм 48–49
+ 25.22 Еш 23.1; Йрм 27.3; 47.4
+ 25.23 Баш 22.21; Еш 21.13; Йрм 49.8
+ 25.25 Йрм 49.34-39
+ 25.27 Ехез 38.21
+ 25.28 Йрм 49.12
+ 25.29 Ехез 38.22; 1 Пётр 4.17
+ 25.30 Ёэль 3.16; Ам 1.2
+ 25.32 Йрм 23.19; 30.23
+ 25.33 Еш 66.16; Йрм 8.2; 16.4
+ 25.34 Йрм 4.8
+ 26.1 4 Пад 23.36
+ 26.2 Текр 4.2; Йрм 7.2; 19.14; Сыр 22.18
+ 26.3 Йрм 18.8; 36.3; Юнус 3.10
+ 26.4 Лев 26.14; Текр 28.15
+ 26.5 Йрм 25.3-4
+ 26.10 Йрм 36.10

+ 26.13 Текр 30.2-3; Йрм 7.3; 18.11; Юнус 3.10

+ 26.14 Ехо 9.25
+ 26.17 Фаал 5.34
+ 26.18 Микъа 3.12
+ 26.19 Чыкъ 32.14; 2 Тар 32.26
+ 26.20 Ехо 9.17; 1 Пад 7.1
+ 26.21 4 Пад 23.36
+ 26.22 Йрм 36.12, 25
+ 26.24 4 Пад 22.12
+ 27.1 4 Пад 24.18
+ 27.2 Йрм 28.10
+ 27.3 Йрм 25.21-22
+ 27.5 Еш 45.12; Дан 4.14

+ 27.6 Еш 44.28; 45.1; Йрм 25.9; 43.10; Дан 2.38; 4.19

+ 27.7 Йрм 25.12-14; 52.31
+ 27.8 Йрм 14.20; 28.10; Ехез 34.27
+ 27.9 Йрм 29.8
+ 27.10 Йрм 5.31
+ 27.12 Йрм 38.17
+ 27.13 Йрм 14.12
+ 27.16 Йрм 28.3
+ 27.19-20 4 Пад 24.14-15
+ 27.22 4 Пад 25.13; Узеир 1.7; Йрм 29.10
+ 28.1 Ехо 9.3; 21.17; 4 Пад 24.18
+ 28.2 Текр 28.48; Йрм 27.8
+ 28.3 Йрм 27.16
+ 28.9 Текр 18.22; Йрм 6.14
+ 28.10 Йрм 27.2
+ 28.14 Йрм 27.6
+ 28.15 Йрм 29.31-32
+ 29.1 Ехез 8.1
+ 29.2 4 Пад 24.12; Йрм 24.1
+ 29.7 Узеир 6.10; 1 Тим 2.1-2
+ 29.8 Йрм 27.9, 15
+ 29.9 Йрм 5.31

+ 29.10 2 Тар 36.22; Узеир 1.1; Йрм 25.11-12; Дан 9.2; Зек 1.12

+ 29.12 3 Пад 8.48; 2 Тар 6.38; Дан 9.3
+ 29.13 1 Тар 28.9; 2 Тар 15.2; Еш 55.6
+ 29.14 Текр 4.29; 30.3
+ 29.16 Йрм 24.3, 8
+ 29.18 Йрм 14.12; 15.4; 18.16
+ 29.19 2 Тар 24.19; Йрм 25.4
+ 29.21 Йрм 5.31
+ 29.22 Еш 65.15
+ 29.23 Йрм 23.14
+ 29.24 4 Пад 25.18; Йрм 21.1
+ 29.26 4 Пад 9.11; Йрм 20.2; Хош 9.7
+ 29.31 Йрм 28.15-16
+ 30.2 Йрм 36.2; Хав 2.2; Зек 5.1

+ 30.3 Текр 30.3; Йрм 12.15; 29.14; Ехез 20.42

+ 30.6 Еш 13.8; Ёэль 2.6; Нах 2.10
+ 30.7 Ёэль 2.11; Цеф 1.14; Дан 12.1
+ 30.8 Йрм 2.20; 27.8; Ехез 34.27
+ 30.9 Ехез 23.5; 34.23-24; 37.24

+ 30.10 Лев 26.6; Еш 41.8; Йрм 46.27; Ехез 39.26; Микъа 4.4

+ 30.11 Йрм 46.27-28
+ 30.12 Йрм 15.18
+ 30.16 Еш 33.1
+ 30.17 Йрм 3.22; 33.6; Хош 6.1
+ 30.19 Ехез 36.10
+ 30.22 Лев 26.12
+ 30.23 3 Пад 19.11; Ехез 1.4
+ 30.24 Йрм 23.19-20
+ 31.3 Текр 7.8; Мал 1.2
+ 31.4 Чыкъ 15.20
+ 31.5 Еш 65.21
+ 31.6 Еш 2.3
+ 31.8 Йрм 3.18
+ 31.9 Чыкъ 4.22; Хош 11.1; Йрм 50.4; Мал 1.6
+ 31.10 Еш 40.11
+ 31.11 Чыкъ 13.13; Лев 25.49; Еш 49.24
+ 31.12 Еш 58.11
+ 31.13 Збр 29.12
+ 31.15 Мт 2.18
+ 31.18 Агъл 5.21
+ 31.20 Чыкъ 4.22; Хош 11.1; Мал 1.6
+ 31.22 Йрм 49.4
+ 31.23 Збр 121.6; Йрм 29.14
+ 31.27 Еш 49.19; Ехез 36.11; Зек 2.4; 10.8
+ 31.28 Йрм 1.10; 18.7; 24.6; 42.10
+ 31.29 Агъл 5.7; Ехез 18.2-4
+ 31.30 Текр 24.16
+ 31.31 Лк 22.20; 2 Кор 3.6
+ 31.32 Йрм 3.14

+ 31.33 Лев 26.12; Текр 6.6; Еш 51.7; Йрм 32.40; Ехез 37.26; Рим 2.15-16

+ 31.34 Хош 2.20; Еш 43.25; Еуд 8.8-12; 10.16-17

+ 31.35 Баш 1.16; Эюп 38.33; Еш 51.15
+ 31.36 Йрм 33.20-26
+ 31.37 Йрм 33.26; Рим 11.1
+ 31.38 4 Пад 14.13; Нех 3.1
+ 31.40 2 Тар 23.15; Нех 3.28; Йрм 7.31-32
+ 32.1 4 Пад 24.18
+ 32.2 4 Пад 25.1; Нех 3.25
+ 32.5 Йрм 21.10; 34.3; 38.3

+ 32.7 Лев 25.25; Сай 27.11; Ехо 21.18; Йрм 1.1; 22.11

+ 32.8 Лев 25.25; Сай 27.11; Рут 4.4
+ 32.12 Йрм 36.4; 43.3; 45.1
+ 32.17 Баш 18.14; Эюп 42.2; Мт 19.26
+ 32.18 Чыкъ 20.5; 34.7; Текр 5.9
+ 32.19 2 Тар 16.9; Йрм 16.17; 17.10
+ 32.20 Збр 134.9
+ 32.21 Чыкъ 6.6; Текр 4.34
+ 32.22 Чыкъ 3.8; Текр 26.15
+ 32.23 Дан 9.10-14
+ 32.24 Йрм 14.12; Ехез 5.17
+ 32.26 Баш 18.14

+ 32.29 2 Тар 36.19; Йрм 19.13; 21.10; Цеф 1.5

+ 32.30 Йрм 3.25
+ 32.32 Йрм 2.26
+ 32.34 4 Пад 21.4-5; Йрм 7.30-31; 23.11
+ 32.35 Текр 12.31; Лев 18.21; Текр 18.10
+ 32.36 Йрм 21.10

+ 32.37 Текр 30.3; Еш 11.12; Йрм 23.6; Ехез 11.17; 28.26; Цеф 3.20

+ 32.38 Лев 26.12
+ 32.39 Ехез 11.19
+ 32.40 Еш 55.3; Йрм 31.33; Ехез 16.60
+ 32.41 Текр 28.63; Еш 62.5; Цеф 3.17
+ 32.42 Зек 8.15
+ 32.44 Йрм 29.14
+ 33.1 Йрм 32.2
+ 33.3 Еш 48.6
+ 33.5 Текр 31.17
+ 33.6 Йрм 3.22; 30.17; Хош 6.1
+ 33.7 Йрм 29.14
+ 33.8 Лев 16.30; Ехез 36.25; Зек 13.1
+ 33.10 Йрм 32.43
+ 33.11 Йрм 7.34; 16.9; Збр 105.1
+ 33.15 Хош 3.5; Ехез 34.23
+ 33.16 Йрм 23.5-6; 32.37; Ехез 28.26
+ 33.17 2 Пад 7.16
+ 33.20 Баш 8.22
+ 33.21 Збр 88.34
+ 33.22 Баш 15.5; 22.17; 3 Пад 4.20
+ 33.25 Збр 73.17; 103.19
+ 33.26 Йрм 29.14; 31.37
+ 34.1 4 Пад 25.1; Йрм 39.1; 52.4
+ 34.2 4 Пад 24.18; Йрм 21.10; 32.1
+ 34.3 Йрм 32.3-5
+ 34.5 2 Тар 16.14; Йрм 38.20; 39.7
+ 34.7 Ехо 10.3,
+ 34.9 Лев 25.39-46
+ 34.13 Чыкъ 20.2; Лев 26.13
+ 34.14 Чыкъ 21.2; Текр 15.12
+ 34.17 Йрм 14.12; 15.4
+ 34.20 Текр 28.26; Йрм 7.33
+ 34.21 Йрм 37.5, 11
+ 34.22 Йрм 4.7; 37.8
+ 35.1 4 Пад 23.36; Йрм 25.1
+ 35.2 1 Тар 2.55; 9.26,
+ 35.6 4 Пад 10.15,
+ 35.11 4 Пад 24.1; Йрм 46.2
+ 35.15 Чыкъ 20.3; Йрм 18.11; 25.5
+ 35.17 Еш 50.2
+ 36.1 4 Пад 24.1; Йрм 25.1; 45.1
+ 36.2 Йрм 1.2; 30.1; Хав 2.2; Зек 5.1
+ 36.3 Ехез 12.3; Йрм 18.11; 26.3; Юнус 3.10
+ 36.4 Йрм 32.12
+ 36.9 Узеир 8.21; 2 Тар 20.3; Юнус 3.5
+ 36.10 1 Тар 9.26, 33; Йрм 26.10
+ 36.12 Йрм 26.22
+ 36.22 Ам 3.15
+ 36.24 Ехо 7.6
+ 36.26 Йрм 26.20-23
+ 36.29 Йрм 26.9
+ 36.30 4 Пад 22.19; Йрм 22.30
+ 37.1 4 Пад 24.17; Ехез 17.13
+ 37.2 2 Тар 36.12
+ 37.3 Йрм 21.1; 38.1
+ 37.4 Йрм 32.2
+ 37.5 Йрм 34.21
+ 37.6 Агъл 4.17
+ 37.8 Йрм 34.22
+ 37.13 Йрм 38.19; Зек 14.10
+ 37.15 Йрм 38.6
+ 37.17 Йрм 21.7
+ 37.19 Йрм 28.2
+ 37.21 Йрм 32.2; 38.9; 52.6
+ 38.1 Йрм 21.1; 37.3
+ 38.2 Текр 30.15; Йрм 21.9
+ 38.3 Йрм 32.3
+ 38.4 Йрм 26.11; 37.15
+ 38.5 2 Пад 3.39
+ 38.6 Баш 37.24; Збр 68.15; Зек 9.11
+ 38.7 Йрм 37.13; 39.16; Фаал 8.27
+ 38.9 Йрм 52.6
+ 38.17 Йрм 27.12
+ 38.18 Йрм 21.10
+ 38.19 Йрм 37.13
+ 38.20 Йрм 34.5
+ 38.22 Йрм 38.6
+ 38.23 Йрм 39.6
+ 38.26 Йрм 37.20
+ 39.1 Текр 28.52
+ 39.2 Йрм 1.3

+ 39.5 Сай 34.11; 4 Пад 23.33; Ехо 5.10; Йрм 21.7

+ 39.7 Йрм 34.4-5
+ 39.8 Нех 1.3; Йрм 21.10; Ехез 16.41
+ 39.9 Йрм 40.1; 52.12
+ 39.14 4 Пад 22.12; Йрм 26.24; 40.5
+ 39.15 Йрм 32.2; 33.1
+ 39.16 Йрм 38.7
+ 39.17 Йрм 22.25
+ 39.18 Йрм 21.9
+ 40.1 Ехо 18.25; Йрм 31.15; 39.11
+ 40.2 Текр 29.24-28
+ 40.3 Йрм 44.23; Дан 9.10-12
+ 40.5 4 Пад 22.12
+ 40.6 Ехо 18.26
+ 40.7 4 Пад 22.12; Йрм 39.14; 40.5
+ 40.8 Ехо 18.26
+ 40.13 Йрм 40.8; 42.1; 43.2
+ 41.1 Ехо 18.26; Йрм 40.14
+ 41.2 4 Пад 25.25
+ 41.5 Ехо 17.7; 18.1; 3 Пад 16.24
+ 41.9 3 Пад 15.16
+ 41.11 Йрм 40.15
+ 41.12 2 Пад 2.13
+ 41.15 Йрм 40.14
+ 42.1 Йрм 40.13
+ 42.2 1 Пад 7.8; 12.19
+ 42.5 Баш 31.50; Къад 11.10
+ 42.6 Йрм 7.23
+ 42.10 Йрм 24.6; 31.28
+ 42.14 Йрм 4.19; 43.7
+ 42.16 Ехез 11.8
+ 43.2 Йрм 40.13; 42.1, 19
+ 43.3 Йрм 32.12
+ 43.6 Йрм 39.10; 40.5, 7
+ 43.7 Йрм 2.16
+ 43.10 Еш 44.28; 45.1; Йрм 25.9; 27.6
+ 43.11 Йрм 15.2; 44.13; Зек 11.9; Сыр 13.10
+ 43.12 Йрм 46.25; Ехез 30.13
+ 44.1 Йрм 43.8; 46.14
+ 44.3 Текр 16.14; Йрм 19.4
+ 44.4 2 Тар 36.15-16
+ 44.9 3 Пад 11.8; 4 Пад 11.1
+ 44.12 Йрм 42.15-17
+ 44.13 Йрм 43.11
+ 44.16 Йрм 6.17; 42.13-14
+ 44.17 Йрм 19.13
+ 44.22 4 Пад 22.19; Ехез 8.6
+ 44.23 Йрм 40.3
+ 44.27 Йрм 31.28
+ 44.28 Ехез 6.8
+ 44.30 Йрм 46.17; Ехез 30.21
+ 45.1 4 Пад 24.1; Йрм 32.12; 36.1, 23
+ 45.3 Йрм 36.26
+ 45.5 Йрм 21.9; 39.18
+ 46.1 Йрм 25.13

+ 46.2 4 Пад 23.29; 2 Тар 35.20; Еш 19.1; Йрм 25.1; 36.1; 45.1; Ехез 29.1; Ёэль 3.19

+ 46.5 Йрм 6.25; 20.10

+ 46.10 Текр 32.42; Еш 1.24; 13.19; Йрм 46.2; Ёэль 1.15; Цеф 1.7

+ 46.11 Йрм 8.22; Ехез 30.21
+ 46.12 Нах 2.5
+ 46.14 Йрм 2.16; 44.1; Ехез 30.13
+ 46.16 Лев 26.37
+ 46.17 Еш 30.7
+ 46.18 3 Пад 18.42; Къад 4.6; Йрм 4.2; 48.15

+ 46.19 Йрм 2.15; 9.11; 44.1; Ехез 29.12; 30.23

+ 46.20 Хош 10.11
+ 46.24 Йрм 1.14-15
+ 46.25 Йрм 25.19; Ехез 30.14; Нах 3.8
+ 46.26 Еш 19.22; Ехез 29.13

+ 46.27 Еш 41.8; Йрм 30.10; Лев 26.6; Ехез 39.26; Микъа 4.4

+ 46.28 Йрм 30.10-11

+ 47.1 Еш 14.29; Йрм 25.20; Ехез 25.15; Ёэль 3.4; Ам 1.6; Цеф 2.4; Зек 9.5

+ 47.2-3 Йрм 1.14; Ехез 26.7

+ 47.4 Баш 10.14; Еш 23.1; Ехез 26.2; Ёэль 3.4; Ам 1.9; 9.7; Зек 9.4

+ 47.6 Текр 32.41; Йрм 25.16

+ 47.7 Ехез 14.17

+ 48.1 Сай 32.3, 37-38; Еш 15.1; 25.10; Йрм 25.21; Ехез 25.8; Ам 2.1; Цеф 2.8

+ 48.5 Еш 15.5
+ 48.6 Йрм 17.6
+ 48.7 Сай 21.29; Йрм 49.3-4
+ 48.8 Йрм 6.26
+ 48.11 Цеф 1.12
+ 48.13 Еш 16.14
+ 48.15 Йрм 46.18
+ 48.18 Сай 21.30
+ 48.19 Текр 2.35; Ехо 13.9
+ 48.26 Еш 19.14; Йрм 25.27; 51.39
+ 48.27 Цеф 2.8
+ 48.28 Йыр 2.14
+ 48.29 Еш 16.6
+ 48.31 Еш 16.7-10
+ 48.32 Сай 21.32
+ 48.34 Сай 32.37; Еш 15.4
+ 48.37 Йрм 47.5
+ 48.38 Йрм 22.28
+ 48.40 Текр 28.49; Йрм 49.22; Ехез 17.3
+ 48.41 Йрм 49.22
+ 48.43 Еш 24.17-18
+ 48.44 Ам 5.19
+ 48.45 Сай 24.17
+ 48.46 Сай 21.28-29
+ 48.47 Йрм 12.15; 49.6; 49.39

+ 49.1 3 Пад 11.5, 33; Ехез 21.28; 25.1; Ам 1.13; Цеф 2.8

+ 49.2 Текр 3.11; 2 Пад 12.26
+ 49.3 Йрм 48.2, 6-7; Ам 1.15
+ 49.4 Йрм 21.13; 31.22
+ 49.6 Йрм 12.15; 48.47; 49.39

+ 49.7 Баш 36.15; Эюп 2.11; Еш 34.5; Ехез 25.12-14; 35.1-15; Ам 1.11-12; Ов 1.1-16; Мал 1.3-4

+ 49.8 Баш 25.3; Йрм 25.23
+ 49.12 Йрм 25.28-29
+ 49.13 Йрм 22.5; 48.24
+ 49.16 Сай 24.21; Хав 2.9
+ 49.17 Ехез 35.3,

+ 49.18 Баш 19.24; Текр 29.23; Йрм 50.40; Цеф 2.9

+ 49.19 Эюп 9.19; Йрм 12.5; 50.44-46
+ 49.20 Еш 14.24
+ 49.22 Текр 28.49; Ехез 17.3; Йрм 48.40-41
+ 49.23 4 Пад 18.34; Еш 17.1; Ам 1.3; Зек 9.1
+ 49.24 Йрм 48.41
+ 49.26 Йрм 50.30

+ 49.27 3 Пад 15.18; 4 Пад 6.24; Йрм 17.27; Ам 1.4

+ 49.28 Збр 119.5; Еш 11.14; 21.16; 60.7
+ 49.29 Эюп 15.21; Йрм 6.25
+ 49.31 Къад 18.9-10; Ехез 38.11
+ 49.32 Йрм 9.26
+ 49.33 Йрм 9.11

+ 49.34 Баш 14.1; 4 Пад 24.18; Еш 21.2; Йрм 25.25; Ехез 32.24; Дан 8.2

+ 49.36 Дан 7.2; Сыр 7.1
+ 49.37 Йрм 9.16
+ 49.39 Йрм 12.15; 48.47; 49.6
+ 50.1 Еш 13.1; 21.1; 47.1
+ 50.2 1 Пад 5.4; Еш 21.9; 46.1; Йрм 51.44
+ 50.3 Йрм 1.15; 51.62

+ 50.4 Еш 11.13; Йрм 3.18; 31.9; Ехез 37.19; Хош 1.11; 3.5

+ 50.5 Йрм 32.40

+ 50.6 Збр 118.176; Еш 53.6; Ехез 34.2; Зек 10.2; 1 Пётр 2.25

+ 50.8 Еш 48.20; Йрм 51.6, 45; Зек 2.6-7; Сыр 18.4

+ 50.9 Йрм 25.12-14
+ 50.13 Йрм 18.16
+ 50.14 Еш 21.2
+ 50.15 Збр 136.8; Йрм 51.58; Сыр 18.6
+ 50.16 Еш 13.14
+ 50.17 4 Пад 17.6; 25.1; Еш 53.6; Зек 10.2
+ 50.18 Еш 10.12; 14.25
+ 50.19 Ехез 34.13; Микъа 7.14
+ 50.20 Еш 33.24
+ 50.21 Ехез 23.23
+ 50.22 Йрм 51.54
+ 50.23 Йрм 51.20
+ 50.25 Еш 13.5
+ 50.28 Йрм 51.11

+ 50.29 Еш 13.18; Ехез 35.15; Ов 1.15; Хав 2.8

+ 50.30 Йрм 49.26
+ 50.32 Йрм 17.27
+ 50.33 Еш 14.17; 42.22
+ 50.37 Еш 19.16; Йрм 51.30; Нах 3.13
+ 50.38 Еш 44.27
+ 50.39 Эюп 30.29; Еш 13.21; 34.13; Микъа 1.8

+ 50.40 Баш 19.24; Текр 29.23; Цеф 2.9; Йрм 49.19

+ 50.41 Йрм 1.15; 6.22-24
+ 50.43 Еш 13.8; Йрм 4.31; Микъа 4.9-10
+ 50.44 Эюп 9.19; Йрм 12.5; 49.19-21
+ 50.45 Еш 14.24
+ 51.1 Йрм 4.11; Хош 4.19; 13.15
+ 51.4 Йрм 49.26
+ 51.5 Еш 54.7
+ 51.6 Баш 19.15; Йрм 50.8
+ 51.7 Агъл 4.21; Хав 2.15; Сыр 14.8; 17.2
+ 51.8 Сыр 14.8; 18.9
+ 51.11 Еш 13.17; Йрм 50.28; Дан 5.31
+ 51.13 Сыр 17.1
+ 51.14 Ам 6.8
+ 51.15 Эюп 9.8; Збр 103.2
+ 51.16 Эюп 38.22; Збр 134.7; Йрм 51.16
+ 51.17 Збр 134.17; Еш 42.17; Хав 2.18-19

+ 51.19 Текр 32.9; Сай 18.20; Збр 15.5; Йрм 10.12-16

+ 51.20 Йрм 50.23

+ 51.27 Баш 8.4; 4 Пад 19.37; Йрм 4.5; Хош 5.8; 8.1

+ 51.28 Еш 13.17; Йрм 25.14
+ 51.29 Йрм 50.45
+ 51.30 Еш 19.16; Нах 3.13; Ам 1.5
+ 51.33 Еш 21.10
+ 51.34 Збр 73.13-14
+ 51.36 Еш 44.27
+ 51.37 Еш 13.20-22
+ 51.38 Нах 2.11-12
+ 51.43 Йрм 50.12, 40
+ 51.44 Еш 46.1; Йрм 50.2
+ 51.45 Йрм 50.8
+ 51.47 Йрм 50.2
+ 51.48 Сыр 18.20
+ 51.51 Агъл 1.10
+ 51.52 Ехез 26.15
+ 51.53 Еш 14.13
+ 51.54 Йрм 50.22
+ 51.56 Еш 59.18
+ 51.58 Йрм 50.15; Хав 2.13
+ 51.59 Йрм 28.1
+ 51.62 Йрм 50.3
+ 51.63 Сыр 18.21
+ 52.1 4 Пад 23.31
+ 52.3 Ехез 17.15
+ 52.4 Текр 28.52

+ 52.9 Сай 34.11; 4 Пад 23.33; Йрм 21.7; Ехез 23.24

+ 52.10 Цеф 1.8
+ 52.11 Текр 28.36; 4 Пад 20.18
+ 52.12 Йрм 32.1; 39.9; 40.1
+ 52.13 Лев 26.31; Ехез 16.41
+ 52.14 Нех 1.3

+ 52.17 3 Пад 7.15-37; 2 Тар 4.1-15; Йрм 27.19

+ 52.18 3 Пад 7.45,
+ 52.20 3 Пад 7.47
+ 52.21 3 Пад 7.15-22

+ 52.24 1 Тар 6.14; Узеир 7.1; Йрм 21.1; 29.25; 37.3

+ 52.28 4 Пад 24.12-14

+ 52.31 4 Пад 24.12, 15; Йрм 27.7

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Пейгъамберлернинъ Китаплары

- Йирмея

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери